Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Hai, ngày 04/11/2019 08:59 AM (GMT+7)

Nữ PGS nhận Huy chương Pushkin: Tôi vẫn bước đi, dù chỉ bên lề

“Tôi vẫn đang bước trên con đường khoa học mà chưa biết điểm dừng. Trước kia đi nhanh nhưng nay già thì đi chậm hơn, mò mẫm hơn. Trước kia đi giữa đường thì bây giờ đi bên lề đường. Nhưng, tôi không thể không đi!”.

Dù đã ngoài 80, độ tuổi được an nhàn vui vầy bên con cháu, nhưng PGS.TSKH Nguyễn Tuyết Minh - nguyên Phó Chủ nhiệm Khoa Nga, trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội vẫn tiếp tục tự học và ăm ắp những dự định khoa học. Con đường khoa học mà bà nói đến chính là con đường nghiên cứu đối chiếu tiếng Nga và tiếng Việt để phục vụ cho việc giảng dạy có hiệu quả.

Tuổi thơ vào tù cùng mẹ

Đầu năm 1945, cô bé 6 tuổi Tuyết Minh được bà ngoại dẫn vào thăm mẹ bị giặc Pháp bắt giam trong một nhà tù ở Quảng Ngãi. Xót thương đứa con rách rưới, gầy còm và nhất quyết không chịu rời mẹ, bà Phạm Thị Trinh đã giành giật đứa con mình trong tay bọn cai ngục để hai mẹ con được sống bên nhau trong tù. Rồi khi mẹ được thả trong khí thế sục sôi những ngày tiền khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, Tuyết Minh lại về với ông bà, để ba mẹ đi hoạt động cách mạng. Trong những năm chống Pháp gian khó, việc học của Tuyết Minh bị ngắt quãng khiến niềm khát khao học tập luôn thường trực trong cô.

Nữ PGS nhận Huy chương Pushkin: Tôi vẫn bước đi, dù chỉ bên lề - 1

Nguyễn Tuyết Minh (ngoài cùng bên trái) và các bạn trong ngày tốt nghiệp trường Đại học Sư phạm Lênin, 1961

May mắn thay, đầu năm 1953, theo chủ trương của Trung ương gửi con em cán bộ đi học, Tuyết Minh được sang học tại trường Thiếu nhi Việt Nam ở Quế Lâm (Trung Quốc), rồi lọt vào danh sách 100 học sinh Việt Nam đầu tiên đi học tiếng Nga ở Liên Xô. Cùng với Vũ Khoan, Đặng Nhật Minh..., cô gái trẻ tràn đầy háo hức, rộn rã xen lẫn hồi hộp được đến đất nước mơ ước của biết bao người bạn cùng thời. Tại đây, cô có hơn một năm rưỡi học tiếng Nga, rồi được phân công vào học tại Khoa Ngữ văn, trường Đại học Sư phạm Lênin Matxcơva cùng ba bạn nữ. Hàng ngày cô dậy lúc 6 rưỡi sáng, từ ký túc xá đi 4 ga xe điện để đến trường. Sau bữa trưa ngay tại nhà ăn của trường, cô tiếp tục lên thư viện học đến khoảng 7 giờ tối mới về. Trên đường trở về ký túc, cô tranh thủ mua bánh mỳ nóng ăn luôn để về là vùi đầu vào bài vở, không mất thì giờ nấu nướng. 

Sau bảy năm học tập ở Liên Xô, tiếng Nga đã trở thành ngôn ngữ thứ hai của Tuyết Minh, đến nỗi lúc mới về nước (năm 1961), cô trở nên lúng túng khi sử dụng tiếng Việt. Ngay sau đó, Tuyết Minh tự học để hòa nhập trong vai trò giảng viên của Tổ Ngôn ngữ, Khoa Ngữ văn, trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Năm 1962, giảng viên trẻ Tuyết Minh được điều chuyển sang Ban tiếng Nga, Khoa Ngoại ngữ và gắn bó với nghiệp dạy học cho đến khi nghỉ hưu.

Năm 1970, bà bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ và văn học Nga, tại ÐH Sư phạm Quốc gia Matxcơva. Năm 1984, bà được phong chức danh phó giáo sư tại Việt Nam. 30 năm sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, năm 2000, khi bước sang tuổi 62, bà bảo vệ thành công luận án tiến sĩ khoa học cũng tại ngôi trường mà bà đã trải qua những năm tháng học tập bậc ÐH và tiến sĩ. Ðến thời điểm đó, PGS Nguyễn Tuyết Minh là nữ tiến sĩ khoa học Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án tiến sĩ khoa học tại Ban đối chiếu của ÐH Sư phạm Quốc gia Matxcơva.

Dành trọn đam mê cho cuốn từ điển hơn 80.000 từ

Nghề dạy học trở thành niềm đam mê của cả cuộc đời Nguyễn Tuyết Minh, bởi nó giúp bà luôn phải tự hoàn thiện nhân cách và phải tiếp cận tri thức mới để truyền dạy cho học trò. Không chỉ dừng lại ở việc dạy học, PGS Tuyết Minh còn tham gia xây dựng những tài liệu công cụ để giúp cho đồng nghiệp và những người muốn tìm hiểu sâu về ngôn ngữ Nga.

Từ cuối những năm 80, bà đã tham gia biên soạn hai công trình hợp tác lớn giữa Việt Nam và Liên Xô: Sách giáo khoa dạy tiếng Nga cho khoa Ngữ văn của các trường đại học ngoại ngữ và Đại từ điển Việt - Nga. Gần ba chục năm trời niềm đam mê ngôn ngữ Nga của bà dành trọn cho cuốn Đại từ điển Việt - Nga, đó cũng là cơ hội để bà tìm hiểu sâu về tiếng mẹ đẻ và chuyên ngành từ điển học.

Nữ PGS nhận Huy chương Pushkin: Tôi vẫn bước đi, dù chỉ bên lề - 2

PGS.TS Nguyễn Tuyết Minh và bà Valentia Anđrêêva, hai biên tập viên chính của Đại từ điển Việt – Nga

Khi mới tham gia biên soạn Đại từ điển, bà phải mày mò học lý thuyết về từ điển. Sau ba năm tìm hiểu, bà và nhóm tác giả nghiên cứu tư liệu của các chuyên gia ngôn ngữ và đề xuất được quan điểm từ điển học cho việc biên soạn. Gần một phần ba đời người, bà sống và làm việc tại Nga, hàng ngày miệt mài lăn lộn cùng các cộng sự của Viện Ngôn ngữ, Viện Hàn lâm khoa học Liên bang Nga.

Cũng chừng đó thời gian, bà chứng kiến biết bao biến động khi Liên Xô tan rã, sự ra đi của nhiều thành viên trong tập thể tác giả nhất là GS V.M. Xônxép - người chủ trì công trình. Những khó khăn khi nước Nga diễn ra biến động chính trị dữ dội những năm 90, khiến hợp đồng biên soạn từ điển trước đó gần như bị lãng quên, sinh hoạt phí tối thiểu cũng bị hạn chế, chỗ ăn ở, làm việc của nhóm biên soạn luôn là nỗi ám ảnh với bà. Ở những thời điểm khó khăn thử thách ấy, Nguyễn Tuyết Minh phải nỗ lực ở mức độ cao nhất để vươn lên. Bà luôn ghi nhớ trong trái tim mình mối ân tình sâu nặng với quê hương và nước Nga để tự tạo động lực cố gắng hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Mất 26 năm làm việc miệt mài của cô và các đồng nghiệp, bộ từ điển đồ sộ gồm 2 cuốn với 8 vạn từ, dày gần 2.500 trang đã hoàn thành. Đầu năm 2013, công trình Đại từ điển do bên Nga xuất bản, được ra mắt trong niềm hân hoan của PGS Tuyết Minh và đồng nghiệp. Nhà Nga ngữ học Bùi Hiền, nguyên Phó Hiệu trưởng trường Đại học sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội, khẳng định: “Đây không đơn thuần là cuốn Đại từ điển mà là Từ điển "vĩ đại", cuốn Đại từ điển Việt - Nga có 4 cái nhất: nhiều đơn vị từ vựng nhất, nhiều thông tin nhất, dùng được đại trà nhất và được cập nhật từ mới nhiều nhất”.

Chưa kết thúc với công trình xuyên thế kỷ đó, PGS Nguyễn Tuyết Minh còn ấp ủ dự định biên soạn cuốn Từ điển thành ngữ Việt - Nga và Nga - Việt có chú giải nguồn gốc đất nước học, dự kiến 10 nghìn thành ngữ để giúp ích cho các sinh viên và bạn đọc quan tâm.

Nữ PGS nhận Huy chương Pushkin: Tôi vẫn bước đi, dù chỉ bên lề - 3

Tổng thống Nga Putin trao giải thưởng Pushkin cho PGS.TSKH Nguyễn Tuyết Minh.

Với PGS Nguyễn Tuyết Minh, dù đã là một “chuyên gia” nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ Nga - Việt, nhưng hàng ngày bà vẫn tự bổ sung vốn từ cho mình thông qua việc đọc sách và thường xuyên nghe thời sự bằng ngôn ngữ Nga, Việt. Bởi trong ngành nghiên cứu ngôn ngữ học, ngôn ngữ phản ánh thực tế khách quan không ngừng biến động, nên theo đó ngôn ngữ cũng phải luôn sống động và phát triển. Với bà, bể tri thức ngôn ngữ là mênh mông, cần được vun đắp, bà đã dành cả đời học hỏi và nghiên cứu không ngừng nghỉ.

Với việc góp công củng cố tình hữu nghị và hợp tác giữa các dân tộc, bà đã vinh dự nhận Huy chương Pushkin vào tháng 11/2017. Bà là nhà khoa học đầu tiên của Việt Nam nhận được vinh dự này. Huy chương Pushkin là phần thưởng danh giá được trao tặng cho công dân Nga và nước ngoài có những thành tích nổi bật trong lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật, văn học và giáo dục.

Nữ PGS nhận Huy chương Pushkin: Tôi vẫn bước đi, dù chỉ bên lề - 4

PGS.TSKH Nguyễn Tuyết Minh và Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov

Lật giở từng bức ảnh in đậm dấu ấn những ngày gian khó khi làm Đại từ điển ở Nga, rồi cả niềm xúc động trong ngày ra mắt công trình, PGS.TSKH Nguyễn Tuyết Minh cười hiền hậu và bật mí: “Chính tình yêu và lòng biết ơn nước Nga là động lực để tôi tự tin bước trên con đường nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ Việt - Nga”.

Đồng hành với tình yêu nước Nga, còn là sự kiên trì, ý chí quật cường được thừa hưởng từ ba mẹ và sự ủng hộ của gia đình chính là bệ đỡ tiếp thêm sức mạnh cho bà. Để rồi, Nguyễn Tuyết Minh luôn vững bước và tâm niệm: “Cứ đi rồi sẽ đến, cứ tìm rồi sẽ thấy”. 

Trần Bích Hạnh (Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam)

Tin đọc nhiều

98% người dân Việt Nam phơi nhiễm bụi mịn vượt khuyến cáo WHO Trong năm qua, chất lượng không khí ở Hà Nội và TP. HCM...
Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...
Giáo sư Đặng Văn Chí: Người theo đuổi liệu pháp điều trị ung thư mới Trước khi trở thành một nhà nghiên cứu về ung thư huyết học,...