Tháng 09, 2018
Thứ năm
Thứ Bảy, ngày 12/05/2018 08:27 AM (GMT+7)

Người Pháp chiếm đất và tăng năng suất lúa

Sắc luật tháng 11 - 1928 của Chính phủ Pháp không giới hạn sở hữu ruộng đất của các cấp chính quyền thuộc địa nên người Pháp đã chiếm đoạt ở Việt Nam 850.000 ha, bằng 1/6 diện tích đất trồng trọt.

Xem thêm các kỳ:

Lục tỉnh Nam Kỳ đầu thế kỷ 19 là vùng đồng bằng phần lớn ngập nước. Nhiều vùng ở Tây Nam Bộ ngập mặn, nhiễm phèn, đất rộng mà không canh tác được. Vua chúa nhà Nguyễn và nhất là người Pháp đã dùng sức lao động của người dân Việt Nam để làm nên một hệ thống kênh dẫn nước khổng lồ, đan kín đồng bằng Nam Bộ. Chính hệ thống kênh đào này đã thau chua, rửa mặn, hồi sinh cho cả một vùng đồng bằng rộng lớn, phát triển nông nghiệp. Ngoài chuyện phục vụ người Pháp khai thác thuộc địa một cách triệt để, hệ thống kênh đào cũng đã làm nên một vùng đồng bằng sông Cửu Long mênh mông sông nước và tràn trề sức sống đến tận ngày nay. Tạp chí Khám phá trân trọng giới thiệu loạt bài nghiên cứu của tác giả Trần Hữu Thắng, Giảng viên Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh về hệ thống kênh đào thời Pháp thuộc ở vùng Đồng Tháp Mười.

Riêng một số huyện thuộc vùng Tân An, điền chủ Pháp chiếm khá nhiều ruộng đất. Chẳng hạn trước đó, vào năm 1893, Mougeol chiếm 1.425 ha ở xã Lương Hóa (huyện Bến Lức) và Lamote chiếm 716 ha ở Tân Tạo. Năm 1894, điền chủ Fereira chiếm 550 ha ở xã An Ninh (huyện Đức Hòa) và năm 1896, La Mouroux chiếm 2.040 ha ở xã Đức Hòa.

Còn ở Cái Bè, hệ thống kênh Tổng đốc Lộc với “mục đích rõ rệt là mở một đồn điền lớn ở phía Nam... và dùng kênh để tháo nước trong đồng ra Tiền Giang cho đồn điền khỏi bị ngập...” vô tình đã giúp thực dân Pháp thực hiện được ý đồ khai thác vùng ven vùng Đồng Tháp Mười.

Người Pháp chiếm đất và tăng năng suất lúa - 1

Hệ thống kênh đào ở An Giang

Và Sắc luật tháng 11 - 1928 của Chính phủ Pháp không giới hạn sở hữu ruộng đất của các cấp chính quyền thuộc địa nên người pháp đã chiếm đoạt ở Việt Nam 850.000 ha, bằng 1/6 diện tích đất trồng trọt. Năm 1930, chỉ tính riêng ở Long An nơi có nhiều huyện nằm trong vùng đồng Tháp Mười số chủ đất trên 50 ha có 306 người chiếm 1,1% người có ruộng, nhưng lại chiếm hữu tới 54.377 ha, khoảng 28% toàn bộ ruộng đất ở đây.

Từ những con số trên cho thấy rằng: rất nhiều đồn điền ruộng lúa do người Pháp đứng tên ngày càng nhiều, tạo nên sự cạnh tranh giữa những điền chủ người Pháp và các điền chủ người Việt.

Trong cuộc cạnh tranh này chắc là ưu thế thuộc về người Pháp, bởi lẽ họ có cả chính quyền thuộc địa hậu thuẫn. Tuy vậy, cũng có nhiều điền chủ người Việt lâp̣ đồn điền ở Đồng Tháp Mười như Lê Phát Vĩnh, Lê Thị Bình, Đặng Chánh Đạo, Quận Tấn, Cai Dậu, Cả Tiền, Cả Cốt, mà tiêu biểu trong đó là Hội đồng Bền.

Người Pháp chiếm đất và tăng năng suất lúa - 2

Những con kênh được đào đầu thế kỷ 20 ở Nam Bộ

Năm 1927, Trương Văn Bền tiếp tục mở rộng lãnh địa kinh doanh khi lập Công ty khai khẩn ruộng ở Đồng Tháp Mười trên diện tích 18.000 ha với 3.000 tá điền. Năm1931, Trương Văn Bền xây dựng cơ sở xay lúa gạo ở vùng ĐồngTháp Mười để chuyên chở lên Chợ Lớn xuất khẩu ra nước ngoài.

Trong trồng trọt, người xưa có câu: “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, nước ở đây không những đủ về lượng mà còn phải đạt về chất. Vùng Đồng Tháp Mười là nơi “rốn phèn”, nước úng, thối, phù hợp với cỏ lác (Plaine des Joncs). Nhờ vào vai trò “dẫn thuỷ nhập điền” và "thau chua, rửa phèn, thoát úng” của hệ thống kênh đào đã làm thay đổi chất lượng nguồn nước.

Để khẳng điṇh điều này, trong Địa chí tỉnh Mỹ Tho năm 1902 viết: “Chính các con kênh vừa làm cho đất đai phì nhiêu, vừa thoát nước cho các cánh đồng ngập lụt, vừa giúp cho việc vỡ hoang được nhanh chóng... ”. Trong đó, hệ thống kênh đào do công sức nhân dân Thủ Thừa, Bến Lức, Cái Bè, Cai Lậy, Mộc Hóa, Cao Lãnh, Sa Đéc... đã đem lại lợi ích to lớn.

Người Pháp chiếm đất và tăng năng suất lúa - 3

Xóm làng điển hình của người Việt bên dòng kênh ở miền Nam xưa

Kênh chính (hiện nay trong thủy lợi gọi là kênh cấp 1) dùng cho việc giao thương nông sản hàng hóa và tăng cường khả năng tiêu nước vào mùa lũ. Hệ thống kênh phụ (kênh cấp 2) lấy nước từ các kênh chính và sau đó xả phèn; cùng đó là những thuận tiện khác như vận chuyển, thoát úng. Hệ thống kênh đào này đã tạo điều kiện cho việc khai hoang được thuận lợi hơn. Từ đó, khâu quyết định đến tăng năng suất cây lúa phần nào được giải quyết.

Thêm nữa, chính quyền Pháp còn chú trọng sử dụng phân bón. Họ nghiên cứu, thí điểm và đưa vào bón phân hoá học, phân xanh (ủ từ thực vật) trên Đồng bằng sông Cửu Long, vốn xưa nay dựa vào phù sa sông Mê Công. Vấn đề cải tiến giống lúa để tăng năng suất đã đặt ra cấp bách cho một nền nông nghiệp có sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản.

Để đạt được nó, người Pháp đã lập ra Vườn bách thảo (1864), Hội nông nghiệp và kĩ nghệ Nam Kỳ (1865), Nha canh nông và thương mại Đông Dương (1898), Nha canh nông Nam Kỳ (1899), Phòng thí nghiệm phân tích hóa học nông nghiệp và kĩ nghệ tại Sài Gòn (1898), Sở khí tượng (1897)... Các phòng, cơ quan này chuyên nghiên cứu về đặc tính đất đai, khí hậu, chế độ nước, phân bón, giống; giải quyết những vấn đề kĩ thuật phục vụ cho việc khai thác nói chung, trồng trọt nói riêng. 

Trần Hữu Thắng
Xem thêm các kỳ:

Tin đọc nhiều

Thay đổi lịch sử tìm dầu thế giới Cả Liên doanh Vietsovpetro đã “ngỡ ngàng” khi tìm ra dòng...
Phương pháp gây nhiễu chiến thuật của không quân Mỹ Khi máy bay ném bom B-52 bay đến khu vực gây nhiễu, trên màn...
Kỳ 5: Đàng Trong phát triển ngoại thương Họ Nguyễn đã lấy Ngoại thương làm động lực để phát triển...
Kỳ 2: Vùng đất Nam Bộ dưới thời Chân Lạp Đến thế kỷ XIII, vùng đất Nam Bộ vẫn còn là một vùng đất...