Tháng 01, 2019
Thứ ba
Thứ Sáu, ngày 09/01/2015 07:20 AM (GMT+7)

“Ông đã làm rất tốt”

Đó là lời khen của Giám đốc Ngân hàng thế giới tại Việt Nam với Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế. Nhưng có lẽ ông chưa thấy vui…

Một lần cách đây vài tháng, Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Bùi Văn Nam được Thủ tướng mời gặp ở Văn phòng Chính phủ.

Ông được người đứng đầu Chính phủ hỏi, liệu ngành thuế có thể cải cách như những gì được yêu cầu trong Nghị quyết 19 của Chính phủ ký đầu năm nay nhằm đưa thủ tục ngành thuế - vốn bị cho là tốn nhiều thời gian và gây phiền hà cho doanh nghiệp – về với mức của Asean 6 trong năm tới không. Ông Nam cam kết sẽ làm hết sức để đạt được yêu cầu này.

Những gì người đứng đầu ngành thuế - người giữ tay hòm chìa khóa của ngân khố quốc gia - làm sau đó đã thực sự gây ngạc nhiên: ngành này tuyên bố cắt giảm ngay 200 giờ nộp thuế cho doanh nghiệp mỗi năm, và đưa về mức 171 giờ của Asean 6.

Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Vũ Tiến Lộc nói: "Đến thời điểm này, ngành thuế đã có những nỗ lực rất lớn trong việc đơn giản hóa các thủ tục hành chính, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Tổng cục Thuế nói riêng và Bộ Tài chính nói chung là một trong những bộ, ngành có tốc độ thực hiện Nghị quyết 19 của Chính phủ một cách khẩn trương và nhanh nhất".

Những gì ngành thuế đang làm thực ra chỉ là một trong các chuỗi nỗ lực từ phía các cơ quan nhà nước nhằm làm cho môi trường kinh doanh ở Việt Nam trở nên cạnh tranh hơn trong bối cảnh hội nhập quốc đã cực kỳ sâu rộng.

Sau vô số nỗ lực cải cách kể từ khi Đổi mới 30 năm trước, môi trường đó đã trở nên thuận lợi hơn rất nhiều cho sản xuất, kinh doanh so với chính nó trong quá khứ, nhưng vẫn luôn lẹt đẹt trong các bảng xếp hạng của Ngân hàng Thế giới và Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Và đến nay, những nỗ lực cải cách đó đang dần đến giới hạn tác dụng.

“Ông đã làm rất tốt” - 1

Ảnh minh họa.

Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh nói: "Cải cách thể chế kinh tế được khởi đầu từ Đại hội Đảng lần thứ 6 là bước đột phá cơ bản góp phần giúp Việt Nam từ một đất nước nghèo nàn, lạc hậu trở thành một nước có mức thu nhập trung bình thấp với GDP bình quân đầu người khoảng 1960 USD năm 2013. Tuy nhiên, kinh tế Việt Nam đang tăng trưởng chậm lại. Nguyên nhân cơ bản là do những động lực cho tăng trưởng được tạo ra bởi các cải cách nói trên đã và đang yếu dần; không còn đủ mạnh để phục hồi tăng trưởng kinh tế". 

Ông khẳng định, Chính phủ đã nhận thức được vấn đề quan trọng này và coi cải cách thể chế kinh tế, tái cơ cấu nền kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh là trọng tâm xây dựng và điều hành chính sách trong giai đoạn 5 năm tới.

Đã có hàng loạt các bộ luật, văn bản được ban hành nhằm đảm bảo tinh thần đó, mà đáng kể nhất là các luật đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, đấu thầu, đề án 30, nghị quyết 19…

"Đó là các nỗ lực cải cách thể chế nhằm mục tiêu cao nhất là đảm bảo được quyền tự do kinh doanh cho người dân và doanh nghiệp như Hiến pháp đã nêu", Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương Nguyễn Đình Cung nói.

Cải cách thể chế, theo ông Cung, nhằm giảm rủi ro, tăng mức độ an toàn pháp lý; giảm chi phí tuân thủ, mở rộng cơ hội và khuyến khích sáng tạo kinh doanh của người kinh doanh. Bên cạnh đó, là tháo bỏ các nút thắt, khắc phục các méo mó và sai lệch của thị trường, làm cho thị trường hoạt động tốt hơn, cạnh tranh hơn, để thị trường đóng vai trò ngày càng quyết định trong phân bổ và phân bổ lại nguồn lực.

Song, dường như những rào cản về thể chế vẫn trùng điệp để Việt Nam có được môi trường kinh doanh thật sự thuận lợi cho doanh nghiệp.

Theo CIEM, mỗi năm trung bình có khoảng 20 luật và 100 Nghị định được ban hành; nhưng có tới hơn 600 thông tư và hàng nghìn văn bản điều hành. Mặc dù nội dung của luật không đổi, nhưng nội dung thông tư hướng dẫn thay đổi, thậm chí thay đổi thường xuyên, tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và cuộc sống của người dân.

Một khảo sát của VCCI chỉ ra rằng, chỉ 11% số doanh nghiệp tiên liệu được thay đổi chính sách của Trung ương; và 7% tiên liệu được thay đổi về chính sách của địa phương.

Ông Cung nói: "Như vậy, luật pháp chưa ổn định, thiếu minh bạch, khó tiên liệu, có thể gây tác động bất lợi đến môi trường kinh doanh".

Bên cạnh đó, pháp luật về kinh doanh có điều kiện còn phức tạp, chưa thân thiện, tạo rào cản gia nhập thị trường. Cho đến trước khi Luật Đầu tư được Quốc hội thông qua, Ngành, nghề kinh doanh có điều kiện được quy định phân tán tại 391 văn bản pháp luật.

Với mỗi ngành, nghề kinh doanh có điều kiện lại có các cấp điều kiện khác nhau và trong nhiều trường hợp, các điều kiện kinh doanh được quy định tại một số văn bản pháp luật khác nhau; và điều kiện “chồng” lên điều kiện…

Vì vậy, việc nhận biết và thực hiện đúng các điều kiện kinh doanh trong nhiều trường hợp là điều không dễ dàng đối với các doanh nghiệp.

Chất lượng của các văn bản pháp luật chưa cao cũng là một trong các rào cản thể chế. Trong 4 năm 2009 - 2012, Bộ Tư pháp đã phát hiện 2.473 văn bản có dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhưng Bộ chỉ kiến nghị hủy bỏ 106 văn bản và ra thông báo 207 văn bản có dấu hiệu vi phạm để tự xử lý.

Cách thức hướng dẫn và tổ chức thực hiện luật thường tạo thế cho cơ quan quản lý dành “thuận lợi” cho mình, đẩy “khó khăn” cho doanh nghiệp và dân. Điều này gây khó khăn trong việc tuân thủ pháp luật, có thể làm gia tăng rủi ro cho doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh.

Từ những dẫn chứng chưa đầy đủ như trên, ông Cung cho rằng, cải cách thể chế cần phải được tiến hành trên diện rộng hơn, trên hầu hết các lĩnh vực; tháo bỏ được các nút thắt thể chế đang kìm hãm cải cách kinh tế, nâng cấp và hoàn thiện mức độ phát triển thị trường của nền kinh tế nước ta.

Theo VCCI, trong số hơn 390.000 doanh nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam, các doanh nghiệp có quy mô lớn và vừa chỉ chiếm khoảng 4%, còn lại 96% là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Vì sao đại bộ phận doanh nghiệp Việt Nam không lớn được sau gần 30 năm Đổi mới? Liệu những nút thắt về thể chế có phải là nguyên nhân chính?

Về phần mình, Tổng cục Trưởng Tổng cục Thuế Bùi Văn Nam cũng có những niềm vui. Trong một cuộc gặp gần đây, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, bà Victoria Kwakwa nói rằng: "Ông đã làm rất tốt". Đó là một lời khen cho không riêng ông.

Tư Giang

Tin đọc nhiều

Notre-Dame de Paris - Nơi dừng chân của kí ức Mất mát nào cũng là bài học - miễn là mỗi người chúng ta đều...
Tại anh tại ả… chứ tại chi rượu? Cân phân mà nói thì rượu, bia không có lỗi mà lỗi là do...
Học vấn của con người bắt đầu từ khi nào? Ngoài nhà trường, thì gia đình và xã hội là môi trường giáo...
Thế nào là báo lá cải? Chức năng cao nhất của báo chí dù "tà" hay "chính" vẫn là cung...