Tháng 01, 2019
Thứ ba
Thứ Tư, ngày 09/01/2019 10:25 AM (GMT+7)

Vì sao chúng ta trở nên mất trí khi say bí tỉ?

Kì nghỉ Tết dài ngày đang cận kề, khả năng cao là bạn sẽ phải tiếp xúc với những người say rượu, hoặc chính bạn sẽ là những người đó. Nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi tại sao bộ não của chúng ta bị ảnh hưởng nặng nề mỗi lần uống quá nhiều rượu?

Rượu ngăn cản việc hình thành kí ức

Thực sự có xảy ra việc khi một người bị say và không thể nào nhớ được những gì họ đã làm. Trạng thái này được gọi là “thoáng mất trí nhớ” (blackout). Trong thời gian này, người bị say vẫn trông tỉnh táo và tương tác với môi trường xung quanh theo cách có vẻ bình thường, chẳng hạn như trò chuyện hoặc lái xe.

Nhưng sau khi tỉnh rượu, thường là vào ngày hôm sau, người đó không hề nhớ được, hoặc chỉ nhớ lơ mơ lại được những sự kiện xảy ra trong lúc mình say xỉn. Đôi khi, trạng thái này có thể gây ra những hậu quả tai hại, như thức dậy ở một nơi không xác định hoặc không an toàn, mất mát tài sản cá nhân hoặc có các hành vi nguy hiểm.

Theo những hiểu biết từ nghiên cứu mới nhất về vấn đề này, chứng mất trí nhớ do rượu xảy ra khi rượu vượt qua được hàng rào máu não, can thiệp vào một thụ thể tìm thấy trên các tế bào thần kinh liên quan đến sự hình thành trí nhớ. Quá trình ức chế - lần đầu tiên được xác định vào đầu những năm 1990 nhưng vẫn chưa được hiểu đầy đủ - được kích hoạt khi ethanol tìm đường đến các tế bào thần kinh hình chóp trong vùng CA1 của đồi hải mã.

Tế bào thần kinh hình chóp là một loại tế bào thần kinh có nhiều sợi nhánh nhưng chỉ có một sợi trục và do đó có chức năng nhận thông tin từ các tế bào khác, trước khi nó gửi một tín hiệu tích hợp.

Vùng đồi hải mã CA1 được biết đến là vùng tăng cường trí nhớ dài hạn (LTP), đây là quá trình mà khớp thần kinh nối với hai tế bào thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với kích thích do hai tế bào thần kinh giao tiếp thường xuyên. Cơ chế cơ bản của LTP vẫn còn khá bí ẩn, nhưng các nhà khoa học biết rằng hiện tượng này rất quan trọng đối với sự hình thành trí nhớ.

Vì sao chúng ta trở nên mất trí khi say bí tỉ? - 1

Một tế bào thần kinh hình chóp ở vùng hải mã của con người. (Ảnh: Wikimedia Commons)

Trong một nghiên cứu năm 2011, được công bố trên Tạp chí Thần kinh học, nhà nghiên cứu chính, Tiến sĩ Charles Zorumski và các đồng nghiệp của ông đã thí nghiệm trên chuột để hiểu chi tiết hơn về các hiệu ứng của ethanol.

Họ xác định rằng rượu ngăn chặn LTP bằng cách cản trở hoạt động của thụ thể N-methyl-D-aspartate (NMDA) trên các tế bào thần kinh hình chóp CA1, khiến chúng giải phóng steroid làm ức chế tính linh hoạt của tế bào thần kinh. Và do tế bào thần kinh không có sự linh hoạt cho nên không có sự thay đổi kết nối synap, và vì vậy kí ức không được hình thành.

“Phải cần rất nhiều rượu để ngăn chặn quá trình LTP diễn ra và ngăn việc hình thành trí nhớ. Tuy nhiên, cơ chế này không hề đơn giản. Rượu kích hoạt các thụ thể này và chúng hành xử theo những cách có vẻ mâu thuẫn, và điều đó thực sự ngăn chặn các tín hiệu thần kinh mà có nhiệm vụ tạo ra ký ức. Phát hiện này có thể giải thích lý do tại sao những người đưa vào cơ thể rất nhiều rượu và say bí tỉ không thể nhớ được những gì họ làm vào đêm hôm trước,” Tiến sĩ Zorumski nói.

Rượu không giết chết tế bào não như chúng ta tưởng

Ông giải thích rằng một lượng rượu lớn xuất hiện trong cơ thể có thể chặn đứng một số thụ thể NMDA trong khi lại kích hoạt những thụ thể khác. Những hiểu biết sâu sắc thu được từ nghiên cứu của ông chống lại quan niệm lâu nay rằng rượu làm suy giảm trí nhớ chỉ đơn giản bằng cách giết chết các tế bào não.

“Cồn không hề phá hủy các tế bào theo bất kỳ cách nào. Thực tế, với thí nghiệm ở chuột, dù chúng tôi sử dụng lượng rượu cực kì cao để đưa vào cơ thể chuột nhưng chúng tôi không thấy bất kỳ thay đổi nào trong cách các tế bào não giao tiếp với nhau. Khi say rượu, bạn vẫn có thể xử lý thông tin. Bạn không hề mất cảm giác. Bạn cũng không bất tỉnh. Chỉ có điều là bạn không thể hình thành những ký ức mới,” Tiến sĩ Zorumski cho biết.

Vì sao chúng ta trở nên mất trí khi say bí tỉ? - 2

Rượu có thể khiến mất trí. (Ảnh: Shutterstock)

Nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng căng thẳng cực độ cũng có thể làm suy yếu LTP, mặc dù quá trình này diễn ra ngay sau khi con người trải qua những sự kiện mang tính đe dọa. Lúc này hormone corticosteroid liên quan đến phản ứng căng thẳng sinh lý vẫn còn cao (điều này có ý nghĩa từ góc độ tiến hóa vì động vật cần phải nhớ và học được bài học từ các mối đe dọa mà chúng gặp phải). Một số bằng chứng cũng cho thấy rằng căng thẳng dài hạn cũng can thiệp vào bộ nhớ, nguyên do cũng có thể là LTP bị ức chế.

Mặc dù hầu hết các thí nghiệm này đều được thực hiện trên động vật, nhưng nó được dự đoán là hoạt động tương tự với người. Điều này có nghĩa là nếu bạn tiêu thụ một lượng lớn rượu bia hay lo lắng triền miên - thì khả năng lưu trữ thông tin mới của não sẽ bị tổn hại.

Với những nguy hiểm liên quan đến việc mất trí do say rượu, cách tốt nhất để phòng tránh là không nên tiêu thụ quá nhiều rượu bia, đặc biệt là không kết hợp chúng với các loại thuốc thần kinh khác.

Viên Lâm

Tin đọc nhiều

Canada phát hiện tín hiệu vô tuyến ngoài hành tinh Trong mấy năm gần đây, những tia sóng vô tuyến dữ dội chỉ...
Bao giờ mới chấm dứt sự hiện diện của độc chất amiang? Amiang (chrysotile) là khoáng vật cấu tạo bởi tập hợp các...
Lời khuyên từ các nhà khoa học cho một năm mới thành công Bạn đã đặt ra mục tiêu gì cho năm mới? Viết một quyển sách?...
Vật liệu sinh học giúp phục hồi thương tổn theo cách 'tự nhiên' Đây là lần đầu tiên mà các nhà khoa học có thể kích hoạt các...