Tháng 09, 2018
Thứ tư
Thứ Ba, ngày 17/10/2017 17:18 PM (GMT+7)

Hơn 30.000 nghiên cứu y khoa có thể bị hủy vì sử dụng sai tế bào

Các trường hợp sai lệch như một dự án nghiên cứu ung thư phổi lại sử dụng tế bào gan. Hay đáng lẽ phải nghiên cứu bằng tế bào người thì các nhà khoa học lại dùng nhầm tế bào của chuột.

Hơn 30.000 nghiên cứu y khoa có thể bị hủy vì sử dụng sai tế bào - 1

HeLa - một trong những tế bào thường bị sử dụng nhầm nhất. (Ảnh: NIH)

Sử dụng sai tế bào cần nghiên cứu

Theo kết quả cuộc điều tra của các nhà khoa học thuộc Đại học Radboud, Hà Lan, một sự sai lệch có hệ thống có thể ảnh hưởng đến kết quả phần lớn các nghiên cứu y khoa từ hàng thập kỷ trở lại đây.

Theo đó, hơn 30.000 nghiên cứu khoa học đã được công bố có thể bị hủy do sử dụng các dòng tế bào không thuộc đối tượng nghiên cứu.

Vấn đề tưởng chừng khiến hàng chục ngàn dự án sai lệch ngỡ phức tạp nhưng lại rất đơn giản; các nhà khoa học đã sử dụng sai dòng tế bào đáng lẽ họ cần nghiên cứu, nhóm chuyên gia lập luận.

Các trường hợp sai lệch như một dự án nghiên cứu ung thư phổi lại sử dụng tế bào gan. Hay đáng lẽ phải nghiên cứu bằng tế bào người thì các nhà khoa học lại dùng nhầm chuột hoặc một bộ tế bào nào đó có vẻ giống nhưng không hoàn toàn chính xác.

Nhờ công bố này mà chúng ta có thể biết được có rất nhiều dự án được công bố đã bị sai lệch hoặc tệ hơn là hoàn toàn không chính xác và không thể sử dụng.

Serge Horbach - một trong số các nhà nghiên cứu của dự án, chuyên gia của Đại học Radboud ở Hà Lan, giải thích: "Hầu hết các nhà khoa học không cố ý đưa ra những phát hiện sai về tế bào. Họ chỉ không biết là mình dùng nhầm tư liệu mà thôi. Vấn đề quan trọng hơn ở đây là các dữ liệu mà hàng ngàn chuyên gia tốn công nghiên cứu có khả năng không hợp lệ và không thể tái tạo được."

Horback và đồng nghiệp Willem Halffman muốn biết mức độ bao phủ của việc sử dụng sai dòng tế bào rộng như thế nào. Hai chuyên gia cùng nhau tìm kiếm bằng chứng về các tài liệu khoa học "bị ô nhiễm".

Sử dụng cơ sở dữ liệu nghiên cứu Web of Science, họ tìm kiếm các đề tài khoa học sử dụng các dòng tế bào sai lệch được liệt kê bởi Uỷ ban Xác thực các dòng tế bào Quốc tế (ICLAC).

Sai lệch từ những năm 1950

Hiện đang có 451 dòng tế bào được liệt kê trong danh sách. Tệ hơn nữa, một số nhà khoa học đã vô tình sử dụng các dòng tế bào nay trong các nghiên cứu đã được xuất bản từ những năm 1950.

Halman cho biết: "Sau quá trình tìm kiếm chuyên sâu, chúng tôi tin rằng có khoảng 33.000 ấn phẩm có thể không chính xác".

Trong số 451 loại được liệt kê, tế bào được sử dụng rộng rãi nhất có tên là HeLa. Vào năm 1951, Henrietta Lacks - người phụ nữ 31 tuổi, mẹ của 5 đứa con, đến từ Virginia, Hoa Kỳ đã chết vì ung thư cổ tử cung. Trong quá trình điều trị trước khi qua đời, các nhà khoa học đã lấy một số mẫu thử từ 2 phần khỏe mạnh và bị lây nhiễm ung thư trong sinh thiết mà không có sự đồng ý của bệnh nhân.

Hơn 30.000 nghiên cứu y khoa có thể bị hủy vì sử dụng sai tế bào - 2

Henrietta Lacks (trái) - người cung cấp dòng gen có thể trồng trong phòng thí nghiệm đầu tiên. (Ảnh: NPR)

Sau đó, nhà sinh học tế bào George Otto Gey phát hiện ra những tế bào này có thể được nuôi sống và phát triển vô thời hạn trong phòng thí nghiệm. Các tế bào HeLa đã trở thành dòng tế bào “bất tử” đầu tiên, có nghĩa là chúng không chết vì lão hoá tế bào.

Chất lượng không thể bàn cãi đó đã làm cho HeLa trở thành một mẫu nghiên cứu có giá trị được phân phối trên khắp thế giới. Nó hỗ trợ cho sự phát triển việc nhân bản tế bào, văcxin ngừa bại liệt và nhiều ứng dụng khác.

Ước tính có khoảng 20 tấn tế bào HeLa đã được cấy trồng trong phòng thí nghiệm, góp phần tạo ra hơn 11.000 bằng sáng chế tuyệt vời. Nhưng cái gì cũng có cái giá của nó, HeLa cũng không ngoại lệ.

Vì được phân phối rộng khắp và được sử dụng phổ biến trong các phòng thí nghiệm, các nhà khoa học đã sử dụng nhầm các tế bào “bất tử” như Hela khi nghiên cứu các đề án không liên quan.

"Không phải chúng tôi mà các nhân viên tại các trung tâm phân chia tế bào sinh học đã nhận ra vấn đề từ trước đây rất lâu. Đôi khi các công ty từ chối tiết lộ thông tin vì lo sợ ảnh hưởng đến danh tiếng và tài chính", Halffman nói.

Một nguyên do khác góp phần tạo nên sai sót trên là áp lực xuất bản đề án. Nhiều nhà nghiên cứu không có thời gian hoặc tiền bạc để xác minh dòng tế bào của mình có thỏa đáng trước khi bắt đầu nghiên cứu hay không.

Các nhà khoa học cho biết: các nghiên cứu đã được công bố sử dụng các dòng tế bào không xác định có thể được làm rõ bằng các thông báo làm nổi bật vấn đề. Đồng thời chủ nhân dự án cũng phải đề cập rằng các ấn phẩm trong tương lai cần phải xác định nguồn gốc của các dòng tế bào nghiên cứu rõ ràng hơn.

Cho dù sắp tới hội đồng khoa học có hành động như thế nào thì đây vẫn là một vấn đề khổng lồ cần phải giải quyết và không thể bị làm lơ, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh.

“Nghiên cứu của chúng tôi đã thể hiện được mức độ nguy hiểm và khẩn cấp của vấn đề”, nhóm chuyên gia nói thêm.

Tùng Minh (Siencealert)

Tin đọc nhiều

Hợp kim nhôm 'đánh bại' sắt trong cuộc đua làm vật liệu xe bồn Lớp ô xít tự nhiên giúp bồn nhôm có bề mặt nhẵn bóng, chống...
'Mạng xã hội nội bộ' giải quyết mọi nhu cầu của sinh viên và nhà trường Thầy và trò không chỉ bớt nhức đầu vì những thủ tục hành...
Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...
TP.HCM kêu gọi đầu tư vào các dự án đô thị thông minh Ngày 15/9/2018, Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM sẽ tổ chức “Hội...