Tháng 04, 2019
Thứ ba
Thứ Năm, ngày 12/09/2019 11:26 AM (GMT+7)

Cần thống nhất quy chế hoạt động của Ban quản lý các Khu CNC quốc gia

Dù đã có 3 Khu Công nghệ cao quốc gia nhưng Việt Nam hiện chưa có một quy chế hoạt động thống nhất và đồng bộ cho Ban quản lý tại các Khu công nghệ cao này.

Nhận định tầm quan trọng của khoa học và công nghệ cũng như vai trò của nền kinh tế tri thức, Việt Nam từ rất sớm đã có chủ trương thành lập các Khu công nghệ cao (Khu CNC), trong đó có nhiều Khu CNC được xác định là Khu CNC quốc gia, và nhận được sự quan tâm đầu tư cả về nguồn lực lẫn thể chế pháp lý từ Chính phủ.

Cần thống nhất quy chế hoạt động của Ban quản lý các Khu CNC quốc gia - 1

Khu Công nghệ cao TP.HCM.

Khu CNC đầu tiên tại Việt Nam được xây dựng tại Hòa Lạc (Hà Nội) vào năm 1998. Tiếp theo đó, Khu CNC quốc gia thứ hai được thành lập ở TP.HCM vào năm 2002. Gần 10 năm sau, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục quyết định thành lập Khu CNC Đà Nẵng vào năm 2010.

Sau khi có sự hiện diện của ba khu CNC quốc gia, Việt Nam vẫn tiếp tục hình thành thêm các khu CNC chuyên biệt khác. Đó là Khu CNC công nghệ sinh học được xây dựng tại Đồng Nai và hai khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Hậu Giang và Phú Yên. Ngoài ra, Việt Nam còn có hai khu CNC khác đang hoạt động là Công viên phầm mềm Quang Trung (QTSC) và Khu công nghệ phần mềm ĐHQG TP.HCM (ITP). Điều này xuất phát từ sự trỗi dậy của chính sách phát triển kinh tế hướng đến khoa học và tri thức.

Có thể nói, hệ thống các Khu CNC đã và đang phát triển một cách mạnh mẽ ở Việt Nam. Và cho đến thời điểm hiện nay, Nghị định 99/2003/NĐ-CP được Chính phủ ban hành năm 2003 vẫn là văn bản trực tiếp quy định về quy chế Khu CNC.

Cần thống nhất quy chế hoạt động của Ban quản lý các Khu CNC quốc gia - 2

Trung tâm đào tạo bên trong SHTP.

Văn bản được ban hành khoảng 5 năm sau ngày Khu CNC quốc gia đầu tiên được thành lập tại Hà Nội. Về nguyên tắc, đây là văn bản đưa ra quy chế hoạt động chung cho tất cả các Khu CNC quốc gia, cụ thể là Khu CNC Hòa Lạc, Khu CNC TP.HCM và Khu CNC Đà Nẵng. Tuy nhiên, nội dung quy định của bản quy chế bộc lộ những hạn chế và bất cập, trong đó chưa có sự tách bạch giữa quy chế hoạt động của Ban quản lý (BQL) Khu CNC và hoạt động của doanh nghiệp tại Khu CNC.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ sau đó đã lần lượt ban hành văn bản quy định về bộ máy tổ chức và hoạt động cho 2 khu CNC Hoà Lạc và khu CNC Đà Nẵng, trong khi Khu CNC TP.HCM vẫn hoạt động theo quy chế được ban hành bởi UBND TP.HCM.

Do dung lượng hạn hẹn, bài viết chỉ tập trung phân tích sự bất nhất về quy chế hoạt động của các Ban quản lý tại các Khu CNC quốc gia, đồng thời đưa ra một số đề xuất để xây dựng quy chế hoạt động thống nhất, đồng bộ cho các Ban quản lý Khu CNC này.

Cùng là khu CNC Quốc gia nhưng mỗi nơi một quy chế

Để giúp BQL các khu CNC tổ chức và hoạt động quy củ, Thủ tướng chính phủ đã ban hành quy chế hoạt động riêng cho từng BQL ở từng Khu CNC quốc gia.

Cụ thể, Thủ tướng chính phủ ban hành Quyết định 68/2014/QĐ-TTg ngày 9/12/2014 kèm theo quy chế về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BQL Khu CNC Hòa Lạc. Ngoài ra, Chính phủ còn ban hành Nghị định 74/2017/NĐ-CP ngày 20/6/2017 quy định riêng về cơ chế, chính sách đặc thù đối với Khu CNC này. Mới đây, Thủ tướng cũng đã ban hành Quyết định 09/2019/QĐ-TTg vào ngày 15/2/2019 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BQL Khu CNC Hòa Lạc để thay thế cho quy chế cũ đã ban hành vào năm 2014.

Cần thống nhất quy chế hoạt động của Ban quản lý các Khu CNC quốc gia - 3

Một số dự án tại Khu CNC Hòa Lạc. Theo thứ tự: Làng phần mềm FPT, Đại học FPT, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Dự án Nhà máy sản xuất thiết bị điện tử thông minh của Công ty cổ phần nghiên cứu và sản xuất Vinsmart.

Đối với BQL Khu CNC Đà Nẵng, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 1979/QĐ-TTg ngày 28/10/2010 thành lập Khu CNC Đà Nẵng kèm quy chế hoạt động của Khu CNC này.

Riêng Khu CNC TP.HCM, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và kể cả Bộ KH&CN đều chưa đưa ra Quy chế hoạt động riêng cho BQL Khu CNC này.

Trên thực tế, BQL Khu CNC TP.HCM vẫn đang hoạt động theo quy chế được UBND TP.HCM ban hành vào năm 2017 kèm theo Quyết định 07/2017/QĐ-UBND. Điều này thể hiện sự không đồng nhất về quy chế pháp lý về hoạt động của các Ban quản lý tại các Khu CNC quốc gia. 

Kèm theo đó, cho đến thời điểm hiện nay, vị trí và tính chất pháp lý của BQL các Khu CNC được xác định không đồng nhất giữa các Khu mặc dù vẫn có một vài điểm tương đồng. Cụ thể, BQL Khu CNC TP.HCM và BQL Khu CNC Đà Nẵng được xác định là tổ chức trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước của địa phương. Trong khi đó, BQL Khu CNC Hòa Lạc được quy định là tổ chức trực thuộc Bộ KH&CN.

Đặc biệt, cả BQL Khu CNC Hòa Lạc và Đà Nẵng đều được xác định là “cơ quan quản lý nhà nước tương đương cấp tổng cục, là đơn vị dự toán cấp 1 và là đầu mối được giao chỉ tiêu kế hoạch hằng năm và được cấp kinh phí hoạt động từ ngân sách nhà nước”. Trong khi UBND TP.HCM không đặt nội dung quy định này cho BQL Khu CNC TP.HCM. Đương nhiên, xuất phát từ thẩm quyền, UBND TP.HCM chỉ có thể khẳng định BQL Khu CNC TP.HCM “được cấp kinh phí hoạt động từ ngân sách nhà nước”.

Tiếp theo nữa, từ sự khác biệt này, thẩm quyền thành lập BQL các Khu CNC hiện nay cũng có sự khác nhau. Cụ thể, Thủ tướng chính phủ thành lập BQL Khu CNC Hòa Lạc và Đà Nẵng. Riêng Khu CNC TP.HCM thẩm quyền này đang được thực hiện bởi UBND TP.HCM.

Cần thống nhất quy chế hoạt động của Ban quản lý các Khu CNC quốc gia - 4

Điểm lưu ý tiếp theo là quy chế pháp lý về cơ cấu nhân sự và cơ cấu tổ chức của Ban quản lý. Về nguyên tắc, BQL Khu CNC là tổ chức quản lý trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước nên các cơ quan chủ quản sẽ là cơ quan có thẩm quyền quyết định về tổ chức nhân sự và bộ máy của BQL.

Tuy nhiên, do tính chất và ví trí pháp lý giữa các khu CNC quốc gia hiện nay có sự khác biệt như vừa đề cập nên thẩm quyền này cũng áp dụng khác nhau cho từng Khu CNC. Nếu như UBND TP.HCM và UBND TP. Đà Nẵng quyết định nhân sự, đặc biệt là vị trí trưởng ban và phó ban quản lý, của Khu CNC TP.HCM và Khu CNC Đà Nẵng thì Bộ KH&CN được chỉ định là cơ quan bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức, luân chuyển, điều động trưởng ban và các phó ban của BQL Khu CNC Hòa Lạc.

Theo đó, Trưởng ban BQL Khu CNC TP.HCM và Đà Nẵng chịu trách nhiệm trước UBND TP.HCM và Đà Nẵng trong khi Trưởng ban BQL Khu CNC Hòa Lạc chịu trách nhiệm trước Bộ KH&CN.

Ngoài ra, có điểm khác biệt khá thú vị là BQL Khu CNC Hòa Lạc và Đà Nẵng đã được Thủ tướng Chính phủ cho phép thành lập Công ty TNHH một thành viên Phát triển Khu CNC và là đơn vị thành viên trực thuộc BQL khu CNC này (mô hình doanh nghiệp). Trong khi đó, UBND TP.HCM lại thành lập BQL các dự án đầu đầu xây dựng Khu CNC thực thuộc BQL Khu CNC TP.HCM để triển khai thực hiện chức năng này (mô hình đơn vị sự nghiệp).

Những điều này cho thấy có sự lúng túng trong việc xác định địa vị pháp lý của BQL các Khu CNC. Điều đáng nói là, cả ba khu CNC vừa đề cập đều được xác định là Khu CNC cấp quốc gia, nên việc không đồng nhất này rất khó thuyết phục nếu không được lý giải và chứng minh một cách tường tận.

Đề xuất hoàn thiện quy chế hoạt động của BQL Khu CNC quốc gia

Từ những điểm bất cập nên trên, xin đưa ra một vài kiến nghị như sau:

Trước tiên, Chính phủ cần ban hành Nghị định về quy chế hoạt động của Khu CNC dựa trên Luật Công Nghệ Cao đã được ban hành vào ngày 13 tháng 11 năm 2008. Nghị định này sẽ thay thế điều chỉnh nghị định số 99/2003/NĐ-CP về việc ban hành Quy chế Khu CNC, trong đó bao gồm quy định cụ thể cho các Ban quản lý Khu CNC.

Quy chế này theo đó cần được áp dụng thống nhất giữa các Khu CNC quốc gia. Việc áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù có thể được thực hiện với một hay một vài Khu CNC nào đó, tuy nhiên điều này chỉ xảy ra sau khi tính chất pháp lý của Khu CNC đó được thay đổi. Giả dụ, nếu Chính phủ muốn áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù với Khu CNC Hòa Lạc thì trước tiên Chính phủ phải tách và xác định lại tính chất cho Khu CNC này, hoặc có thể không xác định Khu CNC TP.HCM và Đà Nẵng cùng tính chất “quốc gia” như Khu CNC Hòa Lạc như hiện nay.

Thứ hai, nội dung quy chế hoạt động của Ban quản lý Khu CNC cần đề cập và giải quyết mối quan hệ giữa Ban quản lý Khu CNC với chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý chuyên ngành khác. Cơ sở cho sự đề xuất này xuất phát từ thực tế là các Khu CNC quốc gia đều tọa lạc ở những địa phương và khu vực kinh tế nhất định. Rộng hơn, về mặt lý thuyết, đó là yêu cầu cần thiết để giải quyết mối quan hệ giữa hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia (national innovation system – NIS) và hệ sinh thái sáng tạo địa phương (Regional innovation system – RIS).

Thứ ba, nghiên cứu áp dụng mô hình mới cho bộ máy quản lý Khu CNC. Kinh nghiệm của các Khu Khoa học và Công nghệ đang hoạt động hiệu quả tại các nước cho thấy họ đang sử dụng bộ máy quản lý từ một bên thứ ba độc lập.

Cần thống nhất quy chế hoạt động của Ban quản lý các Khu CNC quốc gia - 5

Ths.Lê Bích Loan (Quyền Trưởng ban quản lý Khu CNC-TP.HCM).

Cụ thể, sau khi xây dựng xong cơ sở hạ tầng nhà nước (hay chủ đầu tư, đối với các mô hình Khu CNC được đầu tư bởi các nhà đầu tư khác) chuyển giao hoạt động quản lý cho một bên được chỉ định, thông thường là (i) một trong số các bên đối tác, hoặc (ii) một quỹ đầu tư, hoặc (iii) một đơn vị kinh doanh vận hành được tổ chức theo mô hình hợp tác công - tư. Đương nhiên, hoạt động quản lý Khu CNC sau đó cần tuân thủ đúng các chuẩn mực về quản lý, đặc biệt là kế toán, kiểm toán và chịu sự giám sát chặt chẽ từ phía nhà nước.

Ở Việt Nam, khi lựa chọn này chưa thể áp dụng ngay lập tức thì có thể chuẩn bị cho phương án sử dụng trong tương lai. Ở thời điểm hiện tại, Quy chế có thể tiếp tục duy trì cả hai mô hình bộ máy quản lý Khu CNC như hiện nay, là đơn vị sự nghiệp hoặc doanh nghiệp. Và chính quy định tùy nghi từ quy chế sẽ cho phép Thủ tướng Chính phủ lựa chọn phương án phù hợp.

Thứ tư, quy chế hoạt động của Ban quản lý Khu CNC cần được tách bạch với quy định về các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động trong Khu CNC. Theo logic, quy chế Khu CNC không cần thiết đề cập đến họ. Hoạt động của doanh nghiệp trong Khu CNC về nguyên tắc vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy của pháp luật có liên quan, như luật đầu tư, luật doanh nghiệp, luật đất đai, luật môi trường…

Việc cần thiết là Chính phủ cần ban hành bản cụ thể hóa các quy định và phương thức thực thi chính sách ưu đãi, khuyến khích đối với nhóm doanh nghiệp này. Và đương nhiên nội dung quy định đó không thể được xem là quy chế hoạt động của Ban quản lý Khu CNC.

Th.s Lê Bích Loan (Quyền Trưởng ban quản lý Khu CNC-TP.HCM)

Tin đọc nhiều

Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...
Thiếu chuẩn cốt nền, và “điệp khúc”... nâng đường, nâng nhà Theo các chuyên gia, để phát triển đô thị bền vững thì trước...
Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...