Tháng 04, 2019
Thứ ba
Thứ Năm, ngày 10/09/2015 11:00 AM (GMT+7)

Cần tăng tỉ lệ tiền cho nghiên cứu khoa học

TS Nguyễn Mạnh Hùng, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, muốn phát triển KHCN cần tăng tỉ lệ chi cho nghiên cứu khoa học cao hơn so với mức hiện nay.

Chi cho nghiên cứu thấp quá

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân, trong phiên trả lời chất vấn Quốc hội mới đây cho biết, Luật Ngân sách quy định chi cho khoa học công nghệ hàng năm là 2% tổng chi ngân sách nhưng con số này không đạt được trên thực tế, do để một phần dự phòng và an ninh quốc phòng. Năm nay, số tiền chi thực tế cho khoa học công nghệ 1,52% chi ngân sách, tương đương 17.300 tỉ đồng.

Cần tăng tỉ lệ tiền cho nghiên cứu khoa học - 1

TS Nguyễn Mạnh Hùng

Tuy nhiên, trong 17.300 tỉ đồng này, hơn 40% dành cho chi thường xuyên (tức chi phí trả lương cho bộ máy của cơ quan khoa học công nghệ), một phần chi cho dành cho hạ tầng thiết bị, còn khoảng 20% cho nghiên cứu (khoảng 3.850 tỉ đồng) cho cả cơ sở và quốc gia, nếu chia cho 14.000 viên chức KHCN trong cả nước thì rất thấp. Mỗi viện nghiên cứu chỉ được hơn một tỉ đồng, mỗi cán bộ hơn 30 triệu đồng cho nghiên cứu. Theo tôi, tỉ lệ chi này quá thấp. Muốn phát triển KHCN ở Việt Nam thì phải nâng cao tỉ lệ chi cho nghiên cứu khoa học. Ngay cách chi cũng còn nhiều bất cập. Số tiền ít nhưng lại đầu tư quá dàn trải, cào bằng. Tiền đưa về các bộ, ngành, tỉnh, thành phố (dù không đủ nhân lực, vật lực)… mà không tập trung vào các trung tâm, viện nghiên cứu nơi có đủ nguồn nhân lực, cơ sở vật chất. Tiền chuyển qua mỗi cấp lại thất thoát ít nhất là quản lý phí.

Cơ chế xét duyệt đề tài, dự án còn rất bất cập, chưa minh bạch, mang tính cảm tính. Nhiều trường hợp xét duyệt đề cương hay nghiệm thu đề tài, dự án thì phần lớn thành viên hội do Chủ nhiệm đề tài đề xuất. Đề tài xét duyệt thắt chặt đầu vào, thả nổi đầu ra. Nguồn tiền cho dự án thường từ Chính phủ, ít có đơn đặt hàng từ các doanh nghiệp KHCN. Vì thế, khoa học cơ bản và khoa học ứng dụng, đặc biệt là khoa học ứng dụng ở Việt Nam còn yếu, kém. Bên cạnh đó còn có sự lãng phí do trùng lặp các nghiên cứu, lãng phí nguồn nhân lực do bố trí, sử dụng không khoa học.

Nhiều bất cập về cơ chế tài chính

Những năm qua, nhiều cơ chế chính sách mới về khoa học và công nghệ đã được ban hành như  Luật KHCN năm 2013 có một số sửa đổi, bổ sung so với các phiên bản cũ. Khoa học Việt Nam trong vài năm gần đây có chuyển biến theo chiều hướng tích cực, thể hiện qua một số thống kê như số lượng công trình công bố quốc tế thuộc ISI tăng, lực lượng tri thức làm nghiên cứu có trình độ chuyên môn cao tăng lên, Quỹ Nafosted được hoàn thiện và phát triển. Có thể nói, Bộ KH&CN, đặc biệt là Bộ trưởng Nguyễn Quân đã làm được nhiều việc. Tuy vậy, cơ chế chính sách vẫn là một rào cản trong nghiên cứu khoa học công nghệ.

Cơ chế tài chính còn bất cập, không phù hợp với thực tế và gây khó khăn cho người thực hiện đề tài. Ví dụ, mua một số dụng cụ thí nghiệm phải bắt chuyển khoản mà không cho thanh toán trực tiếp. Trường hợp nhiều tiền (> 10 triệu) thì có thể thương lượng với nhà cung cấp thì họ đồng ý cho chuyển khoản, ít tiền thì phải thanh toán khi giao hàng, sau đó chuyển nhờ vào tài khoản họ, rất dễ bị mất.

Một số quy định trong luật, trong nghị định rất cứng nhắc. Ví dụ như muốn trở thành nghiên cứu viên chính/kỹ sư chính thì hệ số lương phải từ 3.66 trở lên (tức là dựa vào thâm niên công tác mà không dựa vào hiệu quả công việc), không khuyến khích những người trẻ, giỏi. Hơn nữa, trong 3 năm vừa qua 2013-2015, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ VN và bộ Nội vụ không tổ chức thi nâng ngạch. Trong khi đó thu nhập cho nghiên cứu viên thấp, không đảm bảo cho cuộc sống nên ngành KHCN ít thu hút được nhân tài, những người làm việc trong hệ thống không yên tâm công tác nên phải làm thêm để kiếm sống, không tập trung cho chuyên môn, sáng tạo được.

TS Nguyễn Mạnh Hùng (1983) là nghiên cứu viên của Phòng Ký sinh trùng học, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật. Anh tốt nghiệp cử nhân và thạc sỹ tại Trường Đai học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, làm nghiên cứu sinh và nhận bằng TS tại trường Đại học Copenhagen, Đan Mạch. Là tác giả của 19 bài báo quốc tế (ISI) và một sách chuyên khảo.

Sự kiện Lãnh đạo Chính phủ gặp mặt nhà khoa học trẻ 

Đầu tháng 9, Bộ KH&CN lần đầu tiên tổ chức cuộc gặp gỡ giữa các nhà KH trẻ xuất sắc trên cả nước với lãnh đạo Chính phủ.

Tham dự buổi gặp mặt có 68 nhà khoa học trẻ, tuổi đời từ 35 trở xuống, được chọn từ gần 300 nhà KH trẻ có thành tích nổi bật đang làm việc tại các trường ĐH, viện nghiên cứu, DN trên cả nước.

Những nhà KH được chọn phải có trên 10 bài báo KH đăng trên các tạp chí uy tín quốc tế, hoặc đã đạt giải thưởng về KHCN quốc gia, có bằng sáng chế, giải pháp hữu ích được bảo hộ; có công trình được ứng dụng vào thực tiễn mang lại hiệu quả cao thuộc tất cả các lĩnh vực.

Đây là dịp để lãnh đạo Chính phủ, ngành KH&CN lắng nghe nguyện vọng của các nhà KH trẻ, từ đó có những chính sách phù hợp để thúc đẩy, hỗ trợ họ trong NCKH.

Quang Hùng

Tin đọc nhiều

Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Trang trại rau sạch lớn nhất Đà Nẵng của chàng cử nhân luật Với thương hiệu mang tên Pihka, rau hữu cơ của chàng cử nhân...
Phần mềm chống sao chép sáng kiến của công chức được triển khai tại Quận 6 TP.HCM Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM sẵn sàng chuyển giao phần...
Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...