Tháng 01, 2019
Thứ ba
Thứ Hai, ngày 21/01/2019 13:05 PM (GMT+7)

Ăn Tết thế nào cho đúng, cho hay?

Với ý nghĩa độc đáo và đặc trưng văn hóa truyền thống thì không nên bỏ Tết âm lịch mà phải mạnh dạn thay đổi những gì không còn phù hợp.

Trong cuốn Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính, mục Tết Nguyên đán ghi rõ “Mùng một đầu năm là Tết Nguyên đán. Tết này ăn to hơn cả mọi tết trong năm” cho nên từ trước tết nửa tháng đã nhộn nhịp mua sắm… cho đến mùng bốn (có nhà đến mùng bảy) thì hóa vàng tiễn đưa ông bà. Nhưng suốt tháng Giêng thì ai ai cũng đi chơi thăm viếng cảnh chùa, hội hè hát xướng…

Đấy là Tết ngày xưa vì thời điểm của Tết truyền thống là vào lúc nông nhàn, mùa xuân bắt đầu, cho nên đây còn là dịp nghỉ ngơi sau một năm vất vả lao động. Thời gian nghỉ tết kéo dài như vậy đã tồn tại hàng ngàn năm, trên cơ sở của nền kinh tế và lối sống nông nghiệp, môi trường nông thôn và chủ thể là nông dân.

Ăn Tết thế nào cho đúng, cho hay? - 1

Chợ hoa Tết tấp nập ở miền Bắc ngày xưa.

Thời chiến tranh ở miền Bắc và giai đoạn hậu chiến, thập niên 1960 - 1980, dù từ ngày hai ba tháng Chạp cũng đã nhộn nhịp chuẩn bị nhưng Tết thường chỉ gọn trong ba ngày từ ba mươi đến mùng hai. Ngày mùng ba coi như hết Tết, mùng bốn các cơ quan bắt đầu làm việc, mọi sinh hoạt trở lại bình thường.

Từ khoảng mươi năm nay khi tuần làm việc 5 ngày thì việc nghỉ lễ, tết thường được linh hoạt hoán đổi để kỳ nghỉ dài hơn, có khi nghỉ tết đến 8,9 ngày.

Nghỉ tết dài ngày làm duy trì tâm lý và thói quen “tháng giêng ăn chơi” gây nên sự lãng phí rất nhiều thời gian nhất là ở những cơ quan nhà nước.

Ở nông thôn hay vùng kinh tế nông nghiệp thì việc này không làm xáo trộn nhiều nhịp sống và cách thức làm ăn. Nhưng ở đô thị, các khu công nghiệp thì việc nghỉ lễ, tết dài ngày đã có ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động kinh tế và cuộc sống.

Tết cổ truyền là nét văn hóa độc đáo của người Việt, là dịp sum họp gia đình nên được nghỉ dài ngày sẽ thuận tiện cho số lượng lớn người nhập cư vào các thành phố lớn, người đi xa có thể về quê thăm viếng nghỉ ngơi. Người sống nơi đô thị có thể đi chơi xa, du lịch...

Nhu cầu tiêu dùng lớn nên dịch vụ ngày tết cũng phát triển hơn, các hoạt động văn hóa được tổ chức phong phú, nhiều lễ hội được phục hồi thể hiện việc bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống đồng thời thu hút khách nước ngoài. Có thể thấy đó là những yếu tố tích cực của Tết ta.

Tuy nhiên, do kỳ nghỉ dài ngày nên những ảnh hưởng tiêu cực cũng không ít, nhất là trong thời kỳ “hội nhập” quốc tế mạnh mẽ hiện nay. Có thể nói gọn: nghỉ tết dài ngày làm duy trì tâm lý và thói quen “tháng giêng ăn chơi” gây nên sự lãng phí rất nhiều thời gian nhất là ở những cơ quan nhà nước.

Trước Tết và sau Tết là việc căng thẳng tàu xe máy bay phục vụ nhu cầu đi lại của hàng triệu lượt người; là chuyện lợi dụng tết nhất để tăng giá vô tội vạ, biếu xén hối lộ, là chuyện nhậu nhẹt say xỉn và tai nạn giao thông tăng vọt… Nhiều người còn cho rằng có sự lãng phí khủng khiếp trong việc mua sắm ăn tết theo kiểu “no dồn đói góp” dù bây giờ không còn thiếu thốn như xưa.

Từ lối sống nông nghiệp với nhịp thời gian chậm nhưng luôn “linh hoạt” thay đổi có phần tùy tiện chúng ta đang chuyển sang lối sống hiện đại với cơ cấu thời gian “hành chính” của công nghiệp hóa, nhanh hơn nhưng cũng chặt chẽ hơn.

Do vậy ở các đô thị, trung tâm kinh tế, khu công nghiệp tất cả mọi hoạt động đều có liên quan, phụ thuộc vào nhau ít nhiều, không phải như ở nông thôn ruộng ai nấy cày trâu ai nấy chăn…

Sau những ngày Tết, nhiều khu công nghiệp đình đốn, vỡ hợp đồng sản xuất vì công nhân chưa, thậm chí không trở lại làm việc, cơ quan hành chính rủ nhau đi lễ hội còn nhiều cơ quan kinh doanh “rồng rắn” đi lễ chùa cúng bái đầu năm… Thực trạng “dân có cần nhưng quan không vội” khá phổ biến trong tháng Giêng.

Ăn Tết thế nào cho đúng, cho hay? - 2

Ảnh minh họa.

Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa không chỉ là xây dựng cơ sở vật chất mà còn là sự thay đổi ý thức, lối sống từ xã hội nông nghiệp qua xã hội công nghiệp. Trong khi nông thôn chưa được hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp thì sự thay đổi này thực sự khó khăn, bởi vì phần lớn người nhập cư đến các đô thị và khu công nghiệp là những người nông dân. Họ sống ở thành phố chưa lâu và lối sống “văn minh hiện đại” về thời gian chưa trở thành thói quen tự giác. Việc duy trì tập quán ăn tết với nhiều hạn chế lại được nhà nước “linh hoạt” thay đổi kéo dài ngày nghỉ nên thói quen này càng được “dung dưỡng”.

Không nên bỏ Tết âm lịch mà phải mạnh dạn thay đổi những gì không còn phù hợp

Với ý nghĩa độc đáo và đặc trưng văn hóa truyền thống thì không nên bỏ Tết âm lịch mà phải mạnh dạn thay đổi những gì không còn phù hợp, chỉ giữ lại một số sinh hoạt mang giá trị tinh thần quan trọng nhất. Đó là tập quán “ăn tết” thì cần thay đổi gọn nhẹ, đơn giản, đỡ tốn kém hơn. 

Nếu chỉ nghỉ tết đúng ba (hay bốn) ngày gồm ngày 30 và mùng 1, 2 (và mùng 3?) thì vẫn đủ thời gian để duy trì gìn giữ nét văn hóa cổ truyền và giá trị tâm linh ở gia đình và xã hội, đồng thời giảm thiểu được những lãng phí về thời gian, tiền của. Số ngày nghỉ lễ tết do nhà nước quy định, vì vậy muốn hạn chế yếu tố tiêu cực của tết cổ truyền thì vai trò quản lý nhà nước là đầu tiên.

Sau nữa, người dân cũng phải thay đổi nhiều thói quen, nhu cầu khác như chuyện về quê ăn Tết của hàng triệu người, ví dụ thay vì nghỉ vào dịp tết thì khuyến khích người dân nghỉ phép dài ngày vào mùa hè, hoặc xã hội phải nâng cao gấp nhiều lần năng lực vận chuyển hành khách trong dịp Tết với giá cả phù hợp.

Nhưng điều này có lẽ trong vài năm tới đây là bất khả thi. Khi phần lớn người đến thành phố không tìm thấy nơi “an cư”, chỉ là nơi kiếm tiền nhưng điều kiện sống không ổn định thậm chí thiếu thốn, quê hương bao giờ cũng là nơi người ta muốn trở về khi có điều kiện, dù chỉ là điều kiện thời gian...

So sánh Tết ta với Tết tây ở góc độ nào cũng có sự chênh lệch, bởi nền tảng xã hội và lịch sử không giống nhau. Muốn thay đổi những ảnh hưởng tiêu cực của Tết ta thì cần nhìn nhận căn nguyên, không thể nóng vội vứt bỏ “sạch trơn” nhưng cũng không thể không thay đổi. Bởi vì hội nhập đòi hỏi phải xóa bỏ những “đặc thù” lạc hậu cản trở xã hội văn minh hơn.

Ăn Tết thế nào cho đúng, cho hay? - 3

TS Nguyễn Thị Hậu

Tin đọc nhiều

10 năm ‘đi long nhong’ tôi đã nhận được gì? Với tôi, việc rong ruổi khám phá thế giới cũng như phát hiện...
Thông điệp ám ảnh từ kẻ chiến bại Mang nỗi ám ảnh từ thông điệp đáp trả của Orm, tôi thử lặn...
Bi kịch của niềm tin Niềm tin phải bắt nguồn từ thiện tâm và không thể mua được...
Cha tôi, Lê Duẩn và kỷ niệm với Trung Quốc Nhìn lại sự kiện chiến tranh biên giới 1979, cũng từng có...