Tháng 05, 2018
Thứ hai
Thứ Năm, ngày 10/05/2018 06:44 AM (GMT+7)

Tư bản Pháp thủ tiêu đồn điền của người Việt

Chính quyền thuộc địa tạo cơ hội cho điền chủ người Pháp chiếm hữu ruộng đất nhằm gạt bỏ những điền chủ người Việt ở đất Nam Kỳ “nặng ơn” với triều Nguyễn và sẵn sàng giúp đỡ nghĩa quân kháng chiến chống Pháp xâm lược.

Xem thêm các kỳ:

Lục tỉnh Nam Kỳ đầu thế kỷ 19 là vùng đồng bằng phần lớn ngập nước. Nhiều vùng ở Tây Nam Bộ ngập mặn, nhiễm phèn, đất rộng mà không canh tác được. Vua chúa nhà Nguyễn và nhất là người Pháp đã dùng sức lao động của người dân Việt Nam để làm nên một hệ thống kênh dẫn nước khổng lồ, đan kín đồng bằng Nam Bộ. Chính hệ thống kênh đào này đã thau chua, rửa mặn, hồi sinh cho cả một vùng đồng bằng rộng lớn, phát triển nông nghiệp. Ngoài chuyện phục vụ người Pháp khai thác thuộc địa một cách triệt để, hệ thống kênh đào cũng đã làm nên một vùng đồng bằng sông Cửu Long mênh mông sông nước và tràn trề sức sống đến tận ngày nay. Tạp chí Khám phá trân trọng giới thiệu loạt bài nghiên cứu của tác giả Trần Hữu Thắng, Giảng viên Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh về hệ thống kênh đào thời Pháp thuộc ở vùng Đồng Tháp Mười.

Về lâu dài, Chính quyền thuộc địa Pháp tính đến phương án thủ tiêu đồn điền người Việt với nhiều lí do:

- Về chính trị, chính quyền Pháp muốn kiểm soát chặt chẽ an ninh, chính trị và về lâu dài là thủ tiêu bộ máy hành chính triều Nguyễn thay thế bằng hình thức cai trị kiểu nhà nước thực dân ngay trong mỗi làng xã, thôn xóm, đồn điền của người Việt.

- Về mặt kinh tế, chính quyền thuộc địa tiến tới nắm quyền và đặt ra các loại thuế đánh vào nông dân trong các đồn điền, thay cho chính sách cấp vốn, miễn thuế khá thoáng cho người dân an cư lạc nghiệp của các vua Nguyễn. Đồng thời, tạo cơ hội cho điền chủ người Pháp chiếm hữu ruộng đất nhằm gạt bỏ những điền chủ người Việt ở đất Nam Kỳ “nặng ơn” với triều Nguyễn sẵn sàng giúp đỡ nghĩa quân kháng chiến chống Pháp xâm lược.

Tư bản Pháp thủ tiêu đồn điền của người Việt - 1

Bản đồ lục tỉnh Nam Kỳ thời Pháp

Hơn nữa, hình thức đồn điền người Việt còn mang yếu tố lạc hậu đó là sở hữu ruộng đất còn manh mún, sự chuyển nhượng chưa thoáng, chưa coi trọng cải tiến kĩ thuật về ứng dụng máy móc, canh tác cũng như tăng năng suất nông sản. Với phương thức sản xuất tư bản tiến bộ hơn nhiều mà thực dân Pháp du nhập vào sẽ khó còn cơ hội cho sự tồn tại của đồn điền với những địa chủ người Việt.

- Về quân sự, nông dân ở các đồn điền là “quân đồn điền” và thường làm “nòng cốt trong các đội địa phương quân kháng Pháp ở Nam Kỳ” mà điển hình là Quản cơ Trương Định đã chỉ huy đội quân đồn điền của ông đánh Pháp (1859 - 1864), rồi đến Thiên Hộ Dương (Võ Duy Dương) lập căn cứ ở Đồng Tháp Mười để khởi nghĩa đánh quân Pháp (1862 - 1866).

Tư bản Pháp thủ tiêu đồn điền của người Việt - 2

Thiên Hộ Dương - Đốc Binh Kiều dấy binh đánh Pháp ở Đồng Tháp Mười

Với chủ ý xóa bỏ đồn điền do triều Nguyễn lập nên, chính quyền thuộc địa đã ban bố nhiều văn bản như: Sắc lệnh tháng 7/1888 (Jean Antoine Constans) và Sắc lệnh ngày 18/8/1896 của Toàn quyền Đông Dương (Paul Armand Rousseau ) “cho phép người Pháp được chiếm đoạt đất của nông dân với những điều kiện hết sức rộng rãi, thủ tục khai báo xin chuyển nhượng rất đơn giản”. Điều này đã dẫn tới sự hình thành tại vùng Đồng Tháp Mười những địa sản lớn, có khi lên tới vài ngàn ha.

Chỉ trong địa phận tổng Mộc Hoa (nay phần nhiều là đất thuộc huyện Vĩnh Hưng, huyện Tân Hưng, thị xã KiếnTường, huyện Mộc Hóa, huyện Tân Thạnh và huyện Thạnh Hoá), năm 1903 - 1904, Thiémoge và Aubertin làm chủ 5.660 ha ở thôn Tân Lập, Lê Phát Tân sở hữu 6.300 ha ở các thôn Tuyên Thạnh và Nhơn Ninh, Emmanuel Paure đứng tên 2.600 ha ở thôn Bình Châu, còn Jeanmerat chiếm 6.659 ha ở các thôn Bình Hiệp và Bình Đoàn.

Tư bản Pháp thủ tiêu đồn điền của người Việt - 3

Người làm công trong một đồn điền ở Mỹ Tho

Khoảng 1905 - 1909, thôn Thạnh Hòa (nay thuộc xã Thạnh Phước) có 1.225 ha đứng tên vợ chồng trạng sư Paris, 1.111 ha là tài sản của Vinson, 1.000 ha thuộc quyền sở hữu Mairano, và 1.052 ha đươc̣ đăng kí bởi Lê Văn Tước. Năm 1903, Giraud chiếm 900 ha ở thôn Ninh Nhơn, năm 1905 Parnaud sở hữu gần 500 ha ở thôn Tuyên Bình, năm 1908  Hứa Thị Nhàn làm chủ 548 ha ở thôn Thủy Đông, hay năm 1906, Bise đứng tên 409 ha ở các thôn Tân Đông và Thủy Đông, năm 1909 Võ Văn Quan có 600 ha ở thôn Tuyên Thạnh và năm 1916, Léon Liotard đăng ký 577 ha ở Tân Lập.

Năm 1911, cũng ở tổng Mộc Hoá, nhiều điền chủ Pháp chiếm hữu từ 500 ha đến 700 ha, hay cả ngàn hécta, mà điển hình là L. Bélugeaud (kinh lý hữu thệ), sở hữu 500 ha ở làng Hưng Điền - Gò Thằng Tây (hiện nay gồm hai xã: xã Hưng Điền A thuộc huyện Vĩnh Hưng và xã Hưng Điền B thuộc huyện Tân Hưng, tỉnh Long An). Tính đến năm 1913, trong cả nước điền chủ người Pháp đã chiếm 470.000 ha. 

Trần Hữu Thắng
Xem thêm các kỳ:

Tin đọc nhiều

Kênh đào biến Đồng Tháp Mười thành vùng màu mỡ Quá trình thay đổi sở hữu đất đai hầu như đi cùng...
Kỳ 2: Vùng đất Nam Bộ dưới thời Chân Lạp Đến thế kỷ XIII, vùng đất Nam Bộ vẫn còn là một vùng đất...
Người Pháp thừ nghiệm nhiều cây trồng khác Để đa dạng cây trồng, khai thác hết tiềm năng đất...
Công chiếu phim Chiến tranh Việt Nam từ tài liệu giải mật của tình báo Mỹ Vào 21h từ 24-26/4/2018, trên kênh HTV9 sẽ trình chiếu phim...