Tháng 10, 2017
Thứ ba
Thứ Hai, ngày 12/10/2015 18:00 PM (GMT+7)

Tự động hóa giá rẻ làm tăng nguy cơ phi công nghiệp hóa sớm

Cuộc cách mạng công nghiệp có thể mang lại sự giàu có cho các quốc gia, nhưng công nghệ tiết kiệm lao động cũng có thể đặt các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi trước nguy cơ "phi công nghiệp hóa sớm".

Trong lịch sử, công nghệ đã định hình quỹ đạo kinh tế của nhiều tập đoàn, nhiều  thành phố và cả các quốc gia. Cuộc Cách mạng công nghiệp đã làm nên Phương Tây giàu có và tạo ra sự khác biệt lớn trong thu nhập giữa các quốc gia phương Tây và phần còn lại của thế giới. Gần đây, việc ứng dụng công nghệ của phương Tây đã lan rộng ra các quốc gia như Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, và Trung Quốc. Tuy nhiên quá trình hội tụ kinh tế nhanh chóng này có nguy cơ phải dừng lại, khi các công nghệ tiết kiệm lao động đặt các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi trước nguy cơ "phi công nghiệp hóa sớm".

Tự động hóa giá rẻ làm tăng nguy cơ phi công nghiệp hóa sớm - 1

 Máy hàn trên một dây chuyền sản xuất của Ford Focus tại Trung Quốc. Ảnh: Dario Pignatelli/Bloomberg

Trong 20 năm qua, Trung Quốc đã trở thành "công xưởng của thế giới", trong khi các nền kinh tế phương Tây chứng kiến sự suy giảm trong sản xuất. Sự phát triển của thành phố như Thâm Quyến - nơi iPhone được lắp ráp, trái ngược với tình cảnh đi xuống của các trung tâm sản xuất cũ của Mỹ như Buffalo, Cleveland và Detroit - nay là một phần của "vành đai gỉ sét" bởi họ đã thất bại trong việc tạo ra các ngành công nghiệp mới .

Tuy nhiên, Trung Quốc có thể là một trong những quốc gia cuối cùng đưa làn sóng công nghiệp hóa tới sự thịnh vượng.

Ông Dani Rodrik của Đại học Harvard đã chỉ ra rằng, trong suốt thế kỷ 20, thị phần sản xuất giảm liên tục trong các nền kinh tế mới nổi. Tại Anh, quốc gia đầu tiên thực hiện công nghiệp hóa, thị phần sản xuất đạt đỉnh ở mức 45% trước chiến tranh thế giới thứ nhất. Ngược lại, ông Rodrik cho rằng, việc sản xuất tại Brazil, Ấn Độ và Trung Quốc đạt đỉnh ở ngưỡng dưới 15%.

Điều này một phần là do quá trình sản xuất được tiến hành một cách tự động hơn. Đặc biệt, Trung Quốc không chỉ là thị trường phát triển robot công nghiệp nhanh nhất, quốc gia này đã thay thế Mỹ trở thành thị trường tự động hóa lớn nhất.Kế hoạch 5 năm lần thứ 12 của Trung Quốc cho thấy, tự động hóa là một lĩnh vực chiến lược mà các nhà lãnh đạo của nước này hy vọng là nhân tố giúp duy trì lợi thế cạnh tranh trong sản xuất của quốc gia.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng bị thúc ép bởi áp lực tăng lương và bắt đầu xuất hiện những lo ngại xung quanh vấn đề thiếu hụt dân số trong độ tuổi lao động. Xu hướng tương tự diễn ra ở những nơi khác cho thấy nhiều vấn đề còn đáng lo hơn. Từ những năm 1980, các quốc gia có thu nhập thấp ở vùng cận Sahara, Châu Phi đã có sự suy giảm trong thị phần sản xuất, giống với tình trạng tại các quốc gia có thu nhập trung bình ở châu Mỹ Latinh, khiến sản xuất khó có thể trở thành cách thức để người lao động thoát khỏi đói nghèo.

Chỉ riêng tự động hóa không thể giải thích cho xu hướng này khi nhiều nền kinh tế mới nổi chứng kiến sự sụt giảm sản lượng sản xuất.  Một nguyên nhân khác mang tính bổ sung, giải thích cho sự thất bại của các nền kinh tế có thu nhập thấp và trung bình trong việc đạt được trình độ công nghiệp hóa tương đương với Phương Tây chính là toàn cầu hóa.

Trong khi các cuộc cách mạng trong giao thông nói chung, đối với các tàu container nói riêng, mở đường cho các nền kinh tế mới nổi xuất khẩu với giá thành rẻ hơn, hàng hóa ngày càng trở nên tinh vi hơn, các quốc gia không có lợi thế về thị phần sản xuất bắt đầu quá trình phi công nghiệp hóa.

Chi phí được cắt giảm phần lớn là do công nghệ. Ví dụ, mặc dù tỷ trọng lao động trong sản xuất ở Mỹ đã giảm mạnh, tỉ trọng sản lượng của nước này vẫn khá ổn định trong vòng 50 năm qua.

Theo đó, Mỹ vẫn là một địa điểm sản xuất cạnh tranh, nhưng không tạo ra nhiều công việc mới trong lĩnh vực sản xuất. Ngay cả với các địa điểm có chi phí thấp, tình hình cũng sẽ diễn tiến theo chiều hướng như vậy. Ước tính của công ty nghiên cứu thị trường Citi Research cho thấy, thời gian hoàn vốn đối với các robot công nghiệp ở Trung Quốc hiện nay là chưa đầy hai năm.

Trong khi nhiều công nghệ chủ chốt của thế kỷ 20 như điện thoại, các tàu container và máy tính - đã giúp các công ty phối hợp sản xuất qua biên giới, chuyển việc sản xuất đến các địa điểm rẻ hơn, sự phát triển về công nghệ robot và công nghệ in 3D đã thúc đẩy các công ty phương Tây đưa việc sản xuất vào các nhà máy tự động.

Ở các quốc gia mới nổi có thu nhập trung bình, cũng như các địa điểm có chi phí thấp, lao động sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các công nghệ không thể rẻ hơn. Với sự vắng bóng của công nghiệp hóa trên con đường hướng tới phát triển kinh tế, các quốc gia sẽ cần phải tìm hiểu các mô hình tăng trưởng mới.

Một hệ quả là các nước đang phát triển đang chuyển sang nền kinh tế dịch vụ nhưng các dịch vụ kỹ năng thấp ngày nay cũng đều được tự động hóa. Vì vậy, hy vọng tốt nhất cho các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi là phải cho ra lò nhiều hơn đội ngũ công nhân có tay nghề cao. Đây cũng là bài học kinh nghiệm từ các quốc gia phương Tây.

Trong khi các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc có thể tiến hành công nghiệp hóa bằng các công nghệ đi tắt đón đầu, thách thức đối với các thế hệ tiếp theo của các nền kinh tế mới nổi là họ sẽ phải đi tắt đón đầu quá trình công nghiệp hóa của chính họ.

Các mô hình phát triển kinh tế mới sẽ có đặc trưng là đầu tư hơn nữa vào giáo dục, triển khai nhanh hơn các công nghệ mới và - quan trọng nhất - tỷ lệ đóng góp cao hơn của những cải tiến địa phương. Tuy nhiên, để điều hành quá trình này thì nói vẫn dễ hơn làm.

Đặng Bình (The Financial Times)

Tin đọc nhiều

NASA vừa tuyên bố: hệ Mặt trời của chúng ta có 9 hành tinh NASA ra thông cáo báo chí tuyên bố rằng có lẽ hành tinh thứ...
Làm thế nào để đo đạc khoảng cách xuyên qua tâm Ngân Hà? Trước nay các nhà thiên văn chỉ có thể đo đạc khá chính xác...
Chúng ta “bà con” với người Neanderthal đã tuyệt chủng nhiều hơn ta tưởng Một mảnh xương có niên đại 52.000 năm vừa được khai quật ở...
Lần đầu tiên chụp ảnh được hai sao neutron sáp nhập nhau tạo ra sóng hấp dẫn Lần đầu tiên trong lịch sử, các nhà khoa học đã chụp ảnh...