Tháng 11, 2017
Thứ hai
Thứ Sáu, ngày 27/10/2017 00:12 AM (GMT+7)

Khi lương tâm thức giấc muộn màng

"Bị cáo đã bị tạm giam hai năm rưỡi rồi, gia đình bị cáo cũng tan nát không còn gì nữa... Được tại ngoại mấy tháng, bị cáo đoàn tụ gia đình và hiện giờ vợ bị cáo mang thai. Xin toà cho bị cáo tại ngoại để chăm sóc mẹ già và vợ"

Cựu Chủ tịch VN Pharma Nguyễn Mạnh Hùng vừa bưng mặt khóc vừa nói những lời sau cùng ấy tại phiên Toà Phúc thẩm vụ buôn bán thuốc chữa ung thư kém chất lượng gây xôn xao dư luận thời gian qua.

Khi lương tâm thức giấc muộn màng - 1

Bị cáo Nguyễn Minh Hùng khóc trước tòa xin tại ngoại. Ảnh: Phạm Dũng

Tôi đã đọc rất nhiều bài viết, rất nhiều bình luận quanh vụ việc này, và tôi thấy một cụm từ lặp đi lặp lại mà người ta dành cho Nguyễn Mạnh Hùng nói riêng và những lãnh đạo VN Pharma cùng những nhân vật "nhúng chàm" nói chung, đó là: táng tận lương tâm. Nhiều người bảo, bán thuốc chữa ung thư kém chất lượng, lại bán với một giá rất cao so với giá gốc cho những bệnh nhân đang từng giờ, từng phút đối diện với án tử cuộc đời là một trong những biểu hiện táng tận lương tâm kinh khủng nhất.

Tôi đã dừng lại, và tự hỏi mình xem rốt cuộc thì "táng tận lương tâm" là gì nhỉ? Hiểu một cách đơn giản, "táng tận lương tâm" có nghĩa là không còn "lương tâm" nữa. Thế thì "lương tâm" là gì nhỉ? Lại hiểu một cách đơn giản, "lương tâm" là cái phần lương thiện trong tâm can, tâm trí, tâm hồn của mỗi một con người.

Tôi không biết con vật có lương tâm không, nhưng tôi biết là đã có lúc những con vật che chở nhau, bảo vệ nhau, thậm chí bảo vệ cả "con mồi" của chính mình.

Năm 2014, tại khu vực Selina, Botswana, những nhà nghiên cứu động vật đã chứng kiến một câu chuyện cảm động thế này: một đàn sư tử tấn công một đàn khỉ. Sau khi ngoạm xong con khỉ mẹ, đàn sư tử chợt phát hiện còn một con khỉ con gần đó. Một con sư tử cái tiến về phía khỉ con, và khỏi nói ai cũng hiểu khỉ con run sợ như thế nào.

Nhưng bất ngờ làm sao, thay vì há miệng ngoạm nốt khỉ con thì sư tử cái đã chơi đùa, vuốt ve, bảo vệ nó trước sự tấn công của những con sư tử đực. Phải chăng sau khi lỡ ăn khỉ mẹ, sư tử cái không đành lòng hại nốt khỉ con? Và nếu đúng như thế, trong trường hợp này có thể coi sư tử cái cũng có chút ít lương tâm - cái thứ tưởng như vốn chỉ thuộc về động vật bậc cao không nhỉ?

Câu trả lời tuỳ thuộc vào mỗi người. Nhưng cá nhân tôi vẫn nghĩ, lương tâm là thứ không bao giờ bị tuyệt chủng. Chỉ có điều là nó được gọi ra lúc nào, với cường độ nào, trong hoàn cảnh nào mà thôi.

Khi bị cáo Nguyễn Mạnh Hùng bưng mặt khóc trước vành móng ngựa và đau đớn, xót xa nói về một người mẹ già, một người vợ sắp sinh thì rõ ràng lương tâm của Hùng vẫn còn, thậm chí đã được gọi ra một cách quyết liệt và dữ dội đấy chứ. Vấn đề là nó chỉ được gọi ra khi Hùng bị đẩy vào một bi kịch của cuộc đời, và chỉ được gọi ra trong mối quan hệ với những người gần gũi, thương yêu nhất của mình.

Trước đó, khi VN Pharma vẫn còn tung hoành thị trường, đánh đâu trúng đấy, khi Hùng và những người như Hùng sống trong giàu sang phú quý thì cái gọi là "lương tâm" lại chưa được gọi ra. Khi Hùng mang những viên thuốc kém chất lượng tới người bệnh, nghĩa là khi đặt cá nhân mình trong mối quan hệ gián tiếp với những người vốn không phải bố mẹ, vợ con, họ hàng thân thiết của mình thì "lương tâm" cũng chưa được gọi ra.

Và đấy có lẽ không phải là câu chuyện của riêng Hùng, của một mình Hùng. Trong cuộc sống này, có không ít người mà phải đến khi rơi vào tận cùng của một bi kịch, khi chợt nhận ra mình sắp lìa xa những người ruột thịt, thân yêu nhất nhất thì lương tâm mới đột nhiên trở dậy. Trước đó, nó cứ nằm im, cứ bị ngủ quên, khiến những người quan sát buộc phải dùng hai chữ "táng tận" để mà mô tả nó.

Phải làm sao để lương tâm hiện hữu một cách thường trực? Hoặc chí ít, phải làm sao để lương tâm trỗi dậy đúng lúc, đúng chỗ, chứ không phải trỗi dậy khi đã quá muộn màng? Không ai có thể lên lớp dạy ai, rồi trả lời thay cho ai cả. Mỗi người có một câu trả lời, một cách rèn luyện, tu dưỡng của riêng mình. Chỉ có điều, nếu mỗi chúng ta chịu nghĩ đến nó - nghĩ một cách thường trực mỗi ngày, trước khi thực hiện một ứng xử xã hội thì cuộc sống chắc chắn sẽ bớt đau khổ, ngột ngạt hơn rất nhiều.

Cố gắng đừng để đến lúc lương tâm đột nhiên thức tỉnh thì cũng là lúc phải nghe trở lại những lời như thế này: "Trước khi đứng trước toà hôm nay, bị cáo đã đẩy những bệnh nhân ung thư vào con đường cùng. Ngoài bản án sau này toà áp dụng, bị cáo còn phải đối diện với bản án của lương tri mình suốt đời" - những lời mà vị Chủ toạ nói với Nguyễn Mạnh Hùng trong phiên toà đã khiến chúng ta phải suy ngẫm về sự thức giấc muộn màng của cái mà chúng ta luôn tưởng rằng chỉ có ở con người: Lương tâm!  

Phan Đăng

Tin đọc nhiều

Ai trả tiền cho nhà báo: Nào, ta cùng tìm! Từ khi báo điện tử ra đời, rồi tiếp đó là các mạng xã hội...
"Nghề giáo có thật sự cao quý?" Nghề giáo có thật sự cao quý không khi ngày càng ít sinh...
“Sống sót” trong Thế giới phẳng của những liên kết mạng Alibaba mạnh lắm, mà né Alibaba này thì cũng có… 40 tên cướp...
Bạn có tin vào số phận không? Một nghiên cứu cho thấy những người tin vào may mắn có nhiều...