Tháng 04, 2019
Thứ ba
Thứ Sáu, ngày 30/08/2019 06:44 AM (GMT+7)

Con người sắp không còn chuối mà ăn vì loài nấm đáng sợ này

Một loài nấm chết chóc cuối cùng cũng đã đặt chân đến Mỹ Latin - trung tâm của thị trường xuất khẩu chuối toàn cầu.

Những giống chuối trên khắp hành tinh đang đối mặt với nguy cơ bị xóa sổ. Một loài nấm chết chóc đã và đang tàn phá các đồn điền chuối ở Đông Nam Á suốt 30 năm qua, cuối cùng cũng đặt chân đến Mỹ Latin - trung tâm của thị trường xuất khẩu chuối toàn cầu, điều mà các nhà khoa học lo sợ bấy lâu nay đã thành hiện thực.  

Con người sắp không còn chuối mà ăn vì loài nấm đáng sợ này - 1

Một đồn điền trồng chuối tại Australia bị nhiễm TR4. Ảnh: Jeff Daniels

Viện Nông nghiệp Colombia mới đây đã xác nhận sự xuất hiện của chủng nấm Fusarium oxysporum được gọi là Tropical Race 4 (TR4) ở tại các đồn điền trồng chuối khu vực phía bắc của quốc gia này. Thậm chí Colombia còn tuyên bố tình trạng khẩn cấp, buộc tiêu huỷ và cách ly những đồn điền đã nhiễm nấm, trong một nỗ lực ngăn chặn sự lây lan của TR4.

Loài nấm chết chóc

Đây không phải là lần đầu tiên xảy ra khủng hoảng mang tên “nấm” ở Mỹ Latin. Vào những năm 1950, giống chuối được xuất khẩu phổ biến nhất lúc bấy giờ là Gros Michel gần như đã bị một chủng nấm Fusarium khác xóa sổ hoàn toàn.

May mắn thay, họ đã tìm ra một loài chuối mới là Cavendish có khả năng chống lại chủng nấm Fusarium đầu tiên. Cavendish chiếm 99% lượng chuối xuất khẩu toàn thế giới và phần lớn số chuối này được trồng ở Nam Mỹ.

"Một kịch bản dường như tận thế đã được vẽ ra, chúng tôi có thể sẽ vĩnh viễn mất đi loài chuối Cavendish" - bà Sarah Gurr, Chủ tịch phụ trách an ninh lương thực của Đại học Exeter, cho biết.

Con người sắp không còn chuối mà ăn vì loài nấm đáng sợ này - 2

Loại trái cây giá rẻ này liên tục đối mặt với những đợi "diệt chủng" do quy trình canh tác độc canh. Ảnh: Getty.

Được tìm thấy lần đầu ở Đài Loan vào năm 1989, TR4 đã có mặt ở khắp Đông Nam Á rồi sau đó lan đến Lebanon, Israel, Ấn Độ và Australia. Dan Bebber, một giảng viên cao cấp về khoa học sinh học tại Đại học Exeter, cảnh báo: “Một khi chúng đã xâm nhập thành công vào một quốc gia nào thì rất khó để thoát khỏi chúng. Chúng tôi tin rằng chúng sẽ sớm lây lan trên diện rộng”.

TR4 sống trong đất và có thể lây lan từ trang trại này đến trang trại khác thông qua vết đất trên các cây chuối giống, lốp xe, ủng... Một khi đã có trong đất, chúng sẽ ủ ở đó nhiều năm trước khi lây nhiễm vào rễ cây, lây lan vào nguồn nước và chất dinh dưỡng, khiến cho những cây chuối xanh tươi sẽ trở nên vàng úa do bị chặn đứt nguồn sống. 

Con người sắp không còn chuối mà ăn vì loài nấm đáng sợ này - 3

Các biện pháp để ngăn chặn sự lây lan của loài nấm này bao gồm việc kiểm soát, vệ sinh các lốp xe hay ủng của công nhân và du khách. Trên lý thuyết là thế nhưng cho đến nay vẫn chưa có một quốc gia nào thành công trong việc kiểm soát nấm TR4. Vào năm 1997, TR4 bùng phát ở vùng lãnh thổ phía bắc Australia, nhưng những nỗ lực kiểm dịch mạnh mẽ không thể ngăn chặn việc mầm bệnh lây lan sang phía bắc Queensland vào năm 2015.

Lợi nhuận thấp, rủi ro cao

Lợi nhuận tương đối thấp của ngành nông nghiệp chuối, dẫn đến dòng tiền ít ỏi rót vào quỹ đầu tư cho nghiên cứu và phát triển các giống chuối kháng bệnh. Trong suốt thập kỉ, giá chuối không có nhiều biến động trong khi những loại trái cây khác như táo lại tăng giá hơn 40%. 

Nhu cầu rất lớn đối với loại quả nhiệt đới giá rẻ này thúc đẩy ngành công nghiệp ở những quốc gia Nam Mỹ xa xôi trồng trọt duy nhất một loại quả, khiến nó đã rẻ lại còn rẻ hơn. Nhưng việc chỉ tâm trung vào một loại duy nhất lại là một điểm nhược lớn. “Độc canh dung dưỡng cho mầm bệnh phát triển dưới đất” - Gurr nói. Một khi đất trồng Cavendish bị nhiễm bệnh, chúng ta sẽ không có đường lùi.

Con người sắp không còn chuối mà ăn vì loài nấm đáng sợ này - 4

Các nhà nghiên cứu đang tích cực thực hiện việc chỉnh sửa gen để tạo ra loài chuối Cavendish có khả năng kháng TR4. 

Tuy nhiên, vẫn còn hy vọng cho những tín đồ của chuối. Các nhà nghiên cứu đang tích cực thực hiện liệu pháp thay đổi gen CRISPR, giúp loài chuối Cavendish chống được nấm TR4. Năm ngoái, nhà sinh vật học James Dale đã chứng minh rằng có thể sửa đổi bộ gen Cavendish bằng CRISPR; và ở Norwich (Anh Quốc), một công ty có tên là Tropic Bioscatics cũng đang thử nghiệm sử dụng phương pháp trên để chế tạo chuối kháng bệnh.

Chúng ta cũng có thể lai tạo ra giống chuối mới, hương vị hấp dẫn không kém, cũng có khả năng chống mầm bệnh TR4. Tuy nhiên nỗ lực vẫn chưa mang lại trái ngọt khi Tòa án Công lý Châu Âu (European Court of Justice) năm 2018 đã ra phán quyết không miễn trừ cho thực phẩm biến đổi gen CRISPR do nhiều lo ngại.

Cho đến khi giải pháp xuất hiện, lựa chọn duy nhất của nông dân Nam Mỹ là đối mặt với vấn nạn TR4. Nhưng theo Bebber, TR4 chưa phải là thách thức duy nhất đối với ngành công nghiệp chuối nơi đây. Một loại bệnh nấm lá tàn khốc có tên Black Sigatoka cũng lan tràn ở châu Mỹ Latinh; và biến đổi khí hậu cũng có nguy khiến cây trồng khó phát triển.

Con người sắp không còn chuối mà ăn vì loài nấm đáng sợ này - 5

Đối với ngành dễ tổn thương như nông nghiệp, chỉ một biến đổi nhỏ về điều kiện canh tác cũng khiến nó rơi vào khủng hoảng. Thay vì tìm kiếm một sự thay thế Cavendish, giải pháp dài hạn duy nhất là thừa nhận sự thiếu bền vững của canh tác đơn vụ quy mô lớn.

“Rất nhiều người cho rằng việc cần làm là việc xem xét lại toàn bộ quy trình sản xuất. Với kiểu canh tác này, chúng ta đang lao đầu vào rắc rối”, ông Bebber nói.

Xuân Nguyễn (Theo Wired)

Tin đọc nhiều

Tạo ra điện từ màn đêm, các nhà khoa học đã khiến bóng tối không còn đáng sợ Các nhà khoa học vừa phát hiện ra cách làm bóng đèn thắp...
Biến Mặt Trời thành bãi xử lý rác thải của Trái Đất thì sao? Mặt Trời có thể phân hủy mọi thứ. Đây dường như là điều kiện...
Sự tàn bạo của chế độ Apartheid ở Nam Phi Sự tàn bạo của chế độ phân biệt chủng tộc apartheid được...
Phát hiện loài lươn phóng điện mạnh nhất thế giới Các các nhà khoa học Brazil vừa phát hiện một loài lươn có...