Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Sáu, ngày 05/04/2019 14:34 PM (GMT+7)

Hành trình đi tới giải Nobel y khoa của cậu bé bất hạnh James Allison

“Tôi không thể chịu được nếu ai đó bảo rằng tôi không thể làm điều gì đó”, James P. Allison - nhà khoa học đạt giải Nobel y sinh 2018 chia sẻ.

Đầu tháng 3 năm nay, bộ phim tài liệu Breakthrough (Đột phá) về tiến sĩ miễn dịch học James P. Allison được công chiếu tại liên hoan phim Southwest (Hoa Kỳ). Bộ phim khắc họa những thăng trầm trong sự nghiệp của người bác sĩ đã phá vỡ mọi định kiến xưa nay về điều trị ung thư. Câu chuyện bắt đầu từ khi ông còn là một cậu bé tại thị trấn nhỏ Texas, chứng kiến nhiều người thân trong gia đình ông lần lượt qua đời vì căn bệnh ung thư...

Cậu bé Allison sống tại một thành phố ở miền nam bang Texas. Năm ông 11 tuổi, mẹ ông luôn nằm trên giường bệnh vì ung thư hạch bạch huyết. Khi đó, ông không hiểu vì sao mẹ lại qua đời hay căn bệnh kia đến từ đâu, bởi vì lúc đó người ta không hề nói nhiều về bệnh ung thư.

Hành trình đi tới giải Nobel y khoa của cậu bé bất hạnh James Allison - 1

Tiến sĩ miễn dịch học James P. Allison

Vài năm sau, Allison mới biết được nguyên nhân khi nghe lỏm cuộc nói chuyện giữa cha với anh cả. Để lấp khoảng trống tinh thần vì mất mẹ, Allison quyết định đến với khoa học vào năm 16 tuổi, tiếp tục phát triển con đường học vấn trước sự hoài nghi của các giáo viên và các nhà làm luật vì ông tốt nghiệp trung học sớm hơn hai năm.

Bệnh ung thư liên tiếp trở thành nỗi đau trong lòng Allison khi một người anh và hai người cậu của ông chết vì bệnh này. Bản thân Allison cũng đã 3 lần đối mặt với bệnh ung thư giai đoạn đầu.

Năm 1977, nghiên cứu trên tế bào T của Allison cùng một đồng nghiệp đã đặt ra giả thuyết tế bào bạch cầu T có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh truyền nhiễm lây lan do vi khuẩn cũng có thể giúp hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư. Allison đã đến rất nhiều nơi để nghiên cứu từ Austin, Berkeley, California, đến New York, Houston.

Năm 1994, thí nghiệm tiêm kháng thể kích hoạt tế bào T săn lùng các khối u vào các chú chuột bị ung thư cho kết quả rất khả quan. Nhóm chuột được tiêm kháng thể đều hết bệnh, trong khi nhóm không được tiêm thuốc thì khối u lớn dần đến khi chết.

Hành trình đi tới giải Nobel y khoa của cậu bé bất hạnh James Allison - 2

Tiến sĩ James P. Allison khi còn trẻ

Tuy nhiên, khi Allison làm lại thí nghiệm thì các khối u không có phản ứng khiến ông cảm thấy nản lòng, “Họ nói với tôi ông thật ngu ngốc, ý tưởng này sẽ không thành công, điều này thật sự khiến tôi tức giận”.

Thế nhưng 4 ngày sau, Allison kiểm tra lại thì thấy các khối u ở chuột được tiêm kháng thể đã biến mất. Ông bắt đầu xây dựng ý tưởng cho một phương pháp chữa bệnh ung thư ở người, với mục tiêu tạo ra một loại thuốc chứa kháng thể an toàn cho người, và đưa ra thị trường.

Năm 1996, sau khi công bố nghiên cứu tế bào T cách đó hai năm, Allison mới có những mục tiêu rõ ràng hơn là tạo ra kháng thể và biến nó thành một loại thuốc an toàn cho người, đưa nó đến với thị trường chứ không chỉ dừng ở thử nghiệm lâm sàng. Allison đã mất thêm 5 năm nghiên cứu toàn thời gian với sự chấp nhận rủi ro tài chính cao từ Bristol-Myers Squibb, công ty dược duy nhất quyết định tham gia dự án của Allison.

Ngày 25/3/2011, 15 năm kể từ khi Allison công bố nghiên cứu trên tế bào T, loại thuốc tiêm Ipilimumab (Ipi) với tên thương mại Yervoy của ông được Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) thông qua. Đến năm 2015, một số thuốc miễn dịch ung thư được Allison chế tạo dựa trên nghiên cứu của tiến sĩ Nhật Bản Tasuku Honjo cũng được FDA phê chuẩn.

Theo Viện nghiên cứu ung thư, 20% trong số hàng chục ngàn bệnh nhân bị ung thư da đã sống thêm ít nhất 10 năm sau khi chữa trị bằng Ipi hoặc các loại thuốc miễn dịch ung thư khác, so với trước đây ung thư da giết chết gần phân nửa số bệnh nhân chỉ trong vòng một năm.

Hành trình đi tới giải Nobel y khoa của cậu bé bất hạnh James Allison - 3

Sau khi “Ipi” được chấp nhận, Allison đã nhận được vô số email hoặc ghi chú viết tay từ những người ông chưa bao giờ gặp chỉ để cảm ơn ông đã giúp cho người thân của họ được sống sót.

Tháng 10 năm 2018, khi giải Nobel sắp được công bố thì Allison đang ở New York. Trong tâm trạng không hy vọng vì đã bị từ chối những năm trước đó, Allison nhận được một cuộc gọi chúc mừng từ cựu phó tổng thống Joe Biden, người có con trai chết vì u nguyên bào thần kinh đệm năm 2015. “Tôi rất hạnh phúc. Anh xứng đáng được công nhận và tôi cầu nguyện Chúa giúp anh cứu sống thêm nhiều người nữa”, ông Biden nói.

Vậy là, gần một phần tư thế kỷ sau đêm trước Giáng sinh năm 1994, sau nhiều thử nghiệm y khoa, sự nghi ngờ từ các đồng nghiệp và những lo ngại về việc đưa sản phẩm dựa trên khám phá của ông đến với công chúng, Allison đã trở thành người cùng chia sẻ giải Nobel y sinh 2018 cho công trình sử dụng hệ miễn dịch cơ thể để chống lại ung thư của ông. Hiện nay, Ipi với tên đầy đủ là Ipilimumab cùng các loại thuốc trị liệu miễn dịch ung thư khác đã được dùng để điều trị cho gần một triệu bệnh nhân trên toàn thế giới.

Hành trình đi tới giải Nobel y khoa của cậu bé bất hạnh James Allison - 4

Minh họa cơ chế ức chế protein CTLA-4 để kích hoạt tế bào T tấn công tế bào ung thư trong nghiên cứu của tiến sĩ Allison. Ảnh: Nature

Trong một cảnh quay tại lầu 4 khách sạn Van Zandt, Allison đã nói rằng, lợi ích đầy đủ của trị liệu miễn dịch vẫn đang được khai thác. Theo ông, miễn dịch học là sự bổ sung hiệu quả cho ba trụ cột trong điều trị ung thư là xạ trị, phẫu thuật và hóa trị. Xạ trị, hóa trị hay trị liệu phân tử sẽ giết chết một số tế bào ung thư tạo khối u và để hệ miễn dịch lo phần việc còn lại.

Cuộc đời Allison trên phim là một cuộc sống đầy cảm hứng trong công việc lẫn đời thường: từ những ngày dài căng thẳng vùi mình nghiên cứu, những lúc nghỉ ngơi, cùng chơi harmonica và tham gia trình diễn với người đồng hương Willie Nelson tại liên hoan âm nhạc Austin City Limits 2016, những lúc thư giãn tại quán bar địa phương theo phong cách miền Tây nước Mỹ cho đến buổi lễ chúc mừng ông được nhận giải Nobel.

Hành trình đi tới giải Nobel y khoa của cậu bé bất hạnh James Allison - 5

James Allison và người vợ sau Padmanee Sharma 

“Tất cả những điều li kì xảy ra ở đất nước này đều được tạo nên từ những người không hề có trách nhiệm phải tiên phong và đôi khi bất cần với cuộc sống”, Bill Haney đạo diễn bộ phim cho biết, “Bạn có thể nhìn thấy điều này ở James, thông qua các giai đoạn cuộc đời của ông ấy, bạn sẽ thấy tinh thần phi thường của người Mỹ”.

Trong đêm công chiếu Breakthrough, Allison phát biểu rằng cuộc chiến chống ung thư vẫn chưa kết thúc. “Chúng ta vẫn còn nhiều việc cần làm. Đây là một hành trình đang tiếp diễn".

Ở tuổi 70, tiến sĩ James P. Allison hiện là giáo sư trưởng khoa miễn dịch Trung tâm ung thư MD Anderson thuộc đại học Texas ở Houston, Mỹ.

Tháng 10 năm ngoái (2018), tiến sĩ Allison và tiến sĩ Tasuku Honjo (76 tuổi, giáo sư khoa miễn dịch và y học di truyền Đại học Kyoto, Nhật Bản) đã vinh dự nhận giải Nobel y sinh 2018 do Ủy ban Nobel của Viện Karolinska ở Thụy Điển trao tặng. Hai người được trao giải cho các công trình độc lập về cách thức hệ miễn dịch tự chữa bệnh ung thư ở người và những phương pháp kích hoạt hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.

So với các phương pháp thông thường như hóa trị, xạ trị, phẫu thuật thì trị liệu miễn dịch-chữa trị ung thư bằng sức mạnh của hệ miễn dịch-là phương pháp trị ung thư hiện đại nhất hiện nay. Trong những phương án tấn công ung thư bằng hệ miễn dịch thì phương án ức chế trạm kiểm soát dựa trên hai nghiên cứu đoạt giải Nobel nêu trên là hiệu quả nhất.

Trần Huyền Linh

Tin đọc nhiều

Vì sao nước Đại Tây Dương và Thái Bình Dương không hòa vào nhau? Ranh giới giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương như thể có...
Người duy nhất trên thế giới được an táng trên Mặt Trăng An táng trên Mặt Trăng dường như là điều không tưởng. Nhà...
Thế giới vừa có thêm siêu tỷ phú Trải qua nửa năm 2020 đầy biến động, gia tài của Mark...
NASA vừa phát hiện đại dương bí ẩn NASA vừa cho biết họ đã phát hiện đại dương bí ẩn nằm dưới...