Tháng 08, 2018
Thứ tư
Thứ Ba, ngày 04/08/2015 08:00 AM (GMT+7)

Nhà khoa học "sốc" trước đề nghị giảm phí bảo vệ môi trường

Mới đây, Tập đoàn than và khoáng sản Việt Nam (TKV) đã gửi đề xuất lên Bộ Tài chính đề nghị giảm 90% mức thu phí bảo vệ môi trường đang áp dụng cho các dự án bauxite Tây Nguyên (giảm từ 30.000-50.000 đồng/tấn quặng nguyên khai xuống còn 4.000 đồng/tấn). Đề xuất này nhận phải sự phản ứng mạnh mẽ của các nhà khoa học.

Đề nghị sốc

TS Phạm Quang Tú, Trưởng nhóm Chương trình hỗ trợ liên minh vận động chính sách, Tổ chức Oxfam cho rằng: Quả thực đây là một đề nghị gây sốc và khó có thể dễ dàng chấp nhận bởi để đi đến quyết định trước tiên cần hiểu bản chất của phí bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản.

Theo TS Tú, dù vẫn là một nguồn thu của ngân sách nhà nước (được giữ lại cho địa phương) nhưng có thể nói đây là nguồn thu đặc biệt, khác với các nguồn thu khác trong khai thác khoáng sản như thuế tài nguyên, thuế VAT hay thuế thu nhập doanh nghiệp bởi nguồn thu này phải được sử dụng cho hoạt động khắc phục các tác động môi trường và những nguy cơ về sự cố môi trường do hoạt động khoáng sản gây ra ngoài diện tích được cấp phép và ngoài hàng rào nhà máy.

“Nói đơn giản hơn thì tiền phí mà doanh nghiệp phải đóng phải đảm bảo đủ để khắc phục các tác động môi trường ngoài hàng rào cũng như những nguy cơ về sự cố môi trường có thể xảy ra về sau. Vì  thế, về bản chất, muốn xác định biểu suất phí hay đề nghị tăng hoặc giảm phí cần phải có thông tin, số liệu đánh giá tác động môi trường của hoạt động khai thác bauxite.

Câu hỏi đặt ra hiện nay là cơ sở nào để TKV đưa ra đề xuất giảm đến 90% phí bảo vệ môi trường trong khai thác bauxite ở Tây Nguyên. Nếu không có đủ số liệu và phân tích sát thực tôi nghĩ sẽ không thể giảm biểu suất thuế. TKV không thể đề xuất áng chừng được”, TS Phạm Quang Tú nói. Khó chấp nhận lý lẽ khai thác bauxite ô nhiễm ít

Lý lẽ xin giảm thuế môi trường được TKV cho rằng khai thác bauxite tương đối đơn giản mức độ gây ô nhiễm trong quá trình khai thác là rất thấp, giống như khai thác đất để san lấp, xây dựng công trình.

Không đồng tình quan điểm này, TS Phạm Quang Tú khẳng định thực tế khác với những gì TKV trình bày. Bởi khai thác bauxite và sản xuất alumina như TKV đang làm ở Tây Nguyên có nhiều công đoạn và ở mỗi công đoạn đều có những tác động môi trường và nguy cơ về sự cố môi trường ở những mức độ khác nhau.

Trước tiên là vùng khai trường, tác động của tiếng ồn, bụi đất đỏ bazan vào mùa khô và ô nhiễm nguồn nước vào mùa mưa là những tác động nhìn thấy được. Quá trình vận chuyển bằng xe cơ giới từ khu mỏ đến nhà máy tuyển quặng cũng gây ra những tác động về môi trường, bụi bặm đối với các khu dân cư ven đường.

Tiếp đến là khâu tuyển quặng. Dù việc tuyển quặng chỉ là tác động vật lý, chưa có sự tham gia của hóa chất nhưng chất thải quặng đuôi (hay là hỗn hợp nước và đất đỏ bazan) vẫn luôn là những nguy cơ tiềm ẩn các sự cố về môi trường.

“Còn nhớ vào ngày 8/10/2014 chính hồ chứa bùn thải quặng đuôi của nhà máy tuyển quặng Tân Rai của TKV đã bị vỡ và hơn 5.000 mét khối bùn thải đã tràn ra môi trường, đi xuống các con suối và hồ chứa khác. Không ái dám chắc là những việc tương tự sẽ không xảy ra, đặc biệt trong bối cảnh môi trường, khí hậu cực đoan và có diễn biến rất bất thường như hiện nay.

Một minh chứng cho vấn đề này là trong mấy ngày qua người dân và tỉnh Quảng Ninh đang phải vật lộn với những trận mưa to chưa từng thấy. Nhiều kho chứa than của TKV cũng tràn ra môi trường bên ngoài và người dân thì lặn ngụp trong những dòng nước để mót than bị trôi ra ngoài.

Nhà khoa học "sốc" trước đề nghị giảm phí bảo vệ môi trường - 1

  Quá trình tuyển quặng tiềm ẩn nhiều sự cố về môi trường

Nếu mưa lớn như vậy mà xảy ra ở Tây Nguyên thì liệu TKV có dám chắc là các hồ chứa bùn thải quặng đuôi và kể cả bùn đỏ của họ không bị vỡ không? Đấy, bản chất của phí bảo vệ môi trường là một phần để nhà nước đầu tư khắc phục những sự cố như vậy”, ông Tú dẫn ví dụ minh chứng.

Quá trình vận chuyển quặng tinh từ nhà máy tuyển quặng đến nhà máy alumin thì đỡ hơn bởi tinh quặng được vận chuyển bằng băng tải được che kín.

Thế nhưng, tác động môi trường và nguy cơ tiềm ẩn về sự cố môi trường nhiều nhất trong khai thác bauxite là khâu sản xuất alumin. Trước tiên là khói từ nhà máy nhiệt điện chạy bằng than với công suất 30MW được vận hành và liên tục xả khói ra môi trường bên ngoài. Tiếp đến là nguy cơ từ bùn đỏ, một vấn đề đã tốn nhiều giấy mực do trong bùn đỏ có chứa xút ăn da dư thừa từ quá trình sản xuất alumin, nếu bị chảy ra ngoài sẽ rất nguy hiểm. TKV nói rằng tác động môi trường từ bùn đỏ thuộc khâu sau khai thác vì thế không thuộc phạm vi của phí bảo vệ môi trường.

“Theo tôi thì không phải vậy, bởi nếu những tác động đó không nằm trong phạm vi của phí bảo vệ môi trường thì phải nằm trong phạm vi của một quy đinh khác về bảo vệ môi trường, nhưng hiện nay chưa có. Vì thế, nó cần được tính trong phạm vi của phí bảo vệ môi trường mà doanh nghiệp khai thác bauxite phải nộp.

Sơ bộ phân tích như trên để thấy rằng có nhiều tác động môi trường ngoài hàng rào trong khai thác bauxite chứ ko phải “dễ như bóc bánh” mà TKV vẫn thường nói. Vì thế, không thể đơn giản để giảm phí môi trường tới tận 90% như TKV đề xuất được”, TS Phạm Quang Tú nói.  

Khó chấp nhận lý lẽ khai thác bauxite ô nhiễm ít

Nghị định 74 hiện nay quy định mức phí bảo vệ môi trường của khai thác bauxite giao động từ 30-50.000 đồng/tấn tinh quặng. Chính quyền địa phương tỉnh Lâm Đồng thì cho rằng mức thu này là hợp lý, phù hợp để địa phương khắc phục môi trường. Trong khi TKV lại cho rằng mức này là cao vì việc khai thác không ảnh hưởng môi trường nhiều đến thế nên đã đề nghị hạ xuống còn 4.000 đồng/tấn. Ai đúng ai sai ở đây đều phải có đánh giá. Không thể tranh cãi tay bo mà không có số liệu. Nếu TKV muốn đưa ra mức đề nghị là 4.000 đồng/tấn thì phải đưa ra được đánh giá giải trình là tại sao đưa xuống mức đó. Cũng chung quan điểm này PGS.TS Hồ Uy Liêm, nguyên Phó Chủ tịch Liên hiệp hội Việt Nam cho rằng: Vấn đề này có lẽ không cần phải nói thêm bởi nhiều chuyên gia môi trường từng chỉ ra những hệ lụy từ việc khai thác bauxite.

GS Đặng Trung Thuận nói, Đại học quốc gia Hà Nội đã từng chỉ rõ khai thác lộ thiên bauxite sẽ làm thay đổi cơ bản bề mặt địa hình trong vùng. Nếu sử dụng bãi thải ngoài thì một số địa hình đồi sẽ bị san bằng, mặt khác, với khối lượng đất thải lớn (17.925.700m3) sẽ tạo nên những địa hình dương mới, chia cắt các thung lũng và gây ra những dòng bùn đá đổ về hạ lưu.

Thêm nữa, các công trường khai thác bauxite đều nằm ở phần đỉnh và sườn đồi  nên việc thoát nước mỏ rất dễ dàng, nhưng nước mỏ có thể lôi theo các phần tử mịn, sét làm tăng độ đục của dòng nước khi chảy đổ về hạ lưu.

“Rất nhiều hệ lụy khác về môi trường cũng đã được chỉ ra, vì thế tôi nghĩ rằng các cơ quan chức năng cần xem xét kỹ không nên đồng thuận với đề nghị này. Một doanh nghiệp nhà nước phải làm gương cho các doanh nghiệp khác”, PGS Hồ Uy Liêm nói.

Hải Lâm

Tin đọc nhiều

Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...
10 điều có thể bạn chưa biết về vùng biển sâu nhất thế giới Với những tiến bộ khoa học vượt bậc, hy vọng trong một tương...
Data Sanitization: Làm sạch dữ liệu triệt để với phương châm 'giết' nhầm hơn bỏ sót Data Sanitization làm sạch dữ liệu bằng cách loại bỏ những...
Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...