Tháng 07, 2018
Thứ sáu
Thứ Ba, ngày 16/06/2015 06:45 AM (GMT+7)

Những dịch bệnh qua đường hô hấp nguy hiểm trong lịch sử loài người

Trong lúc dịch MERS-Cov đang nóng bỏng ở Hàn Quốc, người ta nhớ lại những vụ đại dịch lây qua đường hô hấp kinh hoàng đã từng xảy ra trong lịch sử.

Thiên tai, dịch bệnh và chiến tranh là nỗi kinh hoàng của con người. Trong số các loại dịch bệnh, dịch bệnh lây truyền qua đường hô hấp dễ lan rộng và khó khống chế hơn nhiều loại bệnh tật khác.

Bệnh cúm

Là sát thủ hàng đầu trong số những bệnh dịch lây qua đường hô hấp. Trong lịch sử loài người đã từng ghi nhận 5 vụ đại dịch cúm:

Đại dịch cúm Nga (1781-1782) khởi đầu từ vùng trung tâm nước Nga, tràn qua Moscow năm 1781 rồi lan sang khắp châu Âu. Người ta ước chừng ¾ dân số châu Âu đã bị mắc bệnh. Dù rằng vụ đại dịch này khá lành tính, tỷ lệ tử vong rất thấp nhưng do số người mắc quá nhiều nên ước tính tổng số người chết có thể đến vài trăm ngàn người.

Vụ đại dịch cúm Nga lần thứ 2 (1889-1890) khởi đầu ở Saint-Petersburg. Trong vòng 4 tháng nó đã lan rộng ra khắp Bắc bán cầu với 6 đợt  sóng dịch và gây tử vong hơn 1 triệu người. Các nghiên cứu trên hài cốt của các nạn nhân cho thấy chủng cúm A( H3N8) là nguyên nhân của vụ dịch này.

Đại dịch cúm Tây Ban Nha (1918 – 1920) do chủng cúm A(H1N1) gây ra. Đây là một thảm họa thiên nhiên khủng khiếp nhất trong lịch sử. Dịch xảy ra trong bối cảnh chiến tranh thế giới thứ nhất. Các trại lính tập trung cùng với những đợt chuyển quân là môi trường lý tưởng cho việc lây truyền và  lan rộng dịch.

Những dịch bệnh qua đường hô hấp nguy hiểm trong lịch sử loài người - 1

Một bệnh nhân nhiễm cúm A(H1N1) được phát hiện kịp thời (Ảnh minh hoạ)

Ước chừng có tới  500 triệu người nhiễm trên khắp thế giới và tỷ lệ tử vong trong vụ dịch này rất cao, lại chủ yếu ở người trẻ. Người ta ước tính có tới 50 đến 100 triệu người chết vì cúm, trong khi suốt cả cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất chỉ có khoảng 20 triệu người chết vì bom đạn.

Dịch cúm châu Á (1956-1958) do chủng cúm A(H2N2) gây ra. Dịch có nguồn  gốc từ  Trung Quốc lan ra các nước châu Á và từ đó ra khắp thế giới. Ước tính số ca tử vong trên toàn thế giới từ 1-1,5 triệu người.

Dịch cúm 1968-1969, khởi đầu từ  Hồng Công lan ra khắp châu Á và gây chết gần 1 triệu người gây ra. Chủng virus cúm A(H3N2) sau khi gây đại dịch thì giảm dần độc lực và trở thành một chủng cúm mùa hiện nay.

Ngoài các đại dịch trên, còn có một số vụ dịch nhỏ hơn. Điển hình như dịch cúm năm 1977-1978 ở phát ở Nga và phía bắc Trung Quốc. Dịch A(H1N1) năm 2009, khởi đầu từ Mexico sau đó nhanh chóng lan ra khắp thế giới. Dù rằng tỷ lệ tử vong trong vụ dịch này khá thấp, nhưng do số người mắc lớn nên tổng số tử vong trong vụ dịch này cũng lên đến 285 ngàn người.

Bệnh đậu mùa

Là một bệnh đã có từ rất lâu trong lịch sử loài người. Người ta đã tìm thấy các tổn thương của đậu mùa ở các xác ướp Ai Cập từ cách đây hơn 3000 năm. Các thư tịch cổ cũng ghi nhận nhiều vụ dịch đậu mùa như vụ dịch năm 735-737 ở Nhật bản giết chết 1/3 dân số nước này thời đó.

Trong suốt thế kỷ 18, bệnh đậu mùa thường xuyên hoành hành cả ở châu Á và châu Âu. Người ta ước tính nó giết chết khoảng 400.000 người châu Âu mỗi năm, và là nguyên nhân của 1/3 các trường hợp mù lòa lúc đó. Thời điểm đó, người mắc đậu mùa bị tử vong đến 20-60%, với trẻ em có thể chết đến 80%.

Ngoài những ca bệnh rải rác khắp cộng đồng thì còn nhiều vụ bùng phát thành đợt dịch lớn. Chỉ riêng vụ dịch ở Iceland trong 2 năm 1707-1709 đã giết chết 1/4 dân số ở đây. Vụ dịch năm  1721 ở Boston đã làm chết hơn 10 ngàn người.

Sang đến thế kỷ 19, châu Âu vẫn còn những vụ dịch đậu mùa tồi tệ như vụ dịch 1870-1875. Dịch khởi đầu ở nước Pháp, qua cuộc chiến tranh Pháp - Phổ lan sang Đức và các phần khác của châu Âu. Sau đó dịch lan sang cả Ấn độ và một số nước châu Á và gây chết tổng cộng ước chừng trên 500 ngàn người.

Sang nửa đầu thế kỷ mỗi năm vẫn có từ  300-500 triệu ca tử vong vì đậu mùa.  Tận đến năm 1967,  Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính vẫn còn 15 triệu người mắc bệnh và 2 triệu người chết trong năm đó. Trong suốt thế kỷ 19 và 20, nhân loại đã nỗ lực tiêm phòng bệnh đậu mùa và đến năm  1979 WHO xác nhận đã xoá hoàn toàn bệnh đậu mùa trên toàn cầu.

Bệnh sởi

Đây là một trong những bệnh phổ biến nhất xảy ra thường xuyên trong suốt lịch sử loài người.  Trong thời đại ngày nay nó vẫn còn là một vấn đề nghiêm trọng của các nước đang phát triển. Ngay cả ở những nước phát triển dù người dân tuân thủ tiêm chủng nghiêm ngặt,  nhưng bất cứ nơi nào lơi lỏng tiêm chủng thì sởi đều có nguy cơ bùng phát trở lại.

Những dịch bệnh qua đường hô hấp nguy hiểm trong lịch sử loài người - 2

Một ca mắc sởi ở trẻ em

Vì nó xảy ra thường xuyên nên trong lịch sử không nghi nhận vụ dịch nào điển hình. Tuy nhiên, người ta vẫn cho rằng dịch sởi cùng với đậu mùa là nguyên nhân diệt vong nền văn minh Inca. Vì những bệnh dịch này mà trong thế kỷ 16, dân số da đỏ ở Trung và Nam Mỹ từ 30 triệu người giảm xuống chỉ còn chưa đến 5 triệu người.

Bệnh SARS
 
Do Coronavirus SARS gây ra. Dịch bắt đầu bùng phát từ tháng 11/2012 ở miền nam Quảng Đông (Trung quốc). Trong vòng vài tuần, SARS lan sang Hồng Kông và 37 quốc gia khác. Bệnh lây lan dễ dàng nên dù được giám sát chặt chẽ trên toàn cầu nhưng vẫn có tới 8096 người mắc và 774 người tử vong.

Những dịch bệnh qua đường hô hấp nguy hiểm trong lịch sử loài người - 3

Dịch SAR là nỗi ám ảnh của người dân trên thế giới ở thời điểm đó

Dù thời gian dịch ngắn chỉ vài tháng, số người mắc và tử vong không quá nhiều nhưng nó gây rối loạn xã hội, đình đốn giao thông và du lịch ở nhiều nước. Người ta ước tính nó gây thiệt hại toàn cầu lên đến 40 tỷ đô la. Riêng ở Châu Á, thiệt hại do mất khác du lịch đã đến 18 triệu đô la. Việt Nam cũng bị giảm 0,5% GDP trong năm đó vì bệnh SARS.

Bệnh  MERS-Cov

Xuất hiện từ tháng 6 năm 2012. Bệnh nhân đầu tiên là một người đàn ông ở Saudi Arabia bị viêm phổi và suy thận. Trong thời gian ngắn sau đó, có  nhiều bệnh nhân khác cũng có các triệu chứng tương tự và cùng tiền sử ở hoặc đi qua Saudi Arabia.
 
Sau đó, nguyên nhân gây bệnh được xác định là một chủng Coronavirus hoàn toàn mới. Virus MERS-Cov được cho là có nguồn gốc từ dơi, lây truyền qua lạc đà và lây sang người, sau đó lây truyền qua đường hô hấp từ người này qua người khác.

Những dịch bệnh qua đường hô hấp nguy hiểm trong lịch sử loài người - 4

MERS đang là nỗi ám ảnh của nhiều nước trên thế giới

Tính từ 6/2012 đến 6/2015, MERS-Cov đã ảnh hưởng đến hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đã có gần 1200 ca mắc bệnh và hơn 440 bệnh nhân tử vong do MERS-Cov. Người ta đang nỗ lực không chế dịch bệnh này, không để chúng lan rộng và trở thành đại dịch.

Hồ Đào

Tin đọc nhiều

Cô kỹ sư nói không với mỹ phẩm nhưng lại ‘mê’... bùn, rác thải Không xài son môi hay mỹ phẩm lại thích làm bạn với bùn...
Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...
10 điều có thể bạn chưa biết về vùng biển sâu nhất thế giới Với những tiến bộ khoa học vượt bậc, hy vọng trong một tương...