Tháng 08, 2018
Thứ sáu
Thứ Năm, ngày 02/08/2018 15:13 PM (GMT+7)

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse)

Việc sửa sang đầm lầy Boresse được bắt đầu từ khu vực gần rạch Bến Nghé. Năm 1877, hai con đường chạy song song với bờ rạch được hoàn tất là đường số 1 (Nguyễn Công Trứ) dẫn đến lò heo và đường số 3 (Nguyễn Văn Sâm) dẫn đến kho dầu.

Xem thêm các kỳ:

Vào cuối thế kỷ 19, Sài Gòn đã trở thành một đô thị hoa lệ gồm những dinh thự nguy nga, những con đường đẹp mắt giữa hai hàng cây xanh che bóng mát, những khu phố buôn bán tấp nập, những khu chợ trên bến dưới thuyền nhộn nhịp, muôn màu muôn vẻ… Đấy chỉ là vài nét Hòn ngọc Viễn Đông.

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse) - 1

Tuy nhiên, ngay bên cạnh những khu phố khang trang vẫn còn sót lại những vùng đất thấp lầy lội. Đời sống người dân tại đây khó khăn, điều kiện vệ sinh rất kém, lại phát sinh nhiều tệ nạn xã hội.

Một trong những khu như vậy người Pháp gọi là "đầm lầy Boresse". Sang đầu thế kỷ 20, vùng bùn lầy nước đọng này lại là nơi ra đời của chợ Bến Thành (phần thị của thành thị), ngôi chợ to nhất Đông Dương thời ấy.

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse) - 2

Đầm Boresse là một phần đất của làng Long Hưng. Theo địa bạ triều Nguyễn, làng Long Hưng ở xứ Cầu Quan. Còn theo Trương Vĩnh Ký (Souvenirs historiques sur Saigon et ses environs, 1885), dưới thời vua Minh Mạng, từ đường Công Lý ngày nay đến chợ Cầu Ông Lãnh là địa phận của làng Long Hưng, nhà cửa chen chúc dọc theo đường ven rạch Bến Nghé.

Đường Yersin hiện nay là con đường đất gập ghềnh vào thời đó, dân nô lệ người Lào đã được phóng thích đến vùng này sinh sống trong những túp lều xây dọc hai bên đường, họ sản xuất những chiếc gàu làm bằng lá dừa nước.

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse) - 3

Trên bản đồ Sài Gòn năm 1867, ta thấy một đầm lầy chiếm hết vùng đất nằm giữa rạch Bến Nghé và đường Gouvernement (Đường Gia Long - Lý Tự Trọng ), hướng Tây giáp Cầu Kho, hướng Đông giáp đường Impératrice (Công Lý - Nam Kỳ Khởi Nghĩa ).

Một con đường nằm song song với rạch Cầu Ông Lãnh, từ bờ rạch Bến Nghé lên tới đường Gouvernement, trước người Pháp gọi là "route de Cau-ong-lanh" sau cho đổi tên là "Boresse", và có lẽ từ tên đường này người Pháp gọi cả vùng đầm lầy bên cạnh là "marais Boresse".

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse) - 4

Người dân Sài Gòn thời ấy cũng theo đó gọi vùng ao lầy này là Bồ-rệt. Tại đây có rạch Cầu Quan, ăn thông với các rạch Cầu Kho và Cầu Ông Lãnh. Trong quyển Gia Định Phong Cảnh Vịnh (1882), Trương Vĩnh Ký chú thích: "Cầu Quan là xóm ở Cầu Kho giáp ra Chợ Đũi, có rạch có cầu, chỗ nhà quan ở nhiều nên kêu là Cầu Quan". Cũng theo ông (Souvenirs historiques sur Saigon et ses environs, 1885) trên đầu đường Boresse có chiếc Cầu Quan.

Căn cứ vào hai chi tiết này và xem lại bản đồ Sài Gòn 1880, nếu so sánh với bản đồ ngày nay, ta có thể nhận ra: Đầu đường Boresse lên tới tận đường La Grandière (Gia Long). Một rạch nước nối tiếp với rạch Cầu Kho, băng ngang đường Boresse, chảy qua giữa hai đường La Grandière (Gia Long) và Espagne (Lê Thánh Tôn).

Rạch Cầu Quan đã bị lấp bằng, vùng Cầu Quan thu hẹp lại trong khu vực đường Yersin vì tên vùng Cầu Quan cũ bị thay thế bởi tên Chợ Đũi, để chỉ khu vực quanh nhà thờ Huyện Sĩ qua đến đường Phạm Ngũ Lão và đại lộ Trần Hưng Đạo (Trường tiểu học Phan Văn Trị trên đại lộ Trần Hưng Đạo trước kia là École des jeunes filles de Chợ Đũi).

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse) - 5

Việc sửa sang đầm lầy Boresse được bắt đầu từ khu vực gần rạch Bến Nghé. Năm 1877, hai con đường chạy song song với bờ rạch được hoàn tất là đường số 1 (Nguyễn Công Trứ) dẫn đến lò heo và đường số 3 (Nguyễn Văn Sâm) dẫn đến kho dầu.

Vào khoảng năm 1880, phần còn lại của đầm lầy Boresse được vây quanh bởi hào nước dọc theo các đường: La Grandière (Gia Long), Némésis (Phó Đức Chính, Thủ khoa Huân), Dayot (Nguyễn Văn Sâm) và Boresse (Yersin). Từ trong đầm lầy, hào nước theo một ngả cạnh kho dầu chảy thông ra rạch Cầu Ông Lãnh.

Đầm lầy Bồ rệt (Boresse) - 6

Vào khoảng năm 1890, trong khu Boresse vẫn còn nhiều đường đất đắp cao, cắt nhau khá đều đặn, chạy ngang dọc, chia khu đầm lầy ra thành từng xóm nhỏ. Những chỗ trũng ngập nước chỉ sâu một vài mét. Mỗi xóm là một khu nhà sàn mái lá xây trên cọc gỗ. Từ trong xóm, mỗi căn chòi có cầu ván đi thông ra ngoài đường, có khi hai hay ba tấm ván nối nhau nếu vũng sình quá rộng. Người qua cầu nếu lỡ bước hụt chân sẽ rơi xuống vũng sình bùn lẫn với rong rêu, ếch nhái…

Theo Tạp chí Xây dựng
Xem thêm các kỳ:

Tin đọc nhiều

Ký ức Sài Gòn với xe đò chạy bằng than Đây là công nghệ Wood Gas, hoặc Green Gas 'thân thiện môi...
Tò mò với sự tích những tên gọi lạ tai ở Sài Gòn (phần 2) Những cái tên bạn nghe mỗi ngày như Thủ Thiêm, Lăng Ông Bà...
Tò mò với sự tích những tên gọi lạ tai ở Sài Gòn (phần 1) Những cái tên bạn nghe mỗi ngày như Thủ Thiêm, Lăng Ông Bà...
Người Việt nâng tầm chữ quốc ngữ Nếu A. de Rhodes có công phổ biến chữ quốc ngữ thì cũng chỉ...