Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Năm, ngày 12/03/2020 17:12 PM (GMT+7)

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn

Sự lãnh đạm gần như hoàn toàn của thị trường đồng nghĩa với việc khoa học đang thiếu nền tảng quý giá để tìm ra vaccine chống Covid-19.

Dường như Covid-19 sẽ đeo bám chúng ta trong thời gian dài. Bất chấp những nỗ lực chưa từng có trong việc cô lập và ngăn chặn - với khoảng 50 triệu người bị cách ly và hoạt động kinh tế hầu như bị ngưng lại ở Trung Quốc - trong những tuần gần đây các ca nhiễm mới đã tăng vọt.

Theo báo cáo, hiện tại ngoài Trung Quốc đã có 67 quốc gia có người nhiễm bệnh với con số tổng cộng hơn 8.000 ca. Tổ chức Y tế Thế giới từng thận trọng trong việc sử dụng từ “đại dịch”, nhưng vừa mới đây cũng đã phải đưa ra tuyên bố đây là đại dịch trên toàn cầu.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 1

Vaccine và cuộc chiến lợi nhuận. Đồ họa: Bill Bragg/The Guardian.

Giữa đầy rẫy tin xấu có một tin tốt hiếm hoi từ Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ (NIAID). Họ tuyên bố nhận được ứng cử viên đầu tiên cho vaccine chống lại virus mới. Vaccine do công ty Moderna sản xuất. Các thử nghiệm có thể bắt đầu sớm nhất vào tháng 4.

Anthony Fauci, Giám đốc của viện nói rằng phát hiện và thử nghiệm vaccine chỉ trong vòng 3 tháng là một kỷ lục mới. Ông lưu ý rằng “chưa hoạt động nào từng được thực hiện nhanh đến vậy”, và tin xấu hơn còn chưa đến: ngay cả khi thử nghiệm được tiến hành nhanh chóng, việc hoàn thành và nhân rộng sản xuất sẽ kéo dài ít nhất đến năm sau. Và thậm chí không gì đảm bảo nó sẽ đến được giai đoạn này.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 2

Vaccine là vũ khí hữu hiệu chống lại virus, nhưng nó mất quá nhiều thời gian để chế tạo ra.

Vaccine vẫn là vũ khí tốt nhất và - gần như duy nhất - của khoa học để chống lại virus. Thế nhưng quá trình phát triển vaccine, được đo bằng năm, dường như vô vọng trong các đại dịch - vốn có thể lây lan, giết chóc và biến mất thường chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng.

Những khó khăn ngăn cản bước tiến của vaccine

Những kỷ lục thời hiện đại không khiến nhiều người tự tin lắm. Trong hai thập kỷ qua đã có nhiều đợt bùng phát virus trên toàn cầu, như SARS-CoV-1, MERS, Zika, Ebola - tất cả đều châm ngòi cho cuộc đua sản xuất vaccine tương tự. Tuy nhiên, cho đến nay chỉ có nỗ lực chống Ebola thành công với một loại vaccine được phê duyệt vào năm ngoái.

Tại sao lại như thế? Vaccine phòng bệnh phải vượt qua những rào cản khoa học và quy định tương tự như các phương pháp điều trị tiềm năng khác, nhưng chúng lại nhận được sự lãnh đạm gần như hoàn toàn của những thị trường trong ngành dược phẩm.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 3

Vaccine nhận được cái nhìn lạnh lùng từ thị trường dược phẩm do các công ty không kiếm được quá nhiều lợi nhuận từ chúng.

Chỉ một vài công ty lớn đủ khả năng phát triển và sản xuất vaccine từ đầu đến cuối. Một phần vì họ có chi phí và thời gian, một phần vì họ đã hợp nhất bằng sáng chế về quy trình sản xuất - một nhà phân tích tình huống công khai gọi đây là độc quyền.

Những công ty này sẽ thành công khi tìm ra phương pháp điều trị cho một căn bệnh phổ biến, kéo dài mà họ có thể bán thuốc hàng năm cho đến… vĩnh viễn. Nhân chứng sống cho điều này là vaccine Gardasil chống HPV của công ty Merckil. Dù được phát triển gần 20 năm (ra mắt năm 2006) đến nay nó vẫn mang về hơn 1 tỷ bảng Anh mỗi năm.

Tuy nhiên trong thời dịch bệnh, nghiên cứu vaccine thì chậm chạp mà lợi nhuận lại khó thấy, nên dường như không mấy ai mặn mà. Adrian Hill, người chịu trách nhiệm chính trong việc giải đáp về Ebola của Vương quốc Anh phát biểu năm 2014: “Trừ khi có một thị trường khổng lồ, nếu không nó không đáng để các công ty lớn đầu tư nghiên cứu. Không có doanh nghiệp nào sản xuất vaccine Ebola cho những người cần nó nhất.”

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 4

Các nghiên cứu tạo ra vaccine thường sẽ tạm ngừng khi dịch bệnh đi qua do không còn ai đầu tư vào cho nó nữa.

Ngay cả khi nghiên cứu được tiến hành trong mùa dịch thì khi khủng hoảng lắng xuống do bản chất không thể đoán trước của dịch bệnh - công việc cũng sẽ bị hoãn cho đến khi cơn dịch mới bắt đầu. SARS và MERS cũng giống Covid-19 nhưng sau khi chúng lắng dịu, công việc nghiên cứu bị đình trệ, tạm ngưng.

Jason Schwartz, Giáo sư tại Trường Y tế Công Yale, cho biết: “Nếu chúng ta không gạt chương trình nghiên cứu vaccine SARS sang một bên, chúng ta đã có nhiều nền tảng hơn để áp dụng cho loại virus mới Covid-19 này - vốn liên quan chặt chẽ đến SARS.”

Các thử nghiệm lâm sàng mất tối thiểu gần một năm, nhưng nếu chúng ta vẫn duy trì nghiên cứu cơ bản về virus có khả năng gây dịch bệnh thì khi một biến thể mới xuất hiện, chúng ta không phải bắt đầu lại từ con số 0.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 5

Nếu 17 năm trước các dự án nghiên cứu về vaccine chống SARS không bị đình trệ, thì hôm nay công cuộc chống Covid-19 không phải bắt đầu lại từ con số 0.

Tình huống chúng ta đang đối mặt hiện tại cực kì tồi tệ - người ta quá chậm chạp để tiến hành nghiên cứu khi có dịch bệnh mới do không có tiền, và họ cũng bỏ cuộc quá nhanh nếu chắc chắn nghiên cứu không đem lại lợi nhuận trong tương lai.

Đây là hệ thống phụ thuộc cao vào thị trường và thị trường thường làm chúng ta thất vọng. Peter Piot, người đứng đầu Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh dịch tễ Luân Đôn từng tuyên bố rằng toàn bộ hệ thống nghiên cứu và phát triển “không phù hợp với mục đích” khi có bệnh dịch.

Chúng ta có thể khắc phục điều này như thế nào? Việc nhanh chóng đưa ứng cử viên vaccine SARS-CoV-2 đầu tiên đi thử nghiệm cho thấy một số nỗ lực thay đổi gần đây đang được đền đáp.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 6

Mặc dù khiến nhiều người thất vọng nhưng đây là quy luật của thị trường.

Những giải pháp đầy hứa hẹn

Vaccine Moderna một phần được hỗ trợ bởi Liên minh đổi mới phòng chống dịch bệnh (CEPI), một tổ chức có trụ sở tại Na Uy và được tài trợ bởi các chính phủ và tổ chức như Wellcome Trust. Mục tiêu của nó là duy trì nghiên cứu với các bệnh dịch tiềm tàng, ngay cả khi dịch chưa bùng phát và phát triển các phương pháp điều trị rộng hơn, tạo nền tảng nghiên cứu cho các biến thể virus khác.

Ví dụ, vaccine gửi đến NIAID được dựa trên RNA, điều này giúp tùy chỉnh và sản xuất vaccine dễ dàng và nhanh hơn nhiều so với vaccine truyền thống dựa trên protein. Và CEPI cũng đã tài trợ một loại vaccine dựa trên DNA cho một loại coronavirus khác, cũng như nền tảng để ngăn chặn sự xâm nhập của tế bào virus - hy vọng nó sẽ nhanh chóng thích nghi với SARS-CoV-2.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 7

Khó để trách các công ty dược và những phòng nghiên cứu tư nhân không bắt tay vào tìm vaccine vì không có lợi nhuận.

Những chương trình dạng này có thể duy trì tầm nhìn và kế hoạch dài hạn, thúc đẩy hợp tác quốc tế và nghiên cứu vaccine - nhưng họ vẫn không thể cung cấp vaccine ở quy mô đại dịch, vì đơn giản các công ty công nghệ sinh học và trường đại học họ đang làm cùng có quy mô quá nhỏ, không thể sản xuất một lúc hàng triệu liều theo yêu cầu.

Một mình công ty dược phẩm khổng lồ Sanofi của Pháp sản xuất hơn một tỷ liều mỗi năm. Ngay cả quân đội Hoa Kỳ, sau khi sản xuất một loại vaccine Zika đầy hứa hẹn vào năm 2017, đã phải ký kết hợp đồng với Sanofi để sản xuất nó.

Đã có các cuộc kêu gọi trong nhiều năm để nhà nước đưa ra động thái phù hợp “gỡ khó” cho giới nghiên cứu vaccine - thường là sau khi dịch bệnh bùng phát hay khủng bố tấn công. Chính phủ Mỹ đã chi hơn 500 triệu bảng cho nghiên cứu coronavirus trong 20 năm qua - với khả năng quy trình sản xuất có thể tự mình sống được.

Lợi nhuận khiến cuộc chiến tìm vaccine Covid-19 trở nên khó khăn - 8

“Một khi tư nhân tham gia vào sản xuất vaccine, người tiêu dùng sẽ không mua nổi nó.”

Cho đến những năm 1990, Hoa Kỳ đã có một cơ sở như thế dùng để sản xuất vaccine cho quân đội với số tiền cực nhỏ mỗi liều. Gần đây, Vương quốc Anh đã công bố một cơ sở hiện đại mới ở Oxford cho phép chính phủ tự sản xuất vaccine. Đây là một bước tiến đáng kinh ngạc, nhưng đến năm 2022 nó mới đi vào hoạt động.

Thế giới sẽ lo lắng dõi theo những cú nhích chậm chạp của vaccine trong các thử nghiệm lâm sàng năm tới. Các thị trường cũng sẽ dõi theo. Sau khi Fauci nói rằng “đây là một điều rất khó khăn và gây bực bội” vì không công ty dược phẩm lớn nào đẩy mạnh sản xuất vaccine - cả Sanofi và Johnson&Johnson đều tuyên bố sẽ hợp tác với chính phủ Hoa Kỳ về các phương pháp điều trị tiềm năng.

Tuy nhiên, Alex Azar, thư ký dịch vụ y tế và con người, cho rằng giá của vaccine sẽ đắt cắt cổ: “Nếu để khu vực tư nhân đầu tư, người tiêu dùng bình thường sẽ không mua nổi vaccine.”

Bích Trâm (Theo The Guardian)

Tin đọc nhiều

Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Chuyến đi định mệnh của Giáo sư Đặng Văn Ngữ Đầu năm 1967, Giáo sư Đặng Văn Ngữ cùng đồng nghiệp có...
Sự lựa chọn của bác sĩ Trần Hữu Tước “Có những người không hiểu, tại sao tôi lại về. Tôi chỉ mỉm...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...