Tháng 10, 2020
Thứ ba
Thứ Tư, ngày 29/11/2017 10:51 AM (GMT+7)

Giáo dục Việt Nam đang ở đâu trong kỷ nguyên 4.0?

Cách mạng Công nghiệp (CMCN) 4.0 đã và đang thay đổi môi trường sống cùng tập quán của chúng ta. Giáo dục cũng cần phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

Lịch sử đã ghi nhận 3 cuộc Cách mạng Công nghiệp chính thức, làm thay đổi toàn bộ nền sản xuất và các điều kiện kinh tế - xã hội của thế giới. Cách mạng Công nghiệp (CMCN) 4.0 cũng đã và đang thay đổi môi trường sống cùng tập quán của chúng ta. Vậy giáo dục phải thay đổi như thế nào để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội?

Giáo dục Việt Nam đang ở đâu trong kỷ nguyên 4.0? - 1

Xã hội thay đổi như thế nào trong kỷ nguyên 4.0?

Xã hội trong kỷ nguyên của CMCN 4.0 (có thể gọi xã hội 4.0) có các đặc điểm sau:

Thế giới được kết nối và trao đổi thông tin qua Internet/wifi với nhau kể cả với con người. Robots sẽ là bạn đồng nghiệp chứ không còn là công cụ giúp việc.

Công nghệ thực tế ảo đang xóa dần ranh giới giữa thế giới thật và thế giới ảo. Tốc độ tính toán ngày càng tăng nhanh, các hệ thống thực tế ảo ngày càng giống thật.

Tất cả mọi công việc có thể hoàn tất bởi các hệ thống thông minh hay robots đều sẽ được thay thế. Các hệ thống thông minh và robots sẽ có khả năng quyết định, hành động độc lập và tự động để hoàn tất công việc giao phó nhanh chóng. Con người chỉ can thiệp khi các hệ thống thông minh này không có khả năng quyết định mà thôi.

Công nghệ sẽ giúp con người sống lâu hơn và chất lượng cuộc sống cũng cao hơn do đó nhu cầu phục vụ cũng sẽ tăng theo.

CMCN đánh dấu những thay đổi lớn trong qui trình sản xuất. Qua mỗi cuộc CMCN thì một lượng lớn công việc được thay thế bởi công nghệ mới, nhưng đồng thời nhiều công việc mới cũng được hình thành. Lấy ví dụ, CMCN 3.0 chứng kiến sự bùng nổ của tin học và tự động hóa. Từ khi có máy tính và Internet thì các nghề mới như nghề lập trình viên, nghề lắp ráp, sửa chữa và bảo trì máy tính, nghề quản trị mạng... đã được hình thành.

So với quá khứ, tập quán của con người ngày nay cũng đã thay đổi nhiều và tương lai sẽ còn nhiều thay đổi. Điều đáng quan ngại là quan hệ trực diện giữa con người đang giảm đi đáng kể và dần được thay thế bằng tương tác gián tiếp qua kết nối công nghệ. Kỹ năng đọc, viết và trao đổi trực tiếp vì thế mà ngày càng kém đi.

Giáo dục trong kỷ nguyên 4.0

Giáo dục cũng đã trải qua các cuộc thay đổi lớn về môi trường, phương pháp cũng như triết lý đào tạo. Trong nền Giáo dục 1.0, học sinh muốn học phải đến trường. Vào lớp thầy cô đọc/giảng trò chép (một chiều). Tài liệu học tập từ bài chép và sách giáo khoa là chính.

Giáo dục Việt Nam đang ở đâu trong kỷ nguyên 4.0? - 2

Nền Giáo dục 2.0 được đánh dấu bởi việc dùng mạng. Internet mở rộng không gian đào tạo qua trực tuyến giúp cho việc dạy và học có thể thực hiện ở mọi lúc mọi nơi. Thầy cô giáo tăng cường việc sử dụng các công nghệ cũng như tài liệu giảng dạy có trên mạng. Với Internet, việc sử dụng thông tin trên mạng để bổ sung cho tài liệu học tập từ thầy cô và sách giáo khoa trở nên bình thường. Việc học được mở rộng qua sự tương tác với các học sinh khác chứ không chỉ từ thầy cô.

Giáo dục Việt Nam đang ở đâu trong kỷ nguyên 4.0? - 3

Trong khi đó, nền giáo dục 3.0 được đánh dấu bởi sự bùng nổ của các hệ thống đào tạo trực tuyến (Massive Open Online Courses - MOOC) nên giáo dục được xã hội hóa toàn cầu, không giới hạn đối tượng.

Triết lý về phương pháp dạy và học cũng có sự thay đổi lớn từ truyền thống qua phương pháp học tập hỗn hợp và lớp học đảo ngược.

Phương pháp học tập hỗn hợp kết hợp hài hòa giữa trực diện và trực tuyến để việc dạy và học được hiệu quả tối đa về thời gian cũng như không gian.

Lớp học đảo ngược thay đổi toàn diện qui trình đào tạo truyền thống. Trò học kiến thức căn bản ngoài lớp học từ các tài liệu trên hệ thống trực tuyến của trường, các hệ thống kết nối mở MOOC, Wikipedia, Youtube... Trong lớp thì học cách ứng dụng kiến thức để phản biện, giải quyết vấn đề qua trao đổi với thầy cô và với nhóm. Vai trò của thầy cô cũng thay đổi. Thầy cô đứng ở vai trò hướng dẫn và hỗ trợ quá trình học hỏi của học sinh chứ không còn ‘dạy’ kiến thức cho học sinh.

Giáo dục Việt Nam đang ở đâu trong kỷ nguyên 4.0? - 4

Vậy thế nào là Giáo dục 4.0?

Giáo dục 4.0 phục vụ cho nền kinh tế sáng tạo. Theo đó, Giáo dục 4.0 sẽ được đánh dấu bởi thay đổi lớn trong mục tiêu đào tạo, chuyển từ truyền thụ kiến thức cho số đông qua khai lực (khai phóng tiềm lực, năng lực, và động lực) đồng thời trao quyền sáng tạo cho từng cá nhân. Trong khi việc cá nhân hóa đào tạo ngày càng nâng cao thì sứ mệnh của đào tạo vượt khỏi ranh giới quốc gia để phục vụ cho nhân loại.

Giáo dục Việt Nam đang ở đâu trong kỷ nguyên 4.0? - 5

CMCN 4.0 cũng như con người trong xã hội 4.0 đang đem đến nhiều thử thách cho giáo dục để đáp ứng được nhu cầu phát triển của mọi quốc gia. Nền giáo dục ở các nước tiên tiến hiện đang ở 3.0 và đang xây dựng hạ tầng cũng như cơ chế để chuyển qua 4.0. Các nước trong khu vực Đông Nam Á như Malaysia và Thái Lan đang quyết liệt cải tiến nền giáo dục quốc gia để chào đón CMCN 4.0.

Trong khi đó, ở Việt Nam thì nền giáo dục đa phần vẫn chưa qua 2.0. Vậy lựa chọn nào cho giáo dục Việt Nam trước những thử thách của CMCN 4.0?

(Còn tiếp)

GS Trương Nguyện Thành

Tin đọc nhiều

GS Ngô Bảo Châu: 'Tôi từng sốc khi nhận bảng lương của mình' Khi được bổ nhiệm làm giáo sư, ông Ngô Bảo Châu nghĩ mình sẽ...
Chết cười với bài toán bán bò lớp 3 khiến cả gia đình cãi nhau 4 ngày chưa xong Bài toán tính tiền lãi bán bò đang làm náo loạn mạng xã hội...
Sự khác biệt giữa mầm non và lớp 1 cha mẹ cần biết Nếu ở mẫu giáo, bé được tự do đi lại, nói cười, đùa nghịch,...
Học sinh phát biểu "Giáo dục quá thối nát", anh Chánh Văn nói gì? Là người gắn bó, gỡ rối tơ lòng với nhiều thế hệ học trò,...