Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Năm, ngày 27/02/2020 07:11 AM (GMT+7)

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin

Bằng uy tín của một bác sĩ ngoại khoa và tầm nhìn của một nhà ngoại giao, GS Tôn Thất Tùng đã đưa tiếng nói tranh đấu của mình lên khắp các diễn đàn, từ Châu Âu đến châu Mỹ. Ông gọi đó là cuộc tấn công mới về khoa học, không phải về mổ xẻ gan mà về một vấn đề lớn của thế giới.

Ngày 10/8/1961 - ngày đầu tiên quân đội Mỹ rải chất độc hóa học (dioxin) xuống miền Nam Việt Nam được lấy là ngày “Vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam”. Trong giai đoạn 1961-1971, quân đội Mỹ đã rải khoảng 80 triệu lít chất diệt cỏ xuống miền Nam Việt Nam, trong đó chất độc da cam chiếm khoảng 80%. Tính đến nay, ước tính có khoảng 4,8 triệu người Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam/dioxin, hàng trăm nghìn người trong số đó đã qua đời. Theo số liệu của Bộ Quốc phòng, tính đến năm 2018, khoảng 320.000 người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học đã được xem xét xác nhận và thực hiện chế độ ưu đãi. Chất độc da cam không chỉ ảnh hưởng tới người Việt Nam mà còn ảnh hưởng và để lại những di chứng khó lường đối với nhiều binh sĩ Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam.

Trong khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam đang diễn ra ác liệt thì ở Hà Nội, GS Tôn Thất Tùng đã gây chấn động nền y khoa thế giới bằng việc thực hiện thành công phương pháp phẫu thuật gan mới (còn được gọi là phương pháp cắt gan khô, hoặc phương pháp Tôn Thất Tùng).

Nhưng ông không chỉ nổi tiếng thế giới với tư cách là nhà phẫu thuật gan lừng danh mà còn là một chiến sĩ quốc tế trên mặt trận chống lại thảm họa chất độc da cam dioxin. Những hoạt động của ông không chỉ giới hạn trong phạm vi Việt Nam mà còn lan tỏa, ảnh hưởng rộng rãi từ châu Âu đến châu Mỹ.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 1

Giáo sư Tôn Thất Tùng trình bày kết quả nghiên cứu 836 người từ chiến trường miền Nam bị rải chất độc tại Bệnh viện Việt-Đức. Ảnh chụp năm 1973.

GS Tôn Thất Tùng đã dành sự quan tâm đặc biệt cho vấn đề này từ khi ông phát hiện những đặc điểm dị biệt ở gan của các thương bệnh binh được chuyển từ chiến trường miền Nam ra Bắc điều trị. Với tư cách là Giám đốc Bệnh viện Việt-Đức, ông đã yêu cầu một số y bác sĩ chiến đấu ở miền Nam đặc biệt lưu ý đến vấn đề dioxin và thường xuyên trao đổi về những nghi ngờ, thắc mắc về vấn đề này.

GS Lê Cao Đài là người đã thực hiện sự ủy nhiệm này của GS Tôn Thất Tùng một cách rất nghiêm cẩn. Và sau này, GS Lê Cao Đài cũng là một trong những bác sĩ Việt Nam tích cực nhất trong nghiên cứu về dioxin cũng như đấu tranh đòi Mỹ bồi thường cho các nạn nhân bị nhiễm chất độc này ở Việt Nam.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 2

Sự quan tâm của GS Tôn Thất Tùng về dioxin được bắt đầu không lâu sau khi quân đội Mỹ rải loại chất độc này xuống miền Nam. Nhưng tiếng nói của ông trên trường quốc tế thực sự được biết đến vào năm 1970. Khi tham dự một hội nghị khoa học ở Paris, Cộng hòa Pháp, GS Tôn Thất Tùng đưa ra quan điểm của mình về tác hại của chất diệt cỏ dioxin mà Mỹ đã sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam, về ảnh hưởng của nó đối với thiên nhiên và con người Việt Nam.

Sau này GS Tôn Thất Tùng viết: “Ngay vào cuối năm 1970, ở Hội nghị D’ Orsay, Paris chúng tôi đã kết luận báo cáo của chúng tôi như sau: “Chưa có một tai họa bi thảm nào như tai họa này đang chờ đợi dân tộc Việt Nam, trừ chiến tranh nguyên tử”. Dự báo có cơ sở khoa học này, mà một nhà báo người Anh 10 năm sau đã nhắc lại - lúc đó không có ai tin cả (kể cả các nhà khoa học của Đảng Cộng sản Pháp và Viện Hàn lâm Y học Liên Xô), cũng như các lãnh đạo ta trừ anh Đồng (Thủ tướng Phạm Văn Đồng) - người đã cổ vũ, giúp đỡ tôi và đứng hẳn về phía tôi trong việc tranh luận về tai hại của chiến tranh hóa học này.”[1].

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 3

GS Tôn Thất Tùng nhấn mạnh ảnh hưởng của chất diệt cỏ tới các thế hệ tương lai của dân tộc về các mặt: thần kinh học, phôi thai học, di truyền học và bệnh lý thần kinh.

Tuy nhiên, vào thời điểm đó (1970), những luận điểm mà ông đưa ra chưa thuyết phục được giới khoa học và họ cho rằng như vậy là “phản khoa học, tuyên truyền chống Mỹ”. Không bỏ cuộc, ông tiếp tục nghiên cứu về ảnh hưởng của dioxin trên con người Việt Nam, cụ thể là những phân tích ảnh hưởng của nó trên các bệnh về gan - tức là lĩnh vực chuyên môn sở trường của ông.

Trong quá trình đó, ông đã nhận được sự hỗ trợ không nhỏ từ GS Bửu Hội - một giáo sư Hóa học, Việt kiều đang sinh sống và làm việc tại Pháp - để phân tích các công thức hóa học và tác hại của dioxin. Dần dần, những phát hiện này của GS Tôn Thất Tùng bắt đầu được chú ý, và người ta đã quan tâm tìm hiểu về tác hại của dioxin một cách nghiêm túc hơn.

Quá trình ấy thực sự khó có thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Ngay cả khi cuộc chiến tranh ở Việt Nam đã kết thúc (4/1975) thì nghiên cứu ấy vẫn tiếp tục, thậm chí còn mạnh mẽ hơn bởi trách nhiệm và lương tâm của một bác sĩ, một nhà khoa học. Cuộc chiến đã dừng lại, nhưng hậu quả và nỗi đau để lại vẫn rất lớn.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 4

GS Tôn Thất Tùng báo cáo khoa học tại Mỹ vào năm 1979.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 5

Năm 1977, tại Mỹ, những cựu binh sĩ từng tham gia chiến tranh Việt Nam và người dân tại bang Oregon đã đấu tranh đòi hỏi giới khoa học Mỹ phải nhận thức lại hậu quả vô cùng tai hại của chất da cam, đồng thời có những chế độ theo dõi sức khỏe và bồi thường đối với họ.

Và trong lần đầu tiên sang Mỹ năm 1979, tại các buổi nói chuyện ở các địa điểm khác nhau, GS Tôn Thất Tùng đã dành nhiều thời gian để nói về vấn đề dioxin. Ông thẳng thắn trình bày nhận thức của mình: “Vấn đề tác hại của các chất diệt cỏ đã được các bác sĩ Việt Nam đặt vấn đề một cách toàn diện từ 1970, nhưng chẳng ai chịu theo dõi trên người, tuy chất màu da cam vẫn dùng ở Mỹ, ở Pháp, ở Anh, ở Thụy Điển và cho đến bây giờ chỉ có Pháp vừa cấm dùng chất 1-4-5T. Ở Mỹ, chính vì đấu tranh quần chúng ở Bang Oregon do một nhóm gồm 8 phụ nữ lãnh đạo, mà cuối cùng tổ chức Bảo vệ môi trường EPA ra lệnh cấm tạm thời và đưa ra trước Quốc hội để quyết định sự cấm vĩnh viễn các chất mầu da cam”[2]. Tinh thần đấu tranh của GS Tôn Thất Tùng đã vượt ra khỏi biên giới Việt Nam, nghĩa là không chỉ đấu tranh cho những điều nghịch lý đã từng diễn ra ở Tổ quốc mình, ông còn khuyến cáo các nước phải dừng ngay việc sử dụng dioxin vào mọi lĩnh vực.

Khi sang Mỹ lần đầu tiên[3], tại những nơi ông đến, GS. Tôn Thất Tùng đã không bỏ lỡ cơ hội để “tấn công” trên phương diện khoa học, báo chí về vấn đề dioxin. Nhiều cuộc trò chuyện đã được tổ chức ở các bang, các trường đại học, thậm chí là những cuộc trao đổi mang tính chất cá nhân. Ông nhận được sự quan tâm, ủng hộ và bảo vệ hết sức nhiệt tình của các cựu binh sĩ Mỹ.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 6

GS Tôn Thất Tùng giảng bài cho các sinh viên Trường đại học Y khoa (1947).

Họ tán thành những luận điểm của ông về việc chứng minh tác hại của chất diệt cỏ đối với con người Việt Nam và những người đã tham gia cuộc chiến này. Kết quả của những lần trao đổi trực tiếp với sinh viên các trường đại học, với giới truyền thông đã mang đến những tác động gián tiếp và trực tiếp, làm cho nhà chức trách Mỹ phải nhìn nhận vấn đề này một cách thấu đáo và cẩn trọng hơn. Một tháng sau (khoảng tháng 6/1979) khi ông rời nước Mỹ, chính quyền Carte đã buộc phải chính thức đặt vấn đề nghiên cứu các tác hại của chất diệt cỏ đối với những cựu binh sĩ Mỹ đã tham chiến ở Việt Nam.

Có thể thấy rằng, GS Tôn Thất Tùng đã coi việc chứng minh, khẳng định các tác hại của dioxin là một “cuộc chiến”, và cơ sở khoa học trở thành một thứ vũ khí lợi hại trong cuộc chiến này. Tại Italia, vào năm 1976 một tai nạn xảy ra tại một nhà máy và cũng là lò phản ứng hạt nhân 2,4,5-trichlorophenol (TCP) gần thị trấn Seveso làm thải ra môi trường chung quanh khoảng 30 kg dioxin. Tại đây sau đó đã diễn ra một Hội nghị khoa học, Hội nghị kết luận không thấy tai biến rõ rệt qua các thống kê, tuy có thấy một sự tăng lên hàng năm về các dị dạng tại vùng này.

Nhận định về sự kiện và vấn đề này, GS. Tôn Thất Tùng cho rằng: “Ý đồ của các hãng sản xuất hóa học là nhằm gây lên một luận điệu nói rằng dioxin thật là rất độc trên thú vật nghiệm, nhưng trên người chưa thấy gì nguy hiểm và nói rằng dioxin không gây gì nguy hiểm cho nhân dân ở đấy, có ý nghĩa là muốn nói rằng ở Việt Nam các chất diệt cỏ cũng không gây tác hại gì cả”[4].

Bác bỏ lại luận điệu này, GS. Tôn Thất Tùng đã trình bày trước báo giới và truyền hình, đài phát thanh: “Ở Seveso, chất dioxin chỉ tác động trên người độ ba, bốn ngày thôi. Ở Việt Nam, trong tám năm liền, nhân dân đã bị hàng ngày máy bay đến rải chất da cam trên đầu: vì vậy, đã có một sự nhiễm độc lâu dài, và chất dioxin lại còn là một chất được tồn tại và tích lũy trong cơ thể, ngay trên cựu binh sĩ Mỹ ở Việt Nam, trên 30% người được khám xét dioxin còn tồn tại trong lớp mỡ cơ thể”.

Với trách nhiệm và lương tâm của một bác sĩ, một nhà khoa học, ông đưa ra khuyến cáo về ảnh hưởng nguy hại của dioxin, và Chính phủ Italia đã cho chuyển dân khỏi thị trấn Seveso, sau một, hai năm mới cho về trở lại, khi mà các phương pháp tẩy rửa dioxin đã được thực hiện.

Cuối năm 1980, Đại học Công giáo tại Nimigon (Hà Lan) mời GS. Tôn Thất Tùng cùng Hội Y tế Hà Lan - Việt Nam (Hội này hoạt động từ cuối những năm 1960 và giúp đỡ Việt Nam qua Tổ chức hợp tác khoa học quốc tế giữa các đại học Hà Lan, gọi là NUFFIC) sang tham quan và trao đổi các hoạt động khoa học liên quan đến lĩnh vực y tế. Tại đây trong vòng 17 ngày, ông đã thực hiện nhiều ca biểu diễn mổ gan theo phương pháp của ông trước các giáo sư Hà Lan và giới truyền thông.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 7

Ông cũng đã chuẩn bị sẵn để “bắt đầu một cuộc tấn công mới về khoa học, không phải về mổ xẻ gan mà về một vấn đề hiện nay lớn nhất của thế giới, hiện đang rất sôi nổi ở Mỹ, Anh, Italia và rồi sẽ tràn lan qua Hà Lan”[5].

Cũng trong những ngày ở Hà Lan này, đã diễn ra một cuộc tranh luận trước báo giới và truyền hình giữa GS. Tôn Thất Tùng và GS. Xtríc - một giáo sư về độc học, vị giáo sư này là người trong giới khoa học ủng hộ lý giải của các công ty hóa chất, cho rằng các chất diệt cỏ không có ảnh hưởng đến sức khỏe con người, trừ bệnh ngoài da và gan. GS. Xtríc đã tìm thấy chất 2,4,5T làm phát sinh trong gan những thương tổn về chuyển hóa chất Phot-phy-rin, ông cũng là chuyên gia được mời đến để quan sát tình hình ô nhiễm vì chất hóa học 2,4,5T bị vùi lấp trong đầm ở một ngôi làng tên là Brônk (Hà Lan), trong đó nước và bùn có chứa đến 400 P.t.t dioxin. GS. Xtríc đã có tuyên bố rằng ở Brônk không có vấn đề gì nguy hiểm đối với người dân ở đây.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 8

Bệnh nhi nhiễm ảnh hưởng từ dioxin.

Tuy nhiên, theo những khuyến cáo của GS. Tôn Thất Tùng cũng như theo gương của các cựu binh sĩ Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam (thành lập tổ chức đấu tranh tại Mỹ), nhân dân ở Brônk đã họp lại và thành lập một tổ chức “Nhân dân chống lại các chất diệt cỏ”. Họ đã cử một bác sĩ trẻ tuổi tên là Kidơ Kladơn đến gặp GS. Tôn Thất Tùng để trao đổi, ghi nhận những lời khuyên của ông cho cuộc đấu tranh của mình.

Tại một cuộc trao đổi diễn ra tại trường Đại học Nimigon (Hà Lan), GS. Tôn Thất Tùng tiếp tục có một cuộc “khẩu chiến” với GS. Xtríc về vấn đề chất diệt cỏ dioxin ở làng Brônk. Ông đã khuyến cáo các tổ chức, các nhà khoa học phải “để ý” đến vụ ô nhiễm chất dioxin ở ngôi làng trên. Ngay sau đó, một nhà báo đã đến ngôi làng này và đưa tin về việc một khối lượng lớn dioxin bị phát tán rất nguy hiểm, tương tự như ở Seveso. Không bao lâu sau, Chính phủ Hà Lan đã đặc biệt quan tâm vấn đề này, và các bạn của GS. Tôn Thất Tùng cho biết số tiền cần thiết để giải quyết ước tính lên đến 20 tỉ flo-rint.

Cũng nhân việc ô nhiễm dioxin ở làng Brônk và những cuộc tranh luận của GS. Tôn Thất Tùng tại đây, báo chí Hà Lan đã có rất nhiều bài nêu lại sự hủy hoại và ảnh hưởng của chất diệt cỏ mà Mỹ đã rải trong chiến tranh Việt Nam. Họ cũng chiếu lại những hình ảnh về cuộc chiến tại Việt Nam, điều đã gây nên những tác động mạnh mẽ trong quần chúng ở Hà Lan lúc bấy giờ.

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 9

Vào tháng 10-1981, GS Tôn Thất Tùng nhận được điện thoại trực tiếp của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, yêu cầu xem lại các phim tư liệu của Nhật Bản nói đến tác hại của chất diệt cỏ trong chiến tranh ở Việt Nam. Rồi viết một bản báo cáo gửi lại cho Thủ tướng và nói rõ các nhận định của bản thân về nội dung phim. Ngày 25-10-1981, GS Tôn Thất Tùng đã gửi tới Thủ tướng Phạm Văn Đồng một bản báo cáo, trong đó nội dung được nhắc đến nhiều nhất là các vấn đề về dioxin ở Việt Nam.

Trong bản báo cáo gửi Thủ tướng, ông đề xuất: “Nghiên cứu về tinh thần và tâm lý các thế hệ trẻ ở miền Nam hay các quân nhân, cán bộ ta đã nằm ở các vùng bị ô nhiễm là rất cần. Các thương tổn trên phôi thai xúc phạm đặc biệt đến tủy sống và não….”[6].

Từ Âu đến Mỹ: Vị bác sĩ tiên phong chống lại thảm họa Dioxin - 10

Chân dung Giáo sư Tôn Thất Tùng.

Bên cạnh đó, ông còn đề nghị phải có sự nhìn nhận đúng đắn trong quá trình nghiên cứu: “Tôi là một người khoa học, tôi rất sung sướng làm khoa học và muốn nước ta có một khoa học vững mạnh. Nhưng khi làm việc cụ thể, tôi nhận thấy khoa học nước ta yếu đuối quá.... Tin tưởng vào một lý tưởng khoa học không những là am hiểu về khoa học, vì khoa học cần phải chứng minh chứ không phải đi tuyên truyền và cần phải làm nhiều nói ít. Sự thật không phải là do sự muốn của chúng ta tạo ra mà phải xuất hiện từ những điều kiện khách quan”[7].

GS Tôn Thất Tùng cho rằng, chúng ta dễ dàng lẫn lộn giữa tuyên truyền với sự việc quan trọng là chứng minh. Ông khẳng định vào thời điểm những năm 70 của thế kỷ XX, nhiệm vụ của “Ủy ban Quốc gia nghiên cứu kết quả hoạt động các chất diệt cỏ” không nên chỉ là một Ủy ban tố cáo tội ác của Mỹ, mà ông cho rằng nó phải được hoạt động như một Ban nghiên cứu khoa học. 

GS Tôn Thất Tùng cũng thẳng thắn chỉ ra những yếu điểm khi nghiên cứu ảnh hưởng của các chất diệt cỏ dioxin trong giới khoa học ở Việt Nam thời bấy giờ. Ông viết: “Các nhà khoa học của ta nói về diệt cỏ chỉ biết phần tố cáo tội ác mà không chứng minh gì cả. Đó là kết quả của một quá trình tài tử trong nghiên cứu khoa học, không biết phương pháp làm việc và các ràng buộc của quy luật khách quan trong nghiên cứu”[8].

Nhưng đó vẫn chỉ là sự yếu kém về mặt năng lực chuyên môn trong nghiên cứu, ở một mặt khác, sự yếu kém trong cơ chế quản lý đã vô hình chung gây cản trở cho những người nghiên cứu khoa học. GS Tôn Thất Tùng lấy ra một ví dụ hết sức cụ thể, đó là việc ông không làm thế nào chứng minh được sự tồn tại của dioxin trong đất thời gian chiến tranh Việt Nam. Dạo đó, ông đến Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước để xin mang đất ở miền Nam đi làm thí nghiệm nhưng ông được trả lời đại ý rằng: Hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu của ông. Đó là khâu khó nhất để ông thực hiện những nghiên cứu của mình.

GS Tôn Thất Tùng cũng khá gay gắt khi phê phán sự yếu kém trong quản lý khoa học của một số cơ quan, bộ phận có trách nhiệm, phê phán tính thiếu chủ động trong nghiên cứu... Còn về mặt đạo đức trong làm khoa học ông cũng kịch liệt phê phán và dẫn ra việc có người không ngần ngại lấy kết quả nghiên cứu của người khác, hoặc bạn bè, hoặc học trò để ngụy trang cho sự thiếu hiểu biết của mình. Ông chưa thấy có một tài liệu nào sâu sắc và có giá trị nói về ảnh hưởng của các chất diệt cỏ đối với môi trường Việt Nam qua những nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam được gửi tới ông.

Chính thực trạng nghiên cứu về vấn đề dioxin làm GS Tôn Thất Tùng thực sự lo lắng đồng thời đưa ra kiến nghị Đảng và Nhà nước cần quan tâm một cách đúng mức về phương tiện làm khoa học, đội ngũ cán bộ và kinh phí nghiên cứu. Trong bản báo cáo gửi tới Thủ tướng Phạm Văn Đồng, ông “đề nghị các vị có trách nhiệm trong Đảng về vấn đề này họp và cho những chỉ thị mạnh mẽ hơn, phải nhấn mạnh vào sự giúp đỡ cho các cuộc nghiên cứu và điều tra được làm nhanh chóng, vì chúng ta chỉ còn hơn 6 tháng nữa thôi để quyết định có thể họp hay không vào cuối năm 1982 một cuộc Hội thảo quốc tế về Tác hại của các chất diệt cỏ ở thành phố Hồ Chí Minh. Vì vậy, tôi muốn Ủy ban điều tra về diệt cỏ được coi là một Ủy ban thuộc Phủ Thủ tướng”[9].

Ngoài ra còn hai điểm quan trọng GS Tôn Thất Tùng quan tâm và đặt ra vấn đề cần phải giải quyết trong thời gian ngắn. Thứ nhất: “Bộ Ngoại giao ta thiếu nhiều cố vấn về luật quốc tế, mỗi lần dịch tuyên bố một cái gì thì các cán bộ hốt hoảng, không chịu tự nghiên cứu để đáp lại. Đây là vai trò của những người luật sư chứ không phải của người khoa học”[10]. Thứ hai về vấn đề báo chí: “Chính các nhà báo nước ngoài đã đặt lại vấn đề tai hại của các chất diệt cỏ mà câu chuyện lại rùm beng nổi lên. Ở ta, báo chí và đài không hiểu gì cả, khi nào cũng đi theo đuôi dư luận quốc tế”. Ông nhấn mạnh kiến nghị: “Ta cần đào tạo những nhà báo khoa học nhạy bén để tranh thủ dư luận quốc tế. Tất cả chúng ta tuyên truyền đều bị động, không có sáng tạo và trách nhiệm..., không tự động tìm hiểu để phục vụ tích cực hơn nước nhà…”.

Những kiến nghị và đề xuất tâm huyết của GS Tôn Thất Tùng gửi tới Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhằm chuẩn bị một Hội thảo quốc tế về tác hại của các chất diệt cỏ dự kiến vào cuối năm 1982 tại thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng nhà khoa học có trách nhiệm và không ngại nói thẳng, nói thật ấy - đã không còn xuất hiện được nữa trong ngày diễn ra hội thảo. Ông đã mất (ngày 7/5/1982), nhưng những tâm nguyện của ông đã được thực hiện. Hội thảo Quốc tế về chất diệt cỏ đã diễn ra vào tháng 1-1983 tại thành phố Hồ Chí Minh. Tại Hội thảo nhiều người nhắc đến ông và những đóng góp của ông trong cuộc đấu tranh chống dioxin.

Bà Vi Thị Nguyệt Hồ - vợ của ông được mời tới tham dự hội thảo, tại đây bà đã nghẹn ngào phát biểu những cảm tưởng của mình: “Chúng ta họp mặt ở đây chỉ có một mục đích: Tìm, phòng và chữa cho con người, cho môi trường, phòng chữa và giảm bớt đau thương cho các bà mẹ suốt đời mình phải nhìn và nuôi nấng các con mình mang vĩnh viễn các dị tật bẩm sinh cho tác hại của chất diệt cỏ. Hôm nay tại đây tôi không khỏi ngậm ngùi nhớ tới người bạn đời và cũng là một trong những người Việt Nam đầu tiên mò mẫm đi vào con đường mới mẻ này đã bỏ nhiều công sức của mình với mục đích giảm bớt những bệnh tật cho dân tộc mình, một dân tộc anh dũng và can đảm đã hy sinh rất nhiều để dành lại độc lập cho Tổ Quốc. Xin cám ơn ông Westing đã thực hiện ý muốn của người đã khuất. Cá nhân tôi xin tỏ lòng mến phục tất cả các nhà báo, phóng viên đã bền bỉ theo dõi vấn đề này với ngọn bút đã thức tỉnh những con người còn lương tâm thấy trách nhiệm của mình đối với nhân loại….”[11]

Năm 1984, GS Arthur H. Westing ở Stockholm cho in cuốn Chất diệt cỏ trong chiến tranh - những hậu quả lâu dài về mặt sinh thái học và đối với cơ thể con người, với lời để từ: “Cuốn sách này được viết để tặng vong linh GS Tôn Thất Tùng (1912-1982).”

--------------

[1] Trích Bản báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Văn Đồng, 10-1981, tr.2.

[2] Trích trong “Nước Mỹ mà ta chưa biết” do GS Tôn Thất Tùng viết sau chuyến đi, 1979, tr.8-9.

[3] Chuyến đi Mỹ của GS. Tôn Thất Tùng diễn ra từ ngày 5-4 đến ngày 11-5-1979. Những thông tin này được lấy ra từ nhật ký đi Mỹ năm 1979 của ông.

[4] Ghi chép của GS. Tôn Thất Tùng viết sau chuyến đi Hà Lan, 1980.

[5] Ghi chép của GS. Tôn Thất Tùng viết sau chuyến đi Hà Lan, 1980.

[6] Trích Bản báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Văn Đồng, 10-1981, tr.3.

[7] Trích Bản báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Văn Đồng, 10-1981, tr.3.

[8] Trích Bản báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Văn Đồng, 10-1981, tr.4.

[9] Trích Bản báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Văn Đồng, 10-1981, tr.5.

[10] Trích Bản báo cáo gửi Thủ tướng Phạm Văn Đồng, 10-1981, tr.5.

[11] Trích bản ghi chép của Bà Vi Thị Nguyệt Hồ tại Hội thảo Quốc tế về Chất diệt cỏ diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh, tháng 1-1983. Tài liệu được lưu giữ tại Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam.

Từ Sơn (Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam)

Tin đọc nhiều

Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...
Xenobots: Sinh vật sống chưa từng có trong tự nhiên, 'đứa con' của AI và tế bào ếch Các nhà khoa học máy tính và nhà sinh học đã hợp tác với...
Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...