Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Năm, ngày 25/06/2020 08:50 AM (GMT+7)

Một vụ va chạm vừa tạo ra lỗ đen mới nặng gấp 25 Mặt Trời

Một vật thể bí ẩn được phát hiện va chạm với lỗ đen cách Trái Đất 800 triệu năm ánh sáng, khối lượng nhẹ hơn lỗ đen ấy rất nhiều.

Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Vật lý Thiên văn ngày 23/6 đã mô tả một vụ va chạm giữa lỗ đen với vật thể chưa xác định, được đặt tên là GW190814. Tại thời điểm xảy ra vụ va chạm, lỗ đen có khối lượng lớn hơn Mặt Trời 23 lần, tuy nhiên vật thể va chạm với nó chỉ có khối lượng lớn hơn Mặt Trời 2,6 lần.

Các nhà nghiên cứu cho rằng vật thể chưa xác định này có thể là một lỗ đen khác hoặc là sao neutron (ngôi sao hình thành từ những gì còn sót lại sau khi một ngôi sao già phát nổ).

Một vụ va chạm vừa tạo ra lỗ đen mới nặng gấp 25 Mặt Trời - 1

Vật thể bí ẩn được phát hiện va chạm với lỗ đen cách Trái Đất 800 triệu năm ánh sáng có thể là sao neutron, lỗ đen hoặc một vật chất hoàn toàn mới. Ảnh: NASA.

Nếu vật thể va chạm được xác định là lỗ đen, nó sẽ là lỗ đen nhẹ nhất từng được ghi nhận (hiện lỗ đen nhẹ nhất có khối lượng gấp 5 lần Mặt Trời). Còn nếu vật thể ấy là sao neutron, đó sẽ là sao neutron lớn nhất (ngôi sao neutron lớn nhất bây giờ được nhà khoa học tìm thấy nặng hơn Mặt Trời 2,3-2,4 lần). Vụ va chạm đã tạo ra một lỗ đen mới có khối lượng gấp 25 lần Mặt Trời.

Nếu không phải 2 thứ trên, rất có khả năng đó là một vật chất nhẹ và đặc hoàn toàn mới, lần đầu tiên được tìm thấy.

"Đây là phát hiện gây sốc bởi chúng tôi không ngờ vật thể va chạm có khối lượng (kỳ lạ) như thế này", Imre Bartos, nhà vật lý thiên văn Đại học Florida, đồng tác giả nghiên cứu chia sẻ.

Theo Bartos, khối lượng của vật thể này nằm trong khoảng gấp 2,2-5 lần Mặt Trời, của những hành tinh, ngôi sao mà con người không thể sống được, liên quan đến lớp trọng lượng bí ẩn gọi là khoảng cách khối lượng - mass gap (sự khác nhau về năng lượng giữa trạng thái năng lượng thấp nhất, chân không và trạng thái năng lượng thấp tiếp theo).

Thankful Cromartie, nhà vật lý thiên văn Đại học Virginia, cho rằng đây có thể là một lỗ đen siêu nhẹ, dựa trên bằng chứng quan sát và giả thuyết về khối lượng chấp nhận của một sao neutron. Nếu đây là sao neutron, chúng ta sẽ cần nghiên cứu lý do ngôi sao này có lượng vật chất vô cùng dày đặc.

Một vụ va chạm vừa tạo ra lỗ đen mới nặng gấp 25 Mặt Trời - 2

Hình ảnh mô tả 2 lỗ đen va chạm tạo ra sóng hấp dẫn. Ảnh: Viện Vật lý hấp dẫn Max Planck, Simulating eXtreme Spacetimes (SXS).

Trong quá khứ, các nhà khoa học từng phát hiện một lỗ đen va chạm với lỗ đen khác, thậm chí các sao neutron va chạm với nhau, song chưa từng phát hiện sao neutron va chạm với lỗ đen.

Vụ va chạm GW190814 được phát hiện lần đầu ngày 14/8/2019 bởi Đài quan trắc Sóng hấp dẫn bằng Giao thoa kế Laser (LIGO) đặt tại Louisiana và Washington (Mỹ) thuộc Tổ chức Khoa học Quốc gia Mỹ, và máy dò Virgo đặt tại Cascina (Italy). Nó cách Trái Đất khoảng 800 triệu năm ánh sáng, tạo ra sóng hấp dẫn khiến các máy dò tìm thấy.

Điều đáng chú ý là sự chênh lệch khối lượng giữa 2 vật thể của vụ va chạm này có tỉ lệ lên đến 9:1, phá kỷ lục của vụ va chạm trước đó (GW190412) giữa 2 lỗ đen có tỉ lệ khối lượng 4:1.

Tháng 8/2017, vụ va chạm GW170817 được phát hiện giữa 2 sao neutron, tạo ra sóng ánh sáng khiến các máy dò nhận diện được. Tuy nhiên lần này không có sóng ánh sáng nào được tìm thấy.

Các nhà khoa học cho rằng khoảng cách xảy ra vụ va chạm quá lớn nên máy dò không thể thấy sóng ánh sáng. Nếu là va chạm giữa 2 lỗ đen, sẽ không có ánh sáng nào tạo ra. Còn nếu vật thể nhỏ hơn là sao neutron, nó sẽ bị lỗ đen nuốt chửng.

Một vụ va chạm vừa tạo ra lỗ đen mới nặng gấp 25 Mặt Trời - 3

Ảnh mô phỏng 2 lỗ đen va chạm, kết hợp thành một. Ảnh: Cơ quan Vũ trụ châu Âu.

Charlie Hoy, thành viên thuộc phòng công tác khoa học LIGO cho rằng đây có thể là khởi đầu cho việc tìm thấy một loại vật thể liên quan đến sóng hấp dẫn nhị phân nhỏ (compact binary) hoàn toàn mới. Cô nói rằng ít có khả năng đây là sao neutron, nhưng cũng không nên dành nhiều thời gian nghiên cứu bởi khả năng có kết quả là không nhiều.

Tóm lại, nguồn gốc của vật thể này vẫn là điều bí ẩn. Cả lỗ đen và sao neutron đều hình thành khi các ngôi sao già phát nổ, song vật thể này không có dấu hiệu hình thành từ ngôi sao mà là thứ gì đó chưa thể xác định.

Khả năng được Bartos đưa ra là vật thể này hình thành sau vụ va chạm của 2 sao neutron khối lượng bình thường (khoảng gấp 1,3 lần khối lượng Mặt Trời).

"Điều thực sự thú vị là phát hiện này mới chỉ là khởi đầu", Hoy nói. "Khi các máy dò ngày càng nhạy hơn, chúng sẽ quan sát được nhiều tín hiệu hơn để xác định các quần thể sao neutron và lỗ đen trong vũ trụ".

Những bí ẩn về 20 phút đầu tiên sau khi vũ trụ hình thành Những giây đầu tiên hình thành vũ trụ, các hạt photon, neutron và electron được tạo ra. Sau hơn 380.000 năm chìm trong bóng đêm, vũ trụ xuất hiện ánh sáng từ một ngôi sao đầu tiên.

Theo Phúc Thịnh (Zing)

Tin đọc nhiều

Bức thư bị mất của Newton dự đoán ngày tận thế năm 2060 Trong một bức thư viết năm 1704, nhà khoa học người Anh,...
Phát hiện hành tinh kỳ lạ Phát hiện này đem lại những hướng đi mới cho nghiên cứu hình...
Chúng ta đã nghĩ sai về Trái Đất Từ trường của Trái đất có thể thay đổi hướng nhanh hơn nhiều...
'Đúng, Stephen Hawking đã nói dối chúng ta về lỗ đen' Stephen Hawking biết các lỗ đen thực sự phân rã như thế nào,...