Tháng 11, 2018
Thứ tư
Chủ Nhật, ngày 01/10/2017 11:04 AM (GMT+7)

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch

Từng được ví như một bước đột phá của y học, liệu pháp miễn dịch đã mang đến kỷ nguyên mới cho cuộc chiến chống ung thư trên toàn thế giới. Tuy nhiên, phương pháp này liệu có đem đến "phép màu" cho tất cả những người đang mỏi mòn chờ đợi cơ hội được sống tiếp?

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 1

Điều trị ung thư bằng phương pháp miễn dịch từng được coi là một bước đột phá...

Dennis Lyon mắc bệnh ung thư do đột biến gen. Ung thư đã di căn và phá hủy gan, phổi, xương và não của ông. Mặc dù đã sử dụng nhiều loại thuốc điều trị các khối u đột biến nhưng kết quả không mấy khả quan. Tưởng chừng như đã vô vọng, nhưng liệu pháp miễn dịch đã mang lại tia sáng hi vọng cho Lyon. Đây là biện pháp được các chuyên gia y tế đánh giá là hiệu quả nhất đối với những bệnh nhân ung thư do đột biến gen.

Tiến sĩ Razelle Kurzrock thuộc Đại học California, San Diego, cho biết: “Trước đây chúng tôi rất buồn khi gặp những bệnh nhân mắc bệnh ung thư do đột biến gen vì chúng tôi nghĩ rằng chúng tôi không thể cứu được họ. Nhưng giờ thì đã khác. Chúng tôi rất vui mừng khi có thể tìm ra phương pháp giúp hệ miễn dịch nhận ra các tế bào ung thư bất thường”. 

Liệu pháp miễn dịch đang được ca ngợi như là một đột phá mới trong lĩnh vực y tế đặc biệt trong điều trị ung thư. Hình thức phổ biến nhất của liệu pháp miễn dịch là các loại thuốc gọi chung là thuốc ức chế kiểm soát. Thuốc ức chế có thể chế ngự các tế bào ung thư bằng cách loại bỏ lớp vỏ bọc ngụy trang của chúng, giúp hệ miễn dịch của cơ thể phát hiện và tiêu diệt các khối u này.

Ở tuổi 91, cựu Tổng thống Jimmy Carter, người bị ung thư da và sau đó di căn sang não, sau khi sử dụng phương pháp này thì bệnh tình đã thuyên giảm. Tuy nhiên, liệu phát này cực kỳ đắt đỏ và vẫn có tác dụng phụ. Hơn nữa, liệu pháp từng được coi là đột phá này chỉ hiệu quả với khoảng một phần tư số bệnh nhân được điều trị (khoảng 5% trong số đó là bệnh nhân ung thư đại tràng và khoảng 50% là bệnh nhân mắc bệnh ung thư da, u hắc tố).

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 2

Ngày 13/8/2015, cựu Tổng thống Mỹ Jimmy Carter thông báo ông mắc bệnh ung thư tế bào hắc tố (ung thư da) và bệnh đã di căn ra nhiều bộ phận khác trong cơ thể. Sau một thời gian điều trị bằng liệu pháp miễn dịch, ngày 6/12/2015, ông thông báo đã chiến thắng hoàn toàn căn bệnh này.

Tuy nhiên, với một số người kém may mắn, việc điều trị bằng liệu pháp miễn dịch lại có thể gây ra tác dụng ngược. Điều tồi tệ nhất là tế bào ung thư của họ có thể phát triển theo cấp số nhân sau khi sử dụng thuốc ức chế.

"Không chỉ tìm ra những bệnh nhân thích hợp mà chúng tôi còn phải xác định những người không thể điều trị bằng với liệu pháp miễn dịch", Kurzrock nói.

Các xét nghiệm gen sẽ hỗ trợ quá trình phân loại. Nhưng với các bệnh nhân - những người đang nuôi hi vọng tìm lại sự sống thì câu hỏi lớn đặt ra ở đây là: Liệu pháp này có phù hợp với họ không? 

Vậy liệu pháp miễn dịch phù hợp với ai?

Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm trên protein PD-L1 (protein thường tham gia vào việc tạo ra lớp vỏ "ngụy trang" an toàn cho tế bào ung thư). Thử nghiệm cho thấy thuốc ức chế có tác dụng tích cực trên loại protein này và một số protein tương tự khác. Vì vậy những bệnh nhân có nhiều protein này nên sử dụng liệu pháp miễn dịch để điều trị ung thư.

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 3

Protein PD-1 do các tế bào thuộc hệ miễn dịch sản sinh ra. Khi bị ung thư, loại protein này kết hợp với một loại khác là PD-L1 tạo thành một lớp vỏ bọc cho khối u và khiến hệ miễn dịch không phát hiện ra chúng.

Thuốc ức chế miễn dịch được thiết kế nhằm ngăn chặn sự kết hợp giữa PD-1 và PD-L1, giúp hệ miễn dịch của bệnh nhân tìm thấy và tiêu diệt các tế bào ung thư

Tháng 10 năm ngoái, Diane Tippett, một bệnh nhân ung thư tuyến nước bọt di căn sang gan và phổi, đã được điều trị bằng liệu pháp này tại Trung tâm Ung thư Toàn diện Georgetown. Sau vài tháng, bệnh tình của cô đã có dấu hiệu thuyên giảm.

Tiến sĩ Louis Weiner, Giám đốc trung tâm Ung thư Toàn diện Georgetown, cho biết: "Cách đây 5 năm, có thể tôi đã bỏ cuộc với trường hợp này vì hoàn toàn không có hy vọng. Việc mà tôi có thể làm là kê cho cô ấy những loại thuốc cơ bản”. 

Nhưng sau khi kết quả kiểm tra cho thấy tế bào ung thư của Tippett sản sinh ra rất nhiều protein PD-L1, ông đã cho bệnh nhân 49 tuổi này sử dụng thuốc ức chế Opdivo và hẹn cô ấy quay trở lại sau vài tháng. 

“Thực sự lúc đó tôi cũng không nghĩ tôi có thể gặp lại cô ấy sau vài tháng”, ông cho biết. Nhưng thật kì diệu, khối u ở phổi của Tippett đã biến mất. Khối u gan giảm 50% và ổn định. Cô đã kết hôn vào tháng 7 vừa qua. 

Cô hạnh phúc chia sẻ: ‘Giờ tôi cảm thấy khỏe mạnh bình thường không khác gì bạn, tóc tôi thậm chí cũng đã mọc dài ra. Tôi muốn nhiều người có thể biết đến liệu pháp trị liệu miễn dịch này và sử dụng chúng”. 

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 4

Diane Tippett hạnh phúc trong ngày cưới.

Nhưng đó không phải là toàn bộ câu chuyện....

Trên thực tế loại thuốc này không hoạt động hiệu quả với tất cả các bệnh nhân. Với nhiều bệnh nhân khác liệu pháp miễn dịch hoàn toàn vô tác dụng hoặc có tác dụng không bền vững.

Các nhà khoa học đã tích cực nghiên cứu trường hợp của Tippet và phát hiện rằng: Tippet có nhiều gen đột biến gây ung thư. Đó là lý do vì sao các khối u vẫn tiếp tục phát triển theo thời gian dù bệnh nhân đã dùng thuốc đặc trị thông thường vốn chỉ tác động trên một loại gen. 

Lyon, người đàn ông ở San Diego, đã có gần hai chục gen khác nhau bị đột biến sau khi ung thư da lan rộng. Vào tháng 10 năm 2015, ông bắt đầu áp dụng phương pháp trị liệu miễn dịch dùng thuốc Opdivo và bệnh của ông hoàn toàn thuyên giảm trong vòng 2 tháng.

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 5

Liệu pháp miễn dịch đã đem lại cuộc sống mới cho Dennis Lyon.

Kết quả xét nghiệm gần đây nhất của ông cho thấy tế bào ung thư xương và phổi đã biến mất, tế bào ung thư não và gan cũng đã teo nhỏ thành các mô sẹo. Thử nghiệm khối u trên DNA trong máu cũng biến mất. Có vẻ như quá trình điều trị đã thành công sau nhiều lần thất bại. 

Lyon chia sẻ: “Các tế bào ung thư của tôi đã hoàn toàn biến mất. Phép màu là có thật. Tôi thực sự rất vui mừng. Không ai muốn mắc căn bệnh quái ác này cả, thật may mắn khi tôi đã vượt qua cánh cửa tử thần”. 

Tiến sĩ Steven O'Day, một chuyên gia về miễn dịch ở Trung tâm Y tế Providence Saint John ở Santa Monica, California, phát biểu rằng: "Có 3/4 bệnh nhân đã khỏi bệnh khi trải qua trị liệu. Đây là một cuộc đua cho sự sống còn. Chúng tôi còn phải nỗ lực hơn nữa để xác định chính xác hơn các bệnh nhân phù hợp với liệu pháp."

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 6

Thay vì hóa trị, liệu pháp miễn dịch bằng thuốc có thể giúp điều trị ung thư hiệu quả.

Mặt tối của "phép màu"

Tippet và Lyon đã vượt qua "cánh cửa tử thần" nhưng không phải ai cũng được may mắn như họ. Vào tháng 11 năm ngoái, các nhà nghiên cứu Pháp đã đưa ra báo cáo cho thấy, 9-12% trong số 131 bệnh nhân ung thư được khảo sát có tốc độ phát triển khối u tăng gấp đôi sau khi dùng thuốc ức chế Opdivo.

Tiến sĩ Kurzrock cùng đồng nghiệp đã kiểm tra và nhanh chóng phát hiện ra nhiều trường hợp mà khối u "tăng đột biến" trong vòng hai tháng điều trị bằng liệu pháp miễn dịch. Trong số đó, có một người đàn ông 73 tuổi bị ung thư bàng quang, một người phụ nữ 65 tuổi bị ung thư nội mạc tử cung, và một bệnh nhân 44 tuổi bị ung thư vú.

Trong một báo cáo nghiên cứu trên 155 bệnh nhân, cô đã gắn đột biến đa gen vào nguy cơ xấu này. Kurzrock đã tư vấn cho một số nhà sản xuất thuốc đặc trị cho gen và các chủ doanh nghiệp khác rằng họ nên sử dụng một chương trình phần mềm để xác định cách điều trị tốt nhất cho bệnh nhân tùy thuộc vào khối u của họ.

Tiến sĩ Len Lichtenfeld, phó giám đốc y khoa của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, cho biết những trường hợp không may mắn này là có thật.

Ông phát biểu thêm: "Chúng tôi đã không chú ý kĩ đến những trường hợp này. Giờ đây, chúng tôi cần tìm hiểu kĩ hơn liệu họ có chịu ảnh hưởng nặng nề do thuốc điều trị hay vì những lý do khác.

Ngoài ra, thuốc ức chế Opdivo nhắm vào hệ miễn dịch nên cũng có những phản ứng phụ liên quan đến hệ miễn dịch. Mặc dù phản ứng phụ thường không quá nặng nề nhưng điều đáng lo ngại nhất là phản ứng phụ tự miễn nhiễm. Vì thuốc này được thiết kế để tăng cường hệ miễn dịch chống lại các khối u thì nó cũng có khả năng chống lại những tế bào bình thường. 

Những khoảng tối trong điều trị ung thư bằng liệu pháp miễn dịch - 7

Tiến sĩ Razelle Kurzrock đã phát hiện ra nhiều trường hợp mà khối u "tăng đột biến" trong vòng hai tháng điều trị bằng liệu pháp miễn dịch.

Giáo sư Daniel Patrylak thuộc Trung tâm ung thư trường đại học Yale, cho biết những phản ứng phụ từ thuốc nếu không được theo dõi chặt chẽ cũng có thể dẫn đến tử vong. Cũng chính bởi những phản ứng phụ này, theo bác sĩ Daniel Patrylak, một số yếu tố như tuổi tác và sức khỏe cần được xem xét khi cân nhắc bệnh nhân nào nên được dùng thuốc.

Thêm vào đó, việc điều trị ung thư bằng thuốc miễn dịch trị liệu khá đắt đỏ. Theo Quỹ Nghiên cứu Ung thư da của Mỹ, thuốc ức chế điều trị cho bệnh nhân ung thư da tốn khoảng 12.000 đô la một tháng hoặc khoảng 150.000 đô la một năm với một bệnh nhân ở Mỹ.

Có nên sử dụng liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư?

Liệu có những nghiên cứu cơ bản để thống kê lại các phản xạ tự nhiên của bệnh nhân khi trị liệu? Ví dụ, có bao nhiêu tế bào T trong hệ thống miễn dịch trong khu vực của khối u? Có nên sử dụng liệu pháp miễn dịch trong điều trị ung thư?

Đó là câu hỏi của Tiến sĩ Eric Topol, giám đốc của Viện Khoa học Chuyển đổi Scripps, đưa ra trong hội thảo về liệu pháp gen tổ chức hồi tháng 3 năm nay tại trung tâm nghiên cứu ở ngoại ô San Diego.

Max Krummel từ Đại học California, San Francisco, nhà khoa học đứng đầu một dự án với 10 triệu USD từ ba công ty sản xuất thuốc kiểm soát đang nghiên cứu để tìm ra câu trả lời. Ông đang phân tích hàng trăm mẫu khối u để xem hệ thống miễn dịch nào phù hợp với liệu pháp này.

Krummel cũng là người đầu tiên tham gia vào dự án thuốc ức chế đơn đầu tiên có tên là Yervoy. Mới đây, ông đã thành lập công ty nghiên cứu điều chỉnh hệ thống miễn dịch mà ông cho là mấu chốt giúp duy trì cơ thể khỏe mạnh.

Ông phát biểu: “Ung thư tồn tại bởi vì hệ thống miễn dịch hoạt động không tốt. Do đó, trong liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư, ta cần tập trung chú ý điều trị hệ miễn dịch thay vì tập trung vào khối u”. 

Ngọc Hương (AP)

Tin đọc nhiều

Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...
Khắc phục lỗi iPhone không thể nhận và thực hiện cuộc gọi iPhone cũng đỏng đảnh như một cô gái mới lớn, đôi khi nó sẽ...
Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
TP.HCM 'tham vọng' đào tạo nhân lực về trí tuệ nhân tạo theo chuẩn Nhật Bản Khu công nghệ cao TP.HCM đang tổ chức biên soạn các chương...