Tháng 07, 2018
Thứ sáu
Thứ Bảy, ngày 30/06/2018 08:02 AM (GMT+7)

Giáo dục Pháp-Việt: Dùng người Việt làm việc cho Pháp

Một đặc điểm của nền giáo dục phổ thông Pháp-Việt là hễ có bằng Tú Tài toàn phần thì đương nhiên được vào học các trường Đại Học, nhưng muốn vào các trường Cao Đẳng thì phải qua một kỳ thi tuyển rất khó.

Xem thêm các kỳ:

Ngay khi chiếm được toàn Việt Nam, người Pháp đã áp đặt hệ thống giáo dục của riêng mình tại xứ thuộc địa, nhằm nhanh chóng phổ biến và áp đặt văn hóa Pháp tại vùng đất này. Giáo dục được chọn là lĩnh vực tiên phong trong chiến lược Âu hóa nền văn hóa lâu đời của cư dân bản địa. Người Pháp đã làm những gì? Người Việt đã tiếp thu chọn lọc ra sao? Nền Âu học đã có những đóng góp gì cho sự phát triển của Việt Nam nói chung, Nam Kỳ nói riêng?Tạp chí Khám phá trân trọng gửi đến quý độc giả loạt bài của nhà nghiên cứu Trần Bích San.

Từ niên học 1926-1927, Pháp thiết lập thêm chế độ Tú Tài bản xứ (Baccalauréat Local) học thêm các môn về văn chương Việt Nam, lịch sử, triết học Đông Phương và Cận Đông (Ấn Độ, Trung Hoa, Do Thái). Chương trình rất nặng, bị chỉ trích và ca thán rất nhiều nên đã bị hủy bỏ từ niên học 1937-1938.

Một đặc điểm của nền giáo dục phổ thông Pháp-Việt là hễ có bằng Tú Tài toàn phần thì đương nhiên được vào học các trường Đại Học (Université), nhưng muốn vào các trường Cao Đẳng thì phải qua một kỳ thi tuyển rất khó. Trước 1945, Việt Nam chỉ có một trường Đại Học và vài trường Cao Đẳng Chuyên Nghiệp ở Hà Nội như Sư  Phạm, Canh Nông, Thú Y, Công Chánh và Mỹ Thuật.

Giáo dục Pháp-Việt: Dùng người Việt làm việc cho Pháp - 1

Trường Đại học Đông Dương, đại học đầu tiên của Việt nam thời Pháp thuộc, đặt tại Hà Nội

Một đặc điểm khác nữa là chương trình học do nhà nước quy định có tính cách bắt buộc trong việc giảng dạy nhưng sách giáo khoa lại hoàn toàn do các nhà xuất bản mời người biên soạn và các sách này chỉ được dùng để tham khảo mà thôi. Tất nhiên những sách giáo khoa do các nhà giáo có kinh nghiệm và uy tín được sử dụng nhiều hơn.

Riêng ở bậc Tiểu Học sách giáo khoa do Nha Học Chính Đông Pháp chủ trì việc biên soạn và xuất bản, bán rẻ cho học sinh. Từ bậc Cao Đẳng Tiểu Học trở lên thì dùng sách giáo khoa xuất bản ở Pháp (trừ vài quyển về Lịch Sử Việt Nam, Địa Lý Đông Dương, Văn Học Việt Nam do các giáo chức người Pháp hay người Việt soạn và xuất bản ở Hà Nội.

Các giáo chức giảng dạy tại các trường thuộc hệ thống giáo dục phổ thông Pháp-Việt đa số là người Việt Nam. Ở các lớp thuộc bậc Cao Đẳng Tiểu Học và nhất là ở bậc Tú Tài cũng có một số giáo chức người Pháp. Trái lại, tại các trường hoàn toàn Pháp như Albert Sarraut, Chasseloup Laubat các giáo chức chủ yếu là người Pháp.

Giáo dục Pháp-Việt: Dùng người Việt làm việc cho Pháp - 2

Dạy bậc Sơ Học giáo chức phải tốt nghiệp Tiểu học và học thêm một năm lớp  Sư Phạm (Cours de Pédagogie). Giáo chức dạy bậc Tiểu Học phải tốt nghiệp bằng Cao Đẳng Tiểu Học và được bổ túc về khoa Sư Phạm.

Nhằm đào tạo các giáo viên tiểu học, có các lớp sư phạm(Section Normal) vừa học sư phạm vừa học chương trình Cao Đẳng tiểu học. Các giáo chức bậc Cao Đẳng tiểu học thì phải tốt nghiệp trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội. Dạy bậc Tú Tài thì phải tốt nghiệp Cử nhân ở Pháp về hoặc phải có bằng cao hơn Cử nhân như học vị Thạc sĩ (Agrégé).

Các trường phổ thông công lập Pháp-Việt là những nhà gạch lợp ngói kiên cố và có phòng thí nghiệm. Xét vào thời điểm 1940-1945 thì trường ốc như thế thuộc loại tốt.

Ở các huyện lỵ có trường Sơ học. Ở các tỉnh lỵ và một vài huyện lỵ lớn có trường Tiểu học. Các tỉnh lỵ lớn có trường Sơ học hay Tiểu học dành riêng cho nữ sinh. Trung bình một tỉnh có khoảng từ 2 đến 4 trường Tiểu học, mỗi trường có từ trên 100 đến vài trăm học sinh. Các thành phố lớn mới có trường Cao Đẳng Tiểu học như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định  Lạng Sơn (Bắc Kỳ), Thanh Hóa, Nghệ An (Vinh), Huế, Quy Nhơn (Trung Kỳ), Sài Gòn, Cần Thơ, Mỹ Tho (Nam Kỳ).

Các trường Cao Đẳng Tiểu học dành riêng cho nữ sinh chỉ có ở Hà Nội (trường Đồng Khánh), Huế (trường Đồng Khánh), Sài Gòn (trường Gia Long còn gọi là trường Áo Tím). Bậc Trung học (bậc Tú Tài) chỉ có ở Hà Nội (trường Bưởi), Huế (trường Khải Định), Sài Gòn (trường Pétrus Ký). Mỗi trường có khoảng từ 100 đến 200 học sinh. Bậc Tú Tài cũng có ở các trường hoàn toàn Pháp tại Hà Nội (trường Albert Sarraut), Sài Gòn (Chasseloup Laubat).

Giáo dục Pháp-Việt: Dùng người Việt làm việc cho Pháp - 3

Trường Nữ sinh Đồng Khánh ở Hà Nội

Ngoài hệ thống trường công còn có các trường tư phần lớn do giáo hội Thiên Chúa Giáo xây dựng ngay từ những ngày đầu Pháp chiếm Việt Nam. Hai trường của Thiên Chúa Giáo có tiếng là trường Pellerin ở Huế và trường Taberd ở Sài Gòn. Sau năm 1930 có một số tư thục do tư nhân mở ra ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn và ở một vài tỉnh lỵ lớn đa số là các trường bậc Tiểu học.

Tư thục bậc Cao Đẳng Tiểu học chỉ có ở Hà Nội, Huế và Sài gòn. Riêng tư thục bậc Tú Tài chỉ có ở Hà Nội và Sài Gòn nhưng chỉ có lớp cho 2 năm đầu vì học sinh đậu Tú Tài phần thứ nhất đương nhiên được thu nhận vào trường công.

Hệ thống giáo dục phổ thông Pháp-Việt do Pháp thiết lập rất nhỏ. Trước nhất vì đó là một chương trình giáo dục chỉ nhằm đào tạo một số người thừa hành cho mục tiêu cai trị và khai thác của người Pháp. Thứ nữa vì dân số nước ta lúc đó không nhiều, chỉ có khoảng 20 triệu người.

Sau khi Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, chương trình giáo dục phổ thông Pháp-Việt bị bãi bỏ ở Bắc và Trung Kỳ năm 1945 và được thay thế bằng chương trình Hoàng Xuân Hãn. Riêng miền Nam đến khi Quốc trưởng Bảo Đại thành lập chính quyền quốc gia mới chấm dứt áp dụng chương trình giáo dục Pháp-Việt vào năm 1949.

Trần Bích San
Xem thêm các kỳ:

Tin đọc nhiều

Hơn 1.000 lính Mỹ tử trận tại Khe Sanh vì điều gì? Vào đầu tháng 7/1968, căn cứ tác chiến Khe Sanh bị phá hủy,...
Khe Sanh - Địa ngục của lính Mỹ Tại Sài Gòn, tướng Westmoreland đã đợi sẵn cuộc tấn công của...
Kỳ 2: Vùng đất Nam Bộ dưới thời Chân Lạp Đến thế kỷ XIII, vùng đất Nam Bộ vẫn còn là một vùng đất...
Khe Sanh - Điện Biên phủ thứ 2 Cả Hoa Kỳ và Bắc Việt đều khát khao giành chiến thắng trong...