Tháng 11, 2017
Thứ tư
Chủ Nhật, ngày 10/05/2015 06:00 AM (GMT+7)

Khảo cổ học dưới nước đang bị bỏ trống trận địa

Việc bảo vệ di sản biển đang bị thả nổi do Việt Nam chưa có đội ngũ, cơ quan chuyên môn về khảo cổ học dưới nước.

Hiện nay, tại Việt Nam mới có một vài trường hợp bộ đội biên phòng, cảnh sát biển vào cuộc bảo vệ di sản biển nhưng một cách thụ động, bất đắc dĩ.

Những vấn đề này vừa được các nhà khoa học phân tích, bàn luận sâu tại hội thảo "Khảo cổ học biển đảo, tiềm năng và triển vọng" do Bộ môn khảo cổ học, Trường ĐH KHXH Nhân văn vừa tổ chức tại Hà Nội.

Cứ 1 đồng trên bờ, mất đến 6 đồng dưới nước

TS Lê Thị Liên, Trưởng phòng Khảo cổ học dưới nước, Viện Khảo cổ học đưa ra một thực tế cả về đội ngũ lẫn cơ sở hạ tầng cho khảo cổ học dưới nước đều có nhiều bất cập.

“Về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và tài chính Khảo cổ học dưới nước đòi hỏi một nguồn kinh phí lớn cho cơ sở hạ tầng, thiết bị, kinh phí hoạt động hàng năm, bảo quản di tích di vật và chi phí đào tạo con người”, TS Liên cho biết.

TS Liên lấy ví dụ về chuyên gia khảo cổ học Thái Lan, người này đưa ra cách tính đơn giản về tỉ lệ chi phí tài chính và nhân sự giữa khảo cổ học trên đất liền và khảo cổ học dưới nước là 1/6. Nghĩa là cứ một đồng cần chi phí trên đất liền thì dưới nước là 6 đồng, về nhân sự cũng như vậy.

Có lẽ cũng vì sự thiếu đó nên thời gian qua lĩnh vực nghiên cứu khoa học này đang bị bỏ ngỏ ở Việt Nam.

Khảo cổ học dưới nước đang bị bỏ trống trận địa - 1

Việc nghiên cứu khảo cổ học ở Việt Nam còn nhiều vấn đề bị bỏ ngỏ

Theo TS Phạm Quốc Quân, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, khảo cổ học dưới nước Việt Nam trong những thập niên qua, còn quá nhiều khó khăn, khiếm khuyết và bất cập, khiến cho mọi sự kiện của khảo cổ học dưới nước đều rất bị động. Đi cùng với đó, là sự thiếu khoa học và chưa đáp ứng được yêu cầu của một quốc gia có nhiều di sản dưới nước như Việt Nam.

Dẫn lại lịch sử từ những năm 80 của thế kỷ trước cho tới nay, khảo cổ học dưới nước Việt Nam “tay không” nhưng đã khai quật 6 con tàu cổ. Đó là những con tàu Hòn Cau (Bà Rịa - Vũng Tàu), Hòn Dầm (Phú Quốc - Kiên Giang), Cù Lao Chàm (Hội An - Quảng Nam), Cà Mau, Bình Thuận. Gần đây nhất là Châu Thuận Biển (Bình Sơn - Quảng Ngãi).

Tuy nhiên, cũng theo TS Quân, những cuộc khai quật này nếu không có sự chung tay góp sức của các nhà khảo cổ học dưới nước và các công ty, cơ quan khảo cổ học dưới nước không chuyên và chuyên nghiệp của Việt Nam và nước ngoài, cùng với sự giúp đỡ của các chuyên gia từ Anh, Úc, Mỹ… thì hẳn những con tàu nói trên đều bị ngư dân phá nát.

Theo đó, mọi tư liệu về chúng cũng vĩnh viễn vùi sâu dưới đáy biển. Như thế, lấy đâu ra khảo cổ học dưới nước Việt Nam trên bản đồ khảo cổ học dưới nước thế giới ở những thập niên đã qua?

TS Quân chia sẻ thêm, dường như 6 con tàu được khai quật ở Việt Nam và rất nhiều những tín hiệu báo dẫn khác, khảo cổ học chưa với tới một cách chủ động, thông qua khảo sát, lập bản đồ như nhiều quốc gia khác ở Đông Nam Á. Những cuộc khai quật “chữa cháy” sau phát hiện và một thời gian dài phá hủy của ngư phủ, những thông tin về con tàu (quy mô, cấu trúc, kỹ thuật đóng tàu…) dường như không còn. Theo đó, mọi dự đoán về quốc tịch của mỗi con tàu đều thông qua các tư liệu gián tiếp (hàng hóa, đồ dùng sinh hoạt của thủy thủ đoàn, món ăn còn sót lại, gỗ…).

Ông cũng cho rằng, sự phá hủy vô thức của ngư phủ còn mất đi quá nhiều di sản, trong đó có nhiều tiêu bản độc nhất vô nhị, nhiều tư liệu có một không hai, khiến cho việc nhận thức toàn diện về mỗi con tàu rất khó khăn. Theo đó, sự phục hồi những giá trị lịch sử, nhân văn, kinh tế, văn hóa…của chúng ta còn nặng về phỏng đoán, thiếu căn cứ khoa học.

Cần nhanh chóng đào tạo đội ngũ

TS Quân cho biết, sự thiếu vắng các nhà khảo cổ học dưới nước người Việt Nam cũng làm cho những công trình khai quật dưới nước trước đây ít nhiều bị ảnh hưởng. Điều này là do thiếu khuyết chuyên môn dưới nước của các nhà khảo cổ học trên cạn, thông qua thợ lặn, chưa có nhiều kinh nghiệm khai quật dưới nước.

“Không có đội ngũ, không có cơ quan chuyên môn về khảo cổ học dưới nước sẽ dẫn đến tình trạng bảo vệ di sản biển bị thả nổi, ngoại trừ một vài trường hợp bộ đội biên phòng, cảnh sát biển vào cuộc một cách thụ động, bất đắc dĩ”, TS Quân nói.

TS cũng cảnh báo, rất nhiều những con tàu trên vùng biển Việt Nam bị ngư dân phá hủy bằng đánh mìn, bằng đào phá không khoa học, đến nay chỉ còn dấu tích. Nhiều con tàu và hàng hóa trên tàu bị trục vớt từ những người săn lùng cổ vật.

Theo đó, Ông Quân cho rằng muốn cho khảo cổ học dưới nước Việt Nam phát triển sang một giai đoạn mới, phải nhanh chóng đào tạo một đội ngũ các nhà khảo cổ học dưới nước trẻ, làm việc tại một cơ quan nghiên cứu chuyên sâu, hoạt động bằng ngân sách Nhà nước với mục đích khoa học, phi thương mại.

Còn TS Liên đưa ra quan điểm, để tạo đà và duy trì cho sự phát triển của chuyên ngành này, rõ ràng cần có chủ trương đầu tư cơ bản từ chính phủ và định hướng cụ thể của các cơ quan chức năng.

Theo ông, một trung tâm Khảo cổ học Dưới nước của Việt Nam cần được xây dựng. Trung tâm này cần dành thời gian cho các cán bộ tham gia tập huấn và đào tạo. Các cán bộ phải có chứng chỉ First Aid certificate (về an toàn) và chứng chỉ DAN Oxygen Provider certification. Các cán bộ tham gia lặn dùng bình khí nén (SCUBA) cần được đào tạo bài bản và được tạo cơ hội để có chứng chỉ ở các trình độ cao hơn. Họ cũng cần được tham gia các khóa tập huấn hàng năm để tăng cuờng kỹ năng làm việc an toàn dưới nước
.
Nói như PGS.TS Tống Trung Tín, Viện Khảo cổ học thì việc chuẩn bị cho công trường khảo cổ học dưới nước ở Việt Nam sẽ phải dần dần từng bước để phát triển mà chắc phải chuẩn bị từ bây giờ.

“Cũng đã là quá chậm khi khảo cổ học dưới nước đã tiến quá xa nhưng như dư luận vẫn thường nói: Thà muộn còn hơn không có gì. Như thế, hy vọng trong tương lai không xa chúng ta hình thành nên ngành khảo cổ học dưới nước”, TS Tín nhấn mạnh.

Hải Lâm

Tin đọc nhiều

Kì lạ chiếc "tủ lạnh" không cần cắm điện vẫn giữ thực phẩm tươi ngon gấp 9 lần bình thường Bảo quản đồ ăn tươi ngon tới 27 ngày, hiện đại mà không “hại...
Xe điện xanh giá rẻ "vừa chạy vừa sạc" của sinh viên Chiếc xe điện "tích hợp hai dạng năng lượng sạch" đầu tiên...
e-FlashCard xuất sắc giành giải của Google tại Demoday miền Trung 2017 Ngoài ý tưởng sáng tạo và mức độ hoàn thiện, sản...
Trái Đất quay chậm lại, động đất diễn ra nhiều hơn vào năm 2018 Các nhà khoa học cho biết, số lượng các trận động đất nghiêm...