Tháng 09, 2018
Thứ sáu
Thứ Bảy, ngày 17/02/2018 07:48 AM (GMT+7)

Nghĩ từ thành nhà Hồ

Tôi đứng trên thành nhà Hồ, ngắm buổi chiều thanh bình với ruộng lúa dập dờn kéo dài trên con đê sông Mã mà cứ nao nao cái sự tiềm ẩn sức mạnh và khát khao khẳng định mình từ một ông vua của thế kỷ 15 cho đến các cầu thủ bóng đá trẻ hôm nay. Có lẽ, sự sáng tạo bắt nguồn từ chính khát khao cống hiến và khẳng định mình của mỗi người, và nó vẫn luôn chảy xiết trong lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc này.

Một ngày gần tết, tôi về Thanh Hóa theo đường Hồ Chí Minh. Có nguyên một tuổi thơ ở Thanh Hóa nhưng đây là lần đầu tiên tôi được sờ tay vào từng tảng đá cổng thành, ngó nghiêng nghe ông bạn nhà thơ quê gốc Thanh giải thích kiểu... thích gì giải nấy.

Rằng làm sao người ta có thể vần những tảng đá hàng chục tấn lê, xếp bằng chằn chặn khiến đến bây giờ rất nhiều chuyên gia xây dựng vẫn còn kinh ngạc? Rằng cái cổng vòm, chả thấy xi măng trít trát gì, mà có xi măng cũng chả thể kết dính được những tảng đá khổng lồ ấy với nhau thành cái cổng khổng lồ như thế. Rằng người ta chở đá ở đâu về, chở bằng gì, rồi “treo” chúng lên giữa trời, oai phong lẫm liệt, bề thế hiên ngang, khít chặt không thấy mộng, lại còn phẳng lì như bây giờ người ta dùng máy để mài, như là của thượng đế sinh ra thế chứ chả phải con người làm được. Kinh ngạc nữa là nó lại được hoàn thành chỉ trong... 3 tháng. Nhớ hồi tòa nhà quốc hội xây mới, chính Quốc hội đã phải chất vấn rằng thì là tại sao lại làm lâu thế, “vượt thời gian” đến cả năm trời.

Nghĩ từ thành nhà Hồ - 1

Thành nhà Hồ đến nay vẫn luôn là 1 công trình kiến trúc bí ấn của Việt Nam. Ảnh: Trịnh Quang Minh 

Tất nhiên, thành quả ấy thể hiện sự lao động hết sức hà khắc. Nhờ đó, 7 năm tồn tại của triều đại này cũng đã làm bao chuyện động trời, khiến người đời sau cứ ngơ ngác ngửa cổ lên trời mà hỏi sao cha ông ta tài thế.

Một hệ thống luật được sửa để phục vụ việc cai trị. Tiền giấy lần đầu tiên được sử dụng. Té ra, cái sổ hộ tịch cũng có từ thời này. Và việc thi cử cũng được ông vua thông minh Hồ Quý Ly này định lại. Nhớ, đến giờ bộ Giáo dục vẫn còn loay hoay với chuyện thi cử, năm nào cũng thay đổi, năm nay thay, năm sau đổi, năm sau lại trở về, rồi lại thay... thế mà từ thời ấy nhà Hồ đã có một hệ thống thi cử được đánh giá là hợp lý. Một trong những tiến sĩ thi đỗ thời ấy là danh nhân Nguyễn Trãi.

Chưa hết, Hồ Nguyên Trừng, con trai cả của Hồ Quý Ly là một bậc thầy về quân sự. Không chỉ cầm quân mà ông còn chỉ huy chế tạo vũ khí. Ông chế tạo ra nhiều loại súng có khả năng sát thương cao, đặc biệt là súng thần cơ (hoặc công?). Sau này khi bị người Minh bắt, được tha tội có lẽ vì do tài, ông được nhà Minh trọng dụng, và lại cũng được giao chế tạo súng...

Điều gì đã làm nên một giai đoạn ngắn nhưng đầy rực rỡ ấy?

Theo tôi, đấy là một ý chí, một khát vọng khẳng định mình, khẳng định dân tộc, khẳng định sức mạnh và cả uy quyền của một vương triều. Tất nhiên, mỗi giai đoạn, mỗi thời đại đều có những tiến bộ và hạn chế của nó. Tiến bộ nên nó thay thế được vương triều trước, dẫu bằng binh đao hay nhung lụa. Và vì có hạn chế nên nó lại bị các triều đại sau thay thế khi mà hạn chế của nó bị bộc lộ trầm trọng nhất, mâu thuẫn đến mức chính quyền tê liệt, và nhân dân lên tiếng. Nhà Hồ sau này không được nhân dân ủng hộ, có nhiều yếu tố, trong ấy có yếu tố trung quân nho giáo thấm sâu trong tâm thức nhân dân, và vì thế chỉ tồn tại 7 năm thì bị nhà Minh đánh bại, nước ta lại bị Tàu đô hộ.

Nghĩ từ thành nhà Hồ - 2

Sức sáng tạo vẫn luôn chảy trong dòng máu của dân tộc này

Nhưng cái mà triều đại ngắn ngủi ấy để lại đến giờ vẫn để người đương thời là chúng ta phải khâm phục. Thời gian rất ngắn nhưng sự sáng tạo là vô biên. Cứ như là tất cả những gì diễn ra và được thực thi trong 7 năm ấy đã được hoạch định từ hàng trăm năm trước. Từ con người, đến tư tưởng, đến những công việc cụ thể vừa trị nước vừa chiến tranh, bốn bề thọ địch.

Chúng ta vừa chứng kiến đội tuyển U23 làm nên kỳ tích ở Châu Á. Cũng trong một thời gian ngắn, vẫn những con người ấy, những hoàn cảnh ấy… nhưng dưới một sự chỉ huy của một thủ lĩnh khác, cả đội như lột xác, từng cầu thủ như tự lớn lên đến mấy lần trong vị trí của mình.

Tôi đứng trên cái thành rất đẹp ngắm buổi chiều thanh bình với những ruộng lúa dập dờn kéo dài trên con đê sông Mã hút mắt ở Vĩnh Lộc mà cứ nao nao cái sự tiềm ẩn sức mạnh và khát khao khẳng định mình từ một ông vua của thế kỷ 15 đến các cầu thủ bóng đá trẻ hôm nay. Sự sáng tạo bắt nguồn từ chính khát khao cống hiến và khẳng định mình của mỗi người, phải vậy không nhỉ?

Văn Công Hùng

Tin đọc nhiều

Ai cũng... tròn vai tại sao phải cấm? Để cấp phép và tổ chức các cuộc nhạc khủng như thế, người ta...
Không chỉ là chuyện… chó Đã một tuần sau khi có thông tin Hà Nội tăng cường công tác...
Từ một bài thơ xưa Trong thời buổi cuộc sống tất bật và con người đua nhau chạy...
Công an bán chuyên trách Vừa qua, Uỷ ban thường vụ Quốc hội tổ chức họp lấy ý kiến về...