Tháng 04, 2019
Thứ ba
Thứ Bảy, ngày 13/07/2019 10:39 AM (GMT+7)

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu?

Không cần xuất khẩu hay đi qua hải quan, hàng tấn rác thải vẫn nổi lềnh bềnh trên khắp các đại dương và trôi đi khắp thế giới. Hãy cùng bám theo số rác thải này để biết được cuộc hành trình của chúng.

Rác thải sau khi được bỏ vào thùng, chúng sẽ đi đâu và về đâu? Theo những lời nói bóng bẩy của ngành công nghiệp Mỹ, rác sẽ được chuyển về các nhà máy tái chế để hồi sinh chúng và giúp chúng sống thêm một lần nữa. Nhưng thực tế không như vậy.

Giữa buổi trưa nóng bức của mùa hè, Mặt Trời chiếu thẳng xuống ngôi nhà xập xệ của bà Nguyễn Thị Hồng Thắm. Bà năm nay 60 tuổi và là mẹ của 7 người con, căn nhà của bà được tạo nên từ những bức tường rác thải ở một vùng ngoại ô gần Hà Nội.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 1

Bà Nguyễn Thị Hồng Thắm (60 tuổi) được trả 150.000 đồng mỗi ngày để phân loại rác trong đống chất thải khổng lồ. Ảnh: Bac Pham/The Guardian.

Bên cạnh chỗ bà ngồi là một túi nhựa của chuỗi siêu thị Walmart, trong khi ở đằng xa là một túi nhựa khác của cửa hàng ShopRite từ New Jersey. Dòng chữ kêu gọi mọi người hãy tái sử dụng rác thải vẫn còn chưa mờ mực in trên những túi nhựa này.

Bà Thắm kiếm được khoảng 150.000 đồng mỗi ngày cho công việc phân loại hàng tấn rác thải được bày ra trước mặt bà. Những túi nhựa đục được lựa ra theo mức độ sạch và nguyên vẹn của chúng rồi được gửi về các cơ sở phế liệu để thực hiện những công đoạn tiếp theo.

Theo một cuộc điều tra được thực hiện bởi tờ The Guardian của Anh Quốc, hàng trăm ngàn tấn rác thải nhựa được đẩy ra khỏi lãnh thổ Hoa Kỳ sẽ trôi dạt vào các quốc gia đang phát triển. Ở điểm dừng này, rác thải gây ô nhiễm môi trường, tạo áp lực cho quá trình xử lý và khiến sức khỏe cộng đồng dân cư ở đó bị ảnh hưởng tiêu cực.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 2

Rác thải được đóng gói thành những "kiện hàng" to tướng rồi mang lên container để chuyển đi khắp thế giới. Ảnh: Getty Images.

Cuộc điều tra được thực hiện ở 11 quốc gia và đã ghi nhận những thông tin sau:

• Năm 2018, một khối lượng tương đương với 68.000 thùng hàng container rác thải chưa tái chế được Hoa Kỳ xuất khẩu sang các nước đang phát triển để những nơi này xử lý, ước tính chiếm khoảng 70% lượng rác thải của nước Mỹ.

• Những quốc gia ghi nhận lượng nhập khẩu rác lớn nhất từ Hoa Kỳ cũng chính là những quốc gia có nền kinh tế kém phát triển, như Bangladesh, Lào, Ethiopia hay Senegal. Những nước này có lực lượng lao động giá rẻ dồi dào và luật về môi trường còn rất sơ sài.

• Ở một vài quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, việc xử lý rác thải nhập khẩu thậm chí còn khiến gián đoạn quá trình xử lý rác thải trong nước. Và khi các nước không nhận rác về để tái chế nữa, rác sẽ tồn đọng lại ở Mỹ và những gì diễn ra tiếp theo sẽ được trình bày trong bài viết này.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 3

Công nhân tại một nhà máy rác đang phân loại rác có thể thể tái chế trên đống chất thải khổng lồ ở Diyarbakir, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Sertac Kayar/Reuters.

Trước những lo ngại xung quanh rác thải nhựa. Vào tháng trước, 187 quốc gia đã cùng ký một hiệp ước cho phép các nước được quyền từ chối nhập khẩu rác nhựa khó tái chế hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm nặng nề. Một vài quốc gia đã không ký kết, mà một trong số đó chính là Hoa Kỳ.

Theo ước tính của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ được thực hiện vào năm 2015, chỉ có 9% rác thải nhựa của nước này được tái chế. Trung Quốc và Hong Kong xử lý hơn một nửa, ước khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm khi nước này phát triển một ngành công nghiệp khổng lồ có thể tái chế rác thải để tạo ra những sản phẩm có giá trị và bán trở lại phương Tây.

Tuy nhiên do trong các đống rác thải này có nhiều loại gây ô nhiễm hoặc không thể tái chế nên làm dấy lên những nỗi lo ngại về sức khỏe và môi trường. Cuối cùng, Trung Quốc quyết định đóng cửa nhập khẩu trước mọi loại rác thải nhựa vào cuối năm 2017.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 4

Những thùng hàng container chứa đầy rác chưa được tái chế ở bến cảng Klang, Malaysia. Ảnh: Anadolu Agency/Getty Images.

Kể từ đó, rác thải nhựa của Mỹ biến thành một quả bóng khổng lồ và nảy từ nước này sang nước khác để tìm bến đỗ. Cuộc điều tra của The Guardian cho thấy Hoa Kỳ vẫn gửi hơn 1 triệu tấn rác ra nước ngoài mỗi năm vì các nước nghèo chấp nhận nhận rác về để xử lý.

Theo kết quả nghiên cứu của Jenna Jambeck đến từ Đại học Georgia, Malaysia là quốc gia tiếp nhận kỷ lục rác thải nhựa từ Mỹ, và 55% số lượng này không được xử lý đúng quy trình và chỉ chôn cất sơ sài hay thậm chí là để bừa ở các bãi rác lộ thiên. Tỷ lệ này của Indonesia và Việt Nam lần lượt là 81% và 86%.

Minh Khai là một thôn nhỏ nằm gần điểm giao của sông Hồng và sông Đuống thuộc tỉnh Hưng Yên, nơi đây là trung tâm của “ngành công nghiệp” xử lý rác thải. Rác từ khắp nơi trên thế giới được ghi bằng đủ thứ ngôn ngữ trên bao bì, từ tiếng Ả Rập cho đến tiếng Pháp, đều được thôn làng 1.000 hộ dân này xử lý.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 5

Thôn Minh Khai được xem là một trong những trung tâm xử lý rác thải lớn nhất ở Việt Nam, tọa lạc tại tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Bennett Murray/The Guardian.

Công nhân làm việc trong các nhà xưởng xây dựng tạm bợ phải làm việc trong môi trường bị bao vây bởi khói bụi, khí độc hại và mùi hôi thối. Cổng thôn Minh Khai được trang trí rất đẹp bằng cờ và hoa, nhưng ở chân của cổng chào và chạy dọc từ đó vào bên trong, là những dãy hàng lang rác chất đống.

Năm 2018, Mỹ gửi 83.000 tấn rác thải nhựa chưa qua xử lý đến Việt Nam. Khắp nơi trong thôn Minh Khai, những dấu chỉ của hàng Mỹ xuất hiện khắp nơi: túi kẹo York Peppermint Patties của hãng kẹo Hershey, hộp sơn rỗng từ một nhà máy sản xuất sơn hóa học ở bang Ohio...

“Chúng tôi biết rác rất độc và vì thế chúng tôi không dám uống nước giếng, nước ngầm trong thôn. Nhưng vì không có tiền, chúng tôi phải làm công việc này vì không có sự lựa chọn nào khác,” bà Thắm đầu đội chiếc nón lá truyền thống, tay đeo găng tay vải, chân mang đôi bốt nhựa và bịt khẩu trang kín như một cách chống lại cái nắng hè và những chất độc đang tỏa ra xung quanh.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 6

Những đống rác chất cao như thế này dễ dàng tìm thấy ở khắp nơi trong thôn Minh Khai. Ảnh: Bennett Murray/The Guardian.

Việc tiếp xúc thường xuyên với rác khiến người làm công ở đây và cả cư dân xung quanh có nguy cơ nhiễm hàng trăm chất độc, bao gồm axit clohydric, lưu huỳnh dioxit, dioxin và nhiều loại kim loại nặng, vốn có khả năng phát triển thành các chứng rối loạn nội tiết ung thư.

Rác nhựa sau khi được những người như bà Thắm phân loại sẽ được đưa vào máy nghiền rồi làm thành hạt nhựa sau quá trình gia nhiệt và ngưng tụ. Tháng 4/2019, hơn 23.400 container rác thải bị hải quan giữ lại nhưng công việc vẫn tiếp tục tiến triển ở làng Minh Khai. Bà Thắm nói, đồ phế liệu vẫn hàng ngày tới đây từ Hải Phòng và nhiều nơi khác. Và theo điều tra của The Guardian, hồ sơ cho thấy việc nhập khẩu cũng vẫn được tiếp diễn.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 7

Rác thải nhựa xuất hiện dày đặc gây ô nhiễm ở một bãi biển tại Bình Thuận. Ảnh: Francesco Brembati/The Guardian.

Khi các quốc gia như Việt Nam, Malaysia và Thái Lan cấm nhập khẩu rác thải nhựa thì chúng vẫn tiếp tục tìm bến đỗ mới ở một loạt các quốc gia “tân binh” như Campuchia, Lào, Ghana, Ethiopia, Kenya và Senegal – những nơi trước đây chưa từng xử lý chất thải nhựa Mỹ.

The Guardian còn điều tra ra, hàng tháng trời trong nửa cuối năm 2018, các chuyến tàu chở container mang 260 tấn rác thải nhựa Mỹ biến thành phố cảng Sihanoukville thành một nơi ngập rác và bãi biển thành một tấm thảm polymer bắt sáng. Khi được hỏi, không ai ở Sihanoukville biết rác thải từ Mỹ tới và không rõ điều gì sẽ diễn ra với nó.

Rác thải nhựa của chúng ta đi về đâu? - 8

Những thùng hàng container chứa đầy rác chưa được tái chế ở bến cảng Klang, Malaysia. Ảnh: Anadolu Agency/Getty Images.

Pang Song Lim, một kỹ sư sống ở Sungai Petani, thị trấn nhỏ thuộc bang Kedah (Malaysia) – nơi có tới 20 cơ sở tái chế rác bất hợp pháp, cho biết là khoảng sau 8 giờ tối thì các cơ sở này hoạt động, đốt để làm chảy nhựa. Mùi khói hôi như muốn nhấn chìm các ngôi nhà của thị trấn. “Một ngày nào đó, rác sẽ chiếm đoạt luôn vùng đất này,” anh cho biết.

Quang Niên (Theo The Guardian)

Tin đọc nhiều

Những con giun này sẽ thay đổi cách nhân loại đi vệ sinh Sử dụng rất ít nước, không mùi, ít ruồi muỗi, loại toilet...
Màu xanh sâu thẳm của nước biển là biểu hiện của sự chết chóc? Nước biển rõ ràng không mang màu xanh. Sắc xanh của đại...
Con đường năng lượng mặt trời đầu tiên trên thế giới thành thảm họa Sau gần 3 năm đi vào hoạt động, con đường thu năng lượng mặt...
Ai đã cho loài sinh vật 'bất tử' này lên Mặt Trăng? Việc loài bọ gấu nước gần như "bất tử" trên Trái Đất được đưa...