Tháng 04, 2019
Thứ ba
Thứ Ba, ngày 15/09/2015 11:00 AM (GMT+7)

Bệnh do nhiễm phóng xạ: nguy cơ, phòng và trị

Bệnh nhiễm phóng xạ là bệnh do tác động của các bức xạ ion hóa lên cơ thể quá liều lượng cho phép, có thể gặp ở các bệnh nhân được khám chữa bằng các tia X hay các chất phóng xạ, các nạn nhân của các vụ nổ nguyên tử, tai nạn ở nhà máy điện nguyên tử hay ở các phòng thí nghiệm nghiên cứu hạt nhân nguyên tử.

Chúng tôi có cuộc phỏng vấn bác sĩ Hoàng Tuấn, chuyên khoa phóng xạ để tìm hiểu rõ hơn về căn bệnh này.

Thưa bác sĩ, xin ông cho biết cụ thể hơn về bệnh nhiễm phóng xạ?

Tùy mức độ và thời gian nhiễm xạ, bệnh biểu hiện sẽ ở trạng thái cấp tính hay mãn tính. Trạng thái cấp tính (ngoài trung tâm nổ) với các tai biến thần kinh làm chết ngay hay sau vài giờ; các tai biến tiêu hóa (nôn mửa, tiêu chảy, sốt...) trong 15 ngày đầu và làm chết nhanh; các tai biến máu do teo tủy xương xuất hiện sau 2 - 3 tuần, gây chết do giảm khả năng tạo huyết ở tủy xương rất ít khi khỏi bệnh. Các bệnh nhân bị nhiễm xạ có thể có biểu hiện tức thời, nhẹ, thoáng qua như say sóng (hay ngáp, buồn nôn, nôn, da nhợt nhạt, ra mồ hôi, muốn xỉu); có thể có biểu hiện chậm như mệt mỏi, phân lỏng, nôn, sốt, khó thở, hạ huyết áp, do tia xạ phá hủy máu, do nhiễm độc từ mô (ung thư).

Về mặt dự phòng: thầy thuốc cần hạn chế chỉ định các xét nghiệm X quang, phóng xạ tới mức cần thiết (đặc biệt đối với phụ nữ có thai, trẻ em...); trong điều trị bằng tia phóng xạ, cần theo dõi, chăm sóc bệnh nhân thật chu đáo; bảo hộ lao động, thực hiện các chế độ, chính sách đầy đủ cho người sử dụng thiết bị hoặc tiếp xúc với các chất phóng xạ.

Bệnh do nhiễm phóng xạ: nguy cơ, phòng và trị - 1

Nguồn phóng xạ bị thất lạc

Vậy chất phóng xạ là gì, thưa bác sĩ?

Chất phóng xạ là một dạng năng lượng tự nhiên có trong đất, từ ánh sáng mặt trời và các tia vũ trụ, ngoài ra còn xuất phát từ các nguồn nhân tạo như máy chụp X-quang, các máy móc y tế dùng phóng xạ để chẩn đoán và điều trị, các thiết bị thăm dò… Bởi vậy, chúng ta đều có thể tiếp xúc, ăn uống, hít thở phải chất phóng xạ.

Các chất phóng xạ nhân tạo đã đem lại nhiều lợi ích trong chẩn đoán, điều trị bệnh, cũng như hàng loạt kỹ thuật trong khoa học, nghiên cứu sinh học, nông nghiệp và công nghiệp. Tia X dùng để soi hành lý tại sân bay, kiểm tra các khuyết tật mối hàn và các vết hàn hoặc các vết nứt trong công trình xây dựng… Bức xạ mạnh được sử dụng thành công trong việc phát triển 1.500 giống cây lương thực và cây trồng cho sản lượng cao, chống chịu tốt hơn với điều kiện thiên nhiên và sâu bệnh.

Bệnh do nhiễm phóng xạ: nguy cơ, phòng và trị - 2

Chất phóng xạ ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?

Một lượng bức xạ ion hóa nhỏ nhất xuyên qua tế bào sống cũng có thể làm tổn thương lâu dài đến mô, ảnh hưởng đến hoạt động tế bào, gây nên các phản ứng nhẹ như da đỏ ửng, hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng như ung thư và tử vong, tùy lượng chất phóng xạ.

Liều cao một lần có thể gây tử vong, trong khi với cùng liều như vậy nhưng hấp thụ lâu dài có thể không gây bất cứ biểu hiện bệnh tật nào. Tiếp xúc với phóng xạ liều lượng ít gây tổn thương nghiêm trọng phân tử DNA di truyền, các tế bào không bình thường được hình thành và sản sinh có thể làm tăng nguy cơ ung thư hoặc các ảnh hưởng xấu khác đối với sức khỏe.

Thưa bác sĩ triệu chứng khi nhiễm xạ như thế nào?

Điều quan trọng là tổn thương bức xạ không có các dấu hiệu và triệu chứng đặc biệt, do đó nạn nhân không ý thức được rằng mình có thể đã bị chiếu xạ.

Buồn nôn, mệt mỏi kèm theo ban đỏ, có thể sốt kèm tiêu chảy và các triệu chứng khác không giải thích được nguyên nhân. Tiếp theo là một thời kỳ ủ bệnh với thời gian khác nhau, đặc trưng bởi các triệu chứng viêm nhiễm, chảy máu, bệnh dạ dày và ruột, thiếu các tế bào máu.

Thương tổn da không do các nguyên nhân sau: bỏng nhiệt hoặc hóa chất, bị côn trùng cắn, có bệnh sử về da hoặc dị ứng thuốc. Có triệu chứng rụng lông hoặc có vấn đề về máu (như đốm máu, chảy máu răng hoặc mũi), buồn nôn và nôn mửa 2-4 tuần trước đó.

Chiếu xạ cục bộ, tùy thuộc liều chiếu, có thể khiến cho vùng bị chiếu lên ban đỏ, phù nề, bỏng rộp khô và ướt, tróc vảy, đau đớn, hoại tử hoặc rụng lông. Những tổn thương da cục bộ tiến triển chậm có thể gây đau đớn và khó điều trị.

Nguồn xạ trong thiết bị xạ trị có thể chỉ chiếu một vùng nhỏ trên da và tế bào. Trong những trường hợp đó, liều cao cũng không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể gây ra tổn thương cục bộ, các bộ phận khác như cơ quan nội tạng, tủy xương, trung tâm thần kinh vẫn tiếp tục hoạt động bình thường.

Nếu phát hiện nhiễm xạ, bước đầu phải xử lí như thế nào ?

Khi da gặp nguồn xạ mạnh sẽ bị tổn thương nghiêm trọng với những vết đỏ, phồng rộp và loét, nếu liều không cao lắm, vết thương có thể lành sau vài tuần nhưng nếu liều cao diệt hết các tế bào da thì việc lành vết thương sẽ rất lâu và để lại sẹo. Nếu các tuyến sinh dục phải chịu liều ngang với liều toàn thân sẽ xảy ra khả năng vô sinh tức thời hoặc vĩnh viễn. Trong xạ trị, khi một khối u ác bị chiếu liều cao liên tục hằng ngày trong vài tuần, thì các mô khỏe liền kề cũng bị ảnh hưởng.

Nếu nghi ngờ có nhiễm bẩn phóng xạ, cần tránh sự lan rộng của chất phóng xạ bằng cách ly. Liên hệ với cơ quan an toàn bức xạ hoặc cơ sở dịch vụ để kiểm xạ và thử máu, cứ 4-6 giờ một lần trong một ngày để đánh giá biểu hiện giảm bạch cầu trong máu. Theo y học cổ truyền, việc ăn chay có thể chống lại các bức xạ và tia cực tím. Tương đậu nành có tác dụng loại bỏ các chất độc kim loại, hóa chất và phóng xạ ra khỏi cơ thể cũng như có thể giải độc “nicotine” của thuốc lá, trong gạo lứt có glutation cũng có tác dụng chống lại các loại phóng xạ.

Xin cảm ơn bác sĩ!

Bài viết phục vụ Dự án “Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về an toàn lao động, vệ sinh lao động năm 2015”.

Quỳnh Như

Tin đọc nhiều

Bị trào ngược dạ dày nên ăn gì để bệnh nhanh thuyên giảm? Trào ngược dạ dày là một căn bệnh liên quan tới sức khoẻ...
Hàng nghìn chị em chia sẻ nhau cách chữa viêm nhiễm phụ khoa bằng lá bàng Nước lá bàng nấu sôi cho một chút muối rồi xông hoặc rửa...
9 vị trí đau trên cơ thể cảnh báo bệnh nguy hiểm Nhiều cơn đau nhức trên cơ thể là dấu hiệu cảnh báo bạn mắc...
Những điều chị em nên biết về kích thước của "cô bé" Kích thước vùng "tam giác" của chị em có thể ảnh hưởng trực...