Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Năm, ngày 21/06/2018 09:22 AM (GMT+7)

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống

Tổng kết năm 2016, Heliograf sản xuất được gần 1.000 bài báo với hơn nửa triệu lượt xem, gần gấp đôi số tin bài của cả tòa soạn Washington Post trong mùa bầu cử năm 2012. Heliograf là ai và làm cách nào mà anh có khả năng siêu đẳng như thế?

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 1 Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 2
Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 3

T ổng kết năm 2016, phóng viên Heliograf sản xuất được gần 1.000 bài báo với hơn nửa triệu lượt xem, gần gấp đôi số tin bài của cả tòa soạn Washington Post trong mùa bầu cử năm 2012. Heliograf là ai và làm cách nào mà anh có khả năng siêu đẳng như thế?


Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 4​​

Đây là một đoạn trong bài tường thuật trận bóng bầu dục ngày 26/08/2017 giữa hai đội St. Mary's Ryken Knights và Mount St. Joseph của Heliograf trên Washington Post:

“St. Mary's Ryken Knights đã đánh bại Mount St. Joseph trong một trận đấu sát nút 30-28 hôm thứ bảy. Knights vượt qua Mount St. Joseph trong hiệp đầu tiên với 13 điểm. Trong hiệp hai, Mount St. Joseph ghi được 14 điểm, còn Knights chỉ ghi được 7 điểm. Sang hiệp ba, St. Mary's Ryken ghi thêm 7 điểm còn Mount St. Joseph trắng tay. Đến hiệp cuối cùng, Mount St. Joseph giành được 14 điểm và nhường cho Mount St. Joseph 3 điểm. Trận đấu kết thúc với chiến thắng 30-28 thuộc về St. Mary's Ryken...”

Với cách diễn đạt trôi chảy và dùng từ chính xác, bạn có thắc mắc gì về tác giả của bài viết trên không?

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 5​​

S ự thật, tác giả của nó không phải là một phóng viên mà là một cỗ máy nhân tạo có tên Heliograf. Phần mềm này nhận dạng các dữ liệu liên quan, gắn kết với các câu tương ứng trong một mẫu có sẵn và xuất bản thành nhiều phiên bản của cùng một câu chuyện trên những nền tảng khác nhau. Ban đầu, Washington Post sử dụng Heliograf để viết mấy trăm tin ngắn cũng như để báo tin mới cho độc giả trong suốt quá trình diễn ra Olympic Rio 2016.

Sau khi kết thúc Olympic, tờ báo này đã tái lặp thành công ban đầu với Heliograf trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ cùng năm đó.

Chỉ tính riêng trong năm 2016, Heliograf đã “viết” được 850 bài tóm tắt sự kiện chuyên biệt, trong số này có hơn 500 bài thu hút nửa triệu lượt xem. Số lượng bài này cao hơn 85% so với số bài báo liên quan đến kỳ bầu cử tổng thống năm 2012 của chính Washington Post.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 6​​

“Kể cả một tòa soạn với đầy những tài năng như Washington Post thì cũng không thể đạt tần suất này,” Jeremy Gilbert, giám đốc phụ trách các sáng kiến chiến lược của Washington Post, cho biết. “Ngoài ra, nó giải phóng các phóng viên khỏi những con số thống kê có sẵn để làm những việc khác. Giờ đây phóng viên có thời gian để đào sâu câu chuyện - chẳng hạn để có những cuộc phỏng vấn hay hơn và phân tích tin tức kỹ lưỡng hơn.”

Tháng 3 vừa qua, Heliograf đã giành giải Bot (Hệ thống tự động) xuất sắc nhất (Excellence In Use of Bots). Giải thưởng của tổ chức The Big Data & AI đối với hiệp hội truyền thông nhằm vinh danh những chiến lược, sản phẩm big data (Dữ liệu lớn) và trí tuệ nhân tạo tốt nhất đối với các công ty truyền thông khắp thế giới.

Nhận xét về “nhà báo” Heliograf, ban giám khảo cho rằng: “Dù đây không phải là công ty đầu tiên tự động hóa thành công việc sáng tạo các bài viết dựa trên dữ liệu biên dịch theo mẫu, các tập ví dụ và giải thích của họ đã được viết và hỗ trợ một cách trôi chảy. Các kết quả khá hứa hẹn. Rất ấn tượng.”

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 7​​

N goài Heliograf, Washington Post còn sử dụng AI trong bộ phận kiểm duyệt bình luận. Do lượng truy cập báo quá lớn, không phải là chuyện hiếm khi chỉ trong vòng vài phút, một bài viết có thể thu hút hàng trăm lời bình luận của độc giả.

Để xử lý vấn đề này, nhóm kỹ sư của báo đã phát triển Modbot, sử dụng tính năng máy học để lọc và xác định xem những bình luận nào cần phải kiểm duyệt, rồi phê duyệt hoặc xóa bình luận dựa trên quy định của báo.

Không chỉ Washington Post, vài năm gần đây nhiều cơ quan báo chí nổi tiếng thế giới cũng ứng dụng công nghệ học máy và trí tuệ nhân tạo để gia tăng số lượng bài, đẩy nhanh tốc độ nghiên cứu dữ liệu, xác minh nguồn tin và hỗ trợ cho các phóng viên.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 8​​
Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 9​​

Báo cáo xu hướng và dự báo về công nghệ, truyền thông và báo chí năm 2018 của Reuters cho thấy, các biên tập viên và giám đốc điều hành đã sẵn sàng để sử dụng trí tuệ nhân tạo và sức mạnh điện toán trong việc giải quyết những thách thức mới của kỷ nguyên số. 71% người được hỏi trong khảo sát số hàng năm cho biết họ đang xem AI là một cách sáng tạo hoặc phân phối nội dung hiệu quả. 59% nhà xuất bản trả lời là mình đang xem xét dùng AI để chọn lựa câu chuyện cho người đọc.

Toutiao, ứng dụng tin tức thành công nhất ở quốc gia đông dân nhất thế giới là Trung Quốc cũng đã sử dụng trí tuệ nhân tạo để viết tin. Xiaomingbot của Toutiao đã sản xuất ra tới 450 tin trong 15 ngày diễn ra Olympic Rio 2016. Tin được đọc nhiều nhất là trận đơn nữ cầu lông mà phần thắng thuộc về Wang Yihan, người từng giành huy chương bạc lại Olympic London. Tin này hoàn thành chỉ 2 phút sau khi kết thúc trận đấu và có 50.000 lượt đọc.

Dreamwriter là AI của tập đoàn công nghệ lớn nhất Trung Quốc, Tencent. Là sự kết hợp giữa các chương trình chuyển đổi âm thanh thành văn bản, bản sao và viết tin tự động, Dreamwriter có thể biến một bài phát biểu tại hội nghị thành một bản tin khá tốt. Mỗi ngày, Dreamwriter sản xuất ra 2.500 báo cáo về tài chính, công nghệ, thể thao. Bản tin kinh doanh đầu tiên dài gần 1.000 từ của Dreamwriter công bố năm 2015 được đánh giá là hoàn hảo về ngôn từ và “rất hay, không thể nói là không phải do con người viết,” South Morning China Post dẫn lời một nhà báo ở Thâm Quyến (Trung Quốc) đánh giá.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 10​​

Toutiao, ứng dụng tin tức thành công nhất ở quốc gia đông dân nhất thế giới là Trung Quốc cũng đã sử dụng trí tuệ nhân tạo để viết tin.

Còn ở các nước phương Tây có hai dự án AI đáng chú ý trong làng báo.

Đầu tiên là dự án đầy tham vọng của The Times và Sunday Times tại một trong những nền văn hóa báo chí truyền thống nhất - Vương quốc Anh. James - thuật toán tự học có thể cá nhân hóa nội dung tùy theo đặc điểm ưa thích của từng độc giả. Theo đó, James hỗ trợ người đọc đăng ký nội dung phù hợp nhất dựa trên hình thức, thói quen, thời điểm và tần suất đọc của họ.

Kế đến là AI kết hợp các ý tưởng phù hợp số đông lẫn cá nhân nhằm giúp độc giả tiếp xúc với nhiều nội dung ưa thích hơn của tờ báo danh tiếng Thụy Sĩ Neue Zürcher Zeitung (NZZ). Ý tưởng của NZZ cũng tương tự Sáng Kiến Tin tức Số (DNI) được Google hỗ trợ. AI này được NZZ phát triển trong 18 tháng để duy trì các chuẩn mực báo chí và hiện đang giúp cho việc kinh doanh của họ đi lên.

Không chỉ viết tin tức, AI còn là cánh tay đắc lực cho cánh phóng viên trong những công việc văn phòng như quản lý nhật ký, tổ chức họp, phản hồi email. Một trợ lý AI mang tên Replika còn đi xa hơn thế khi có thể giúp bạn lựa chọn thể thức diễn đạt, các ưu tiên và phong cách riêng sao cho giống bạn nhất. Các phiên bản sắp tới của Replika còn mô phỏng bài của bạn trên Twitter, Facebook và làm việc đó giúp bạn khi bạn đang ngủ.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 11​​

B áo chí chỉ là một trong số nhiều ngành nghề đang trải qua những thay đổi lớn do sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo. Robot sẽ đem lại những cơ hội sử dụng dịch vụ tốt hơn, phù hợp hơn, đồng thời cũng đặt ra những câu hỏi thực tế: Tương lai, tất cả các nhà báo sẽ bị thay thế bằng robot?

Theo giáo sư Charlie Beckett, Giám đốc Ủy ban Công nghệ, Uy tín và Sự thật của trường Khoa học chính trị và Kinh tế London (LSE), mục tiêu của trí tuệ nhân tạo và học máy trong truyền thông tin tức là giải quyết ba vấn đề cốt lõi sau:

- Sự lúng túng của độc giả trước quá nhiều thông tin và nguồn tin,
- Nâng cao uy tín của báo chí trong thế giới đầy rẫy thông tin sai lệch,
- Giải pháp cho ngành báo trong cơn khủng hoảng mô hình kinh doanh: tránh sự trùng lặp, tăng tương tác với độc giả, phù hợp với nhu cầu chất lượng của cá nhân và cộng đồng, đảm bảo thông tin chính xác, có những tranh luận hữu ích và có căn cứ.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 12​​

Cho tới nay, các nhà báo AI vẫn chưa thể tự vận hành mà vẫn cần có đầu vào từ con người. Những người ủng hộ sử dụng trí tuệ nhân tạo trong báo chí cho rằng, các thuật toán sẽ giải phóng các nhà báo khỏi những công việc lặt vặt để họ đảm trách những nhiệm vụ có tính chuyên môn cao hơn. Tổng biên tập John Micklethwait của Bloomberg gọi tự động hóa là “yếu tố then chốt cho tương lai của báo chí,” còn nhà báo Kevin Roose của tạp chí New York coi việc áp dụng kiểu đưa tin bằng robot là “thứ đẹp đẽ nhất đối với các nhà báo trong suốt một thời gian dài.”

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 13​​

“Trí tuệ nhân tạo có ích với các nhà báo giống như khi họ bắt đầu biết tới máy tính cá nhân và điện thoại thông minh,” Jeremy Gilbert của Washington Post lập luận, “AI không thay thế cho hoạt động đưa tin và biên tập tin. Nó chỉ giúp cho các nhà báo làm tốt công việc của mình hơn và mang đến cho độc giả những tin tức mà họ muốn, theo cách thức cá nhân hơn và bao phủ được nhiều chủ đề hơn.”

Thực tế hiện nay, việc sản xuất tin bài bằng AI chỉ giúp gia tăng số lượng tin chứ chưa nâng cao chất lượng. Lập trình kỹ thuật kể chuyện không phải là chuyện dễ nên vẫn cần phóng viên viết sẵn những mẫu nội dung có ý nghĩa, cần ban biên tập và các nhà phát triển những người ra quyết định lựa chọn nội dung và hình thức thu thập thông tin. Và sau đó, các bài viết tự động này vẫn phải được các nhà báo có kỹ năng, đáng tin cậy kiểm tra và biên tập lại.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 14​​

Các bài báo tự động của AI vẫn chỉ là “những câu chuyện lặp lại và bình thường nhất, không phải những câu chuyện hứng thú với con người mà theo định nghĩa là cần sự sáng tạo của con người,” Dell Technologies dẫn lời tiến sĩ Seth C. Lewis đến từ trường Báo chí và Truyền thông đại học Oregon (Mỹ).

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 15​​

Trong khi đó, Stephen Masiclat, giám đốc chương trình Quản trị Truyền thông Mới tại trường Truyền thông Công cộng S.I. Newhouse, khẳng định khả năng “nhà báo robot” đưa tin tức giống được như con người là một kỹ năng mà “máy móc còn phải mất nhiều, nhiều năm mới đạt được.”

“Chúng ta chưa sẵn sàng cho việc được chatbot phỏng vấn,” ông nói. “Để các nguồn tin cởi mở và cung cấp thông tin, chúng ta cần những nhà báo bằng xương bằng thịt.”

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 16​​

N hư đã phân tích ở trên, AI trong ngành báo chí hiện chỉ đóng vai trò hỗ trợ giảm tải những công việc đơn giản, dễ dàng, sản xuất những bài báo tóm lược chứ chưa thể sáng tác thay các phóng viên chuyên nghiệp những bài viết phức tạp, sáng tạo. Ngoài sự tiện lợi, năng suất, tốc độ thì việc sử dụng AI cũng vấp phải một số thách thức mang tính đạo đức nghề nghiệp.

Nếu các phóng viên con người phải chịu trách nhiệm về các phát ngôn trước công chúng thì cũng phải có ai đó chịu trách nhiệm về các phát ngôn của AI. Do đó, nguy cơ lớn trước mắt từ AI không phải là khiến các phóng viên mất việc mà là những quy định, ràng buộc về trách nhiệm với các nội dung do AI tạo ra.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 17​​

Theo giáo sư Charlie Backett, sự dịch chuyển sâu sắc sang mô thức công nghệ mới buộc chúng ta phải trăn trở với các câu hỏi rộng hơn về mặt thể chế như: Làm cách nào để biết ai đã tạo ra nội dung và các nguồn tin? Làm cách nào để họ chịu trách nhiệm? Làm cách nào để biết rằng người viết tin chỉ là một cỗ máy?

Cùng chung quan điểm này, ông Masiclat đặt câu hỏi: “Trước hết, ai sở hữu phong cách viết? Nếu nhà xuất bản tin tức tạo ra và sở hữu hệ thống AI tạo nên phong cách viết thì họ có sở hữu nó không? Nếu một phong cách ưa thích của độc giả xuất phát từ phong cách của một vài phóng viên, liệu họ có quyền sở hữu không?”

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 18​​

T rong buổi lễ khai trương trung tâm trí tuệ nhân tạo của Đại học Cambridge năm 2016, ông hoàng vật lý Stephen Hawking đã nói: “Tôi tin là không có sự khác biệt sâu sắc nào giữa những gì một bộ não sinh học và một máy tính có thể đạt được. Theo đó, về mặt lý thuyết, máy tính hoàn toàn có thể bắt chước và vượt qua trí tuệ con người.”

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 19​​

Lời cảnh báo này của Hawking không phải là không có cơ sở. Một số AI vào loại thông minh nhất hiện nay khiến con người phải run sợ. Đầu tiên là Luna, phiên bản AI thử nghiệm của tổ chức Robot không biên giới ở Mỹ. Được Big Think đánh giá là “một phụ nữ trí tuệ nhân tạo độc lập, mạnh mẽ,” Luna có thể trả lời rất nhanh nhiều câu hỏi đơn giản và cả những câu hỏi khó chưa được lập trình sẵn. Luna đang làm trợ giảng và sẽ được phát triển để làm những việc phức tạp hơn như dạy trẻ khuyết tật, hỗ trợ điều trị ung thư, làm bạn với người già.

Thứ hai là AlphaGo của DeepMind đã giành chiến thắng tuyệt đối trước kì thủ cờ vây số một thế giới Ke Jie hồi năm ngoái. AlphaGo đạt được thành tích chấn động này nhờ khả năng tự nghiên cứu để cải thiện liên tục mạng lưới thần kinh của mình.

Những robot siêu đẳng này đã khiến nhiều người hoài nghi rằng, sẽ có một ngày robot sẽ thay thế hoàn toàn các nhà báo chứ không chỉ là những người giúp việc như hiện nay.

Những nhà báo 'đặc biệt' đang làm thay đổi bộ mặt của báo chí truyền thống - 20​​

Nhà báo Mỹ kỳ cựu Robert Rector từng dự đoán về một tương lai mà các tổng biên tập báo chỉ đơn giản là “dựng những con robot lên để thay thế các nhà báo” và sẽ “xơi miếng thịt ngon lành này vì nhận thấy hoạt động kinh doanh của họ tốn ít hoặc hoàn toàn không tốn chi phí nào.”

Kris Hammond, đồng sáng lập công ty chuyên nghiên cứu các cỗ máy viết lách mang tên Narrative Science ở Chicago (Mỹ), cũng dự đoán rằng, đến năm 2030, 90% bài báo trong ngành báo chí sẽ do máy tính thực hiện.

Ông này cũng nhận định: “Một ngày nào đó, máy móc sẽ giành giải báo chí Pulitzer. Chúng có thể kể những câu chuyện ẩn giấu bên dưới hàng đống dữ liệu.”

Còn theo ý kiến của chúng tôi, dù hiện tại năng lực của các ‘đồng nghiệp’ robot vẫn còn nhiều hạn chế, nhưng trong tương lai, khi những cỗ máy hoàn hảo về mặt tư duy, tình cảm lẫn nhận thức như con người xuất hiện thì không có gì là không thể xảy ra.

Nội dung: Trần Huyền Linh
Thiết kế: Quang Niên

Trần Huyền Linh - Quang Niên

Tin đọc nhiều

Đột phá mắt nhân tạo mang lại ánh sáng cho người mù Bằng việc kết hợp cảm biến ánh sáng với công nghệ vật liệu,...
Cây phượng vĩ trong trường học: Nên giữ hay 'tẩy chay'? Sau sự việc cây phượng vĩ ngã đổ khiến một học sinh tử vong,...
Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Đại hội Đảng bộ Sở KH&CN TP.HCM nhiệm kỳ 2020-2025 Trong 5 năm qua, ngành khoa học và công nghệ TP.HCM đã nỗ...