Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Bảy, ngày 25/01/2020 21:42 PM (GMT+7)

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu

Từ những hạt gạo trắng ngần, qua bàn tay của người dân xã Phú Mậu (huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế), chúng đã biến thành những hạt nổ rực rỡ nhiều màu sắc, phục vụ cho các dịp lễ, Tết.

Tết là thời điểm “ăn nên làm ra” của người dân làm nghề sản xuất hạt nổ ở xã Phú Mậu, do khắp nơi đều có nhu cầu dùng hạt nổ phục vụ lễ Tết rất lớn.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 1

Các loại hạt nổ. Ảnh: Nhật Tuấn.

Không biết từ bao giờ, trên các mâm giỗ cúng lễ, Tết nhất là đối với người dân Cố đô Huế, những hạt nổ xanh, vàng… hiện diện như một thứ đồ cúng không thể nào thiếu được.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, trong các lễ cúng đều dùng hạt nổ nhằm phân phát cho các loại cô hồn đang đói khát, vất vưởng khắp nơi. Hạt nổ thường để trong dĩa trên các mâm giỗ, lễ Tết… sau khi hương tàn thì đốt vàng mã, ném hạt nổ xung quanh cùng cháo thánh.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 2

Hạt nổ làm từ nếp. Ảnh: Nhật Tuấn.

Trước đây, hạt nổ có 5 màu (đỏ, trắng, xanh, vàng, nâu) để đi cùng với 5 màu của áo binh nhưng ngày nay người ta không làm hạt nổ màu nâu, do màu đen chỉ sự không may mắn.

Thứ đồ cúng này được sản xuất ngay trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế. Nơi “sinh” ra những hạt nổ đầy màu sắc này chính là các làng thuộc xã Phú Mậu với truyền thống hàng chục năm.

Khoảng 50 năm trước, có người phụ nữ lấy chồng ở thôn Địa Linh (xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế), rồi về làng Mậu Tài (xã Phú Mậu) làm nghề sản xuất hạt nổ. Kể từ đó, con cháu trong làng đã tiếp nối truyền thống của thế hệ đi trước để ngày đêm làm ra hạt nổ rực rỡ màu sắc.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 3

Hạt nổ làm từ gạo. Ảnh: Nhật Tuấn.

Giờ đây, trên mảnh đất Cố đô Huế chỉ còn khoảng hơn 20 người mưu sinh bằng nghề này, tập trung ở hai làng Mậu Tài và Lại Ân của xã Phú Mậu.

Đang cho gạo vào chiếc máy nổ, anh Nguyễn Văn Tiến (46 tuổi) cho biết, do ứng dụng máy xay nên hạt nổ được làm bằng gạo vì nó chứa nhiều tinh bột, nếu dùng hạt nếp thì sản phẩm sẽ xấu.

Nhận thấy làm thủ công cực khổ, trong khi lượng sản phẩm làm ra không nhiều nên người dân Mậu Tài và Lại Ân đã “chế” ra chiếc máy làm hạt nổ. “Gia đình tôi tự chế ra bộ khuôn và các bộ phận máy phù hợp với kết cấu để làm ra hình dạng hạt nổ đẹp”, anh Tiến nói.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 4

Làm hạt nổ theo cách thủ công. Ảnh: Nhật Tuấn.

Anh Tiến chia sẻ thêm: “Khoảng hơn 5 năm trở lại đây, nhiều gia đình làm hạt nổ chuyển sang dùng máy móc, vì nó giúp giải phóng sức lao động, giảm bớt sự vất vả, tăng năng suất công việc gấp 10 lần so với làm thủ công truyền thống và có nhiều thời gian để làm việc khác”.

Nhờ có máy móc nên việc làm hạt nổ cũng đơn giản hơn. Người dân chọn loại gạo tròn hạt, đẹp, nhiều chất tinh bột, rồi trộn phẩm màu. Sau đó, đổ hỗn hợp gạo có phẩm vào phiễu trên máy làm hạt nổ, qua các bộ phận máy thu được những hạt nổ to, tròn và nhiều màu sắc.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 5

Ông Dũng đang làm hạt nổ. Ảnh: Nhật Tuấn.

Mỗi ngày, gia đình anh Tiến làm ra khoảng 150 kg hạt nổ với giá bán trung bình từ 18 - 20 nghìn đồng/kg. Làm hạt nổ phục vụ dịp Tết, gia đình anh thu nhập khoảng 4 - 5 triệu/tháng.

Song song với việc dùng máy để làm hạt nổ, hiện nay, ở làng Mậu Tài vẫn còn một gia đình gắn bó với việc làm hạt nổ bằng phương pháp thủ công truyền thống. Đó chính là gia đình ông Phan Dũng (59 tuổi).

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 6

Sản xuất hạt nổ bằng máy móc. Ảnh: Nhật Tuấn.

Có hơn 28 năm gắn bó trong nghề, ông Dũng cho hay, cứ đến thời điểm giáp Tết, mọi người trong nhà suốt ngày làm việc để đủ số lượng hàng cho khách.

Do làm thủ công nên trải qua nhiều các công đoạn mất thời gian, vất vả như ngâm gạo nếp, rải bột lên tấm vải dày để lấy tinh bột, trộn phẩm màu, hấp, phơi khô, cắt thành cọng nhỏ, rang…

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 7

Việc dùng máy làm hiệu quả công việc cao hơn. Ảnh: Nhật Tuấn.

Mỗi công đoạn đòi hỏi những yêu cầu riêng, người làm phải tập trung và cẩn thận. Để có hạt nổ đẹp, quan trọng nhất là khâu chọn gạo nếp. Hạt nếp phải to, trắng, không bị lẫn với gạo để hạt nổ tròn trịa và tỉ lệ hao hụt thấp.

Tuy công việc hết sức vất vả, nhưng mỗi kg hạt nổ chỉ bán được khoảng 60 nghìn đồng. Sau khi trừ các khoản chi phí, dịp giáp Tết, mỗi ngày thu nhập hơn 100 nghìn đồng, đủ để lo cho cuộc sống thường nhật.

Nói về nghề làm hạt nổ, bà Trần Thị Chi (58 tuổi, làng Mậu Tài) cho hay: “Làm nghề này suốt cả năm trời nhưng dịp giáp Tết bận rộn hơn. Số tiền kiếm được không nhiều, chủ yếu lấy công làm lời, đủ để trang trải cuộc sống và lo cho con ăn học”.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 8

Từ xã này, rất nhiều hạt nổ đi khắp mọi nơi. Ảnh: Nhật Tuấn.

Thế nhưng, những năm trở lại đây, thị trường không còn ưa chuộng hạt nổ làm bằng thủ công nên khi nào có mối đặt hàng gia đình ông Dũng mới làm. Khi có người đặt hàng, vợ chồng ông dậy từ sáng sớm để làm hạt nổ. Mỗi lần làm 60 lon nếp cho ra thành phẩm khoảng 17 - 18 kg hạt nổ.

Ông Dũng chia sẻ, trước đây, trong làng có nhiều gia đình làm hạt nổ bằng thủ công, người trẻ cắt bột, người già kéo bột… tạo nên không khí vui tươi. Tuy nhiên, do công việc vất vả, thị trường ưa chuộng nổ máy vì giá thành rẻ, trong quá trình vận chuyển hạt nổ làm bằng gạo khó bị hư hỏng hơn so với gạo nếp nên đa số người dân chuyển sang dùng máy.

Ngôi làng hàng chục năm biến gạo thành hạt sắc màu - 9

Phục vụ lễ Tết. Ảnh: Nhật Tuấn.

Hơn 8 năm nay, ngoài việc thỉnh thoảng làm hạt nổ bằng tay, gia đình ông Dũng cũng dùng máy để làm hạt nổ thường xuyên. Thời điểm giáp Tết, mỗi ngày làm hơn 1 tạ gạo cho ra thành phẩm gần 100 kg hạt nổ.

Để rồi, những bao hạt nổ đầy màu sắc ở xã này lần lượt tỏa khắp mọi nẻo đường, đến khắp nhà dân để họ làm vật phẩm cúng ngày lễ Tết…

Nhật Tuấn

Tin đọc nhiều

Chế biến nước ép bổ dưỡng giúp giải quyết đầu ra cho nông sản Việc chế biến nước ép từ các loại nông sản góp phần đảm bảo...
Điện mặt trời: Sau hiệu quả, lo rủi ro Sau các cơn sốt đầu tư thường có những rủi ro đi kèm...
Đi siêu thị, khách sạn, khu du lịch... cần làm gì để phòng COVID-19? Các trung tâm thương mại, siêu thị, khách sạn, khu du lịch...
9 loại kẹo bị cấm trên thế giới Vì gây độc hại hoặc ảnh hưởng tới trẻ em, nhiều loại kẹo đã...