Tháng 11, 2017
Chủ nhật
Thứ Tư, ngày 20/05/2015 07:00 AM (GMT+7)

Nhà khoa học không sợ "đụng chạm" khi phản biện vấn đề nóng

Nhiều vấn đề lớn của quốc gia đã được các nhà khoa học góp ý tư vấn, phản biện, đem lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, hoạt động này cũng gặp không ít khó khăn do quan niệm phản biện là đối lập, phản đối.

Tư cách nhà khoa học khi đưa thông tin

Theo GS.TSKH Nguyễn Quang Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Kinh tế Việt Nam, trong quan hệ xã hội, có quan hệ hai chiều giữa người nói và người tiếp nhận ý kiến. Đối với người được phản biện cũng phải có cách thức để lắng nghe, trân trọng ý kiến người đóng góp để cung cấp thông tin cho họ, để họ có ý kiến sát hợp với điều mình cần tư vấn.

“Điều quan trọng đối với nhà phản biện là phải phân tích thông tin trên tư cách của nhà khoa học trong lĩnh vực mình đang nghiên cứu, từ đó làm cho lời tư vấn có thêm giá trị. Nếu nói văn hoá cũng đúng, đó là văn hoá phản biện nhưng là phản biện hai chiều. Nói cho vừa lòng nhau, nhưng không phải theo kiểu vuốt ve mà phải đặt vị trí người tiếp nhận như của mình để họ thấy có sức thuyết phục. Muốn vậy, nói phải có luận cứ, để "nói phải củ cải cũng nghe". Phải nói đúng, chứ không phải nói một lần rồi thôi, nói lấy được”, GS Thái phân tích.

Nhà khoa học không sợ "đụng chạm" khi phản biện vấn đề nóng - 1

Hoạt động tư vấn, phản biện ngày càng có hiệu quả và được coi là một kênh thông tin quan trọng

TS Trần Việt Hùng, Phó chủ tịch Liên hiệp hội Việt Nam cho biết, trong thời gian qua LHH Việt Nam và các hội thành viên đã tổ chức tư vấn phản biện thành công nhiều chương trình, dự án lớn.

Cụ thể như tư vấn phản biện dự án "Đường sắt cao tốc Bắc - Nam", 'Đề án quy hoạch Thủ đô đến năm 2030 tầm nhìn 2050"; góp ý đề án "Đánh giá thực trạng lao động việc làm ở các khu vực bị thu hồi đất nông nghiệp và các chính sách hỗ trợ nhóm nông dân mất đất"; phản biện dự án Boxit Tây Nguyên; phối hợp với các hội thành viên đánh giá sự cố thủy điện Sông Tranh 2; tư vấn phản biện Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành...
“Những ý kiến tư vấn phản biện của Liên Hiệp hội Việt Nam đã được các cơ quan hữu quan của Đảng và Nhà nước trân trọng, nghiên cứu tiếp thu và được xem là kênh thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách”, TS Hùng cho biết. Minh chứng bằng điều này là vụ việc ‘khơi mào’ cho hoạt động phản biện khi dự án Thủy điện Sơn La được Chính phủ triển khai trước đó.

Khi đó là vào năm 2001, Quốc hội ra Nghị quyết về chủ trương xây dựng Nhà máy Thủy điện Sơn La. Sau đó, Chính phủ bàn phương án tiền khả thi dự án thủy điện Sơn La, các nhà khoa học góp ý rằng không nên quyết phương án cao trình đập 264m vì rất nguy hiểm nhưng vẫn được bỏ phiếu thông qua.

Không nản lòng, các nhà khoa học Liên hiệp hội Việt Nam gửi thư lên Bộ Chính trị, Quốc hội với thông điệp là nếu xảy ra sự cố đập thủy điện cao trình 264 m thì nền văn minh sông Hồng sẽ bị trôi ra biển trong vòng 24 giờ. Cuối cùng, vấn đề được đưa ra Quốc hội và Liên hiệp hội VN được giao phản biện dự án này.

Huy động 60 nhà khoa học vượt suối trèo đèo trong hai năm, Liên Hiệp hội VN đã thuyết phục được cơ quan quyền lực tối cao. Tháng 12/2002, Quốc hội có nghị quyết về dự án thủy điện Sơn La với cao trình an toàn là 215m.

Tạo lửa cho phản biện


Theo TS Hùng, để cho hoạt động tư vấn phản biện và định xã hội của Liên hiệp hội Việt Nam được duy trì và nhân rộng và mãi có 'lửa' các vấn đề được nhà khoa học lựa chọn thường là những chủ đề 'nóng' đang được xã hội quan tâm. Sau đó cần tập hợp được đội ngũ chuyên gia tốt, hiểu sâu về những vấn đề cần tư vấn, phản biện.

Có ý kiến cho rằng các nhà khoa học phải xông vào những ‘điểm nóng’ khi đó mới thực sự thể hiện vai trò của phản biện.

Nói như GS.TSKH Nguyễn Quang Thái, đôi khi có những vấn đề tư vấn, phản biện có thể "đụng chạm" đến người này, cơ quan nọ nhưng họ không né tránh.

“Vấn đề là không phải cứ nói to thì sẽ có chân lý mà phải nói đúng và phương pháp tư vấn cũng phải lựa chọn thích hợp. Với các vấn đề bình thường hơn, chúng tôi có thể nói một cách tương đối công khai, phát biểu rộng rãi trên công luận. Nhưng đối với các vấn đề đang còn thảo luận trong phạm vi hẹp thì những ý kiến tư vấn đúng về nội dung và về phương pháp cũng sẽ làm cho tác dụng của các ý kiến phản biện thêm giá trị”, GS Nguyễn Quang Thái nhìn nhận.

Cũng chính sự nhạy cảm của việc không ai muốn nghe lời chê, TS Trần Việt Hùng thành thật: “Trước đây đúng là hoạt động tư vấn, phản biện của LHH Việt Nam khiến nhiều tổ chức, cơ quan tỏ ra e dè, nhiều khi phản ứng lại với những ý kiến của nhà khoa học. Nhưng theo thời gian chúng tôi thấy rằng những phản ứng này ngày càng giảm”.

Điều này chứng tỏ rằng hoạt động tư vấn, phản biện ngày càng có hiệu quả và được coi là một kênh thông tin quan trọng không chỉ cho xã hội mà cả những cơ quan trực tiếp được đóng góp ý kiến để hoàn thiện, sửa đổi những phần chưa hợp lý trong các chủ trương, chính sách hoặc các đề án, dự án của mình.

Mới đây, Chính phủ đã ban hành Quyết định 14/2014/QĐ-TTg về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của LHH Việt Nam trong đó có quy định rõ những dự án, đề án nào phải có ý kiến đóng góp của LHH Việt Nam và các hội thành viên trước khi trình các cơ quan chức năng phê duyệt.

“Vì vậy, hoạt động tư vấn phản biện không gặp nhiều khó khăn từ các chủ đầu tư sau khi các nhà khoa học đưa ra ý kiến phản biện trái chiều nhưng phản ứng tiêu cực thì vẫn có. Đặc biệt, khâu cung cấp thông tin còn gặp rất nhiều khó khăn. Mặc dù vậy chúng tôi tin rằng sự e dè này sẽ ngày càng giảm đi khi các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học ngày càng mang lại lợi ích thực sự không chỉ cho xã hội mà cho chính các đơn vị được đóng góp ý kiến”, TS Hùng cho biết.

Hải Lâm

Tin đọc nhiều

Chuyện nữ Thứ trưởng về hưu làm startup để... minh bạch thực phẩm "Ở tuổi của tôi khi bắt đầu làm một việc gì đó, thì chỉ là...
Dân mạng ngỡ ngàng khi biết Facebook sẽ không cho phép người dùng xóa bài viết Trên phiên bản web máy tính để bàn, một số người dùng không...
Sở KH&CN TP.HCM bắt tay ngành thuế gỡ khó cho doanh nghiệp Doanh nghiệp mới thành lập có thể nhận được hỗ trợ gì? Muốn...
Tòa nhà biến hình lạ đời ở Trung Quốc khiến người đi đường sửng sốt Những người đi đường sẽ không thể rời mắt khỏi chuyển động...