Tháng 08, 2018
Thứ bảy
Thứ Bảy, ngày 01/08/2015 07:06 AM (GMT+7)

Nhà thiên văn nữ gốc Việt và số phận một vì sao

Đến thăm và thuyết trình những thành tựu ngành khoa học thiên văn hiện đại ở các trung tâm đại học nước nhà, nhà khoa học nữ gốc Việt nổi tiếng Lưu Lệ Hằng đã ghi lại ấn tượng sâu đậm và nêu ra những vấn đề khoa học nóng bỏng và hấp dẫn.

Từng tìm hiểu và giới thiệu nhà thiên văn học nữ gốc Việt nổi tiếng Lưu Lệ Hằng trong một số bài viết, người viết bài này rất vui có dịp gặp gỡ và nghe cô thuyết trình về một vấn đề khoa học nhiều người đang quan tâm.

Tại Đại học Bách Khoa Hà Nội, chiều thứ Năm 24/7/2015, ngay sau cái bắt tay gặp gỡ đầu tiên (xem H.1) khi cô mới bước vào hội trường Tạ Quang Bửu, người viết đã muốn hỏi ngay nhà thiên văn hàng đầu này về một vấn đề cụ thể, đó là số phận của hành tinh Pluto (tức Diêm Vương Tinh) trong Hệ Mặt Trời.

Nhưng, dù sao câu chuyện cũng cần có đầu có cuối và sự bắt đầu phải ở phạm vi rộng lớn hơn trong “Cách nhìn mới về hệ Mặt Trời”.

Nhà thiên văn nữ gốc Việt và số phận một vì sao - 1

Vui mừng gặp gỡ với nhà Vật lý Thiên Văn nổi tiếng gốc Việt Lưu Lệ Hằng. Ảnh: Phạm Hải.

Cấu hình cơ bản hệ mặt trời

Vào khoảng thập kỷ thứ ba của thế kỷ 20, có thể tính đến năm phát hiện thiên thể mới Pluto (hay Diêm Vương) 1930, cấu hình của Hệ Mặt Trời (hay Thái Dương Hệ) đã hình thành một cách hoàn chỉnh. Với một sự sắp xếp các hành tinh từ trong ra ngoài, kể từ tâm là Mặt Trời, như sau (xem Hình 3): Thuỷ (Mercury), Kim (Venus), Trái Đất (Earth), Hỏa (Mars), Mộc (Jupiter), Thổ (Saturn), Thiên Vương (Uranus), Hải Vương (Neptune) và Diêm Vương (Pluto). Trong đó, các hành tinh hợp thành 3 nhóm.

Nhà thiên văn nữ gốc Việt và số phận một vì sao - 2 

Các hành tinh trong Hệ Mặt Trời sắp xếp từ trái sang phải theo khoảng cách.

Nhóm I ở trong cùng, gồm 4 hành tinh nhỏ: Mercury, Venus, Earth (Quả Đất) và Mars, đây là những hành tinh nhỏ, rắn chắc, cấu tạo chủ yếu bởi các loại đá và kim loại, có mật độ cao và thành phần tương đối giống nhau nên có tên gọi là nhóm các hành tinh đá.

Nhóm II kế tiếp, gồm 4 hành tinh khí khổng lồ có khối lượng lớn hơn rất nhiều so với 4 hành tinh nhóm I. Trong đó, 2 hành tinh lớn nhất, Jupiter và Saturn, có thành phần chủ yếu từ heli và hyđrô; và hai hành tinh nhỏ hơn là Uranus và Neptune, có thành phần chính từ băng (như nước, amoniac và mêtan). Chúng có kích thước rất lớn nhưng mật độ thấp và vì vậy có khi còn được gọi là phân nhóm các hành tinh băng đá “khổng lồ”.

Nhà thiên văn nữ gốc Việt và số phận một vì sao - 3

Quỹ đạo chuyển động của các hành tinh trong Thái Dương Hệ.

Nhóm III trong nhiều năm nay chỉ có một mình Pluto. Điều đáng chú ý trong khi các hành tinh trong các nhóm I và II chuyển động tròn xung quanh Mặt Trời gần như trên một mặt phẳng, gọi là mặt hoàng đạo, chỉ riêng Pluto chuyển động dạng êlip và trên một mặt phẳng chếch với mặt hoàng đạo một góc rõ rệt (xem H.4).

Ngoài 3 nhóm hành tinh kể trên, các nhà thiên văn còn phát hiện sự tồn tại giữa Hỏa tinh (Mars) và Mộc tinh (Jupiter) một Vành Đai Tiểu Hành Tinh gồm các phần tử với thành phần cấu tạo phần lớn là đá và kim loại (xem vành khăn màu vàng ở H.4).

Vành Đai Kuiper và hào quang họ Lưu

Nhận thức về cấu tạo Thái Dương Hệ như mô tả ở các hình H.3 và H.4 cho tới cuối thế kỷ 20 đã tỏ ra chưa đầy đủ, chưa giải thích được tất cả thông tin do các thiết bị khảo sát thiên văn hiện đại thu thập được. Tình hình này mở ra cơ hội để giới thiên văn đồng hành vào cuộc.

Đặc biệt ở Mỹ. Với các phương tiện nghiên cứu tiên tiến nhất như ở Trung tâm nghiên cứu MIT và Đại học Harvard (TP. Boston) và ở các cơ sở thiên văn Kitt Peak (thuộc Arizona) và Mauna Kea (thuộc Hawaii), sau 5 năm miệt mài lao tâm lao lực; năm 1992 hai thầy trò Jewitt và Luu đã phát hiện ra thiên thạch mới và đặt tên là 1992 QB1 có đường kính 280 km bằng 1/8 Pluto (Diêm vương tinh). Và tiếp theo là hàng chục khám phá nữa của bản thân nhóm nghiên cứu này cùng hàng trăm khám phá khác của đông đảo cộng đồng thiên văn trên toàn thế giới.

Tập hợp các kết quả nghiên cứu khảo sát đều chứng tỏ ở không gian bên ngoài quỹ đạo của Neptune (Hải vương tinh) tồn tại các vật thể nhỏ bé có thành phần cấu tạo nhẹ như nước, amoniac, mêtan đến hàng nghìn nghìn thiên thể nhỏ và lớn với kích cỡ khác nhau, từ sao chổi, centaurs đến bụi liên hành tinh. Tất cả khối vật chất nói trên cấu thành vành đai với tên gọi Vành Đai Kuiper (Kuiper Belt) có dạng “bánh vòng” (xem H.5) trải rộng từ quỹ đạo của Neptune cỡ 1 AU (1AU = khoảng cách từ Quả Đất đến Mặt Trăng) đến ít nhất 1.000 AU, chứa khoảng 70.000 vật thể có kích thước lớn hơn 100 km và hàng trăm triệu vật thể có kích thước nhỏ dần đến 1km.

Nhà thiên văn nữ gốc Việt và số phận một vì sao - 4

Vành Đai Kuiper và những hành tinh ngoài cùng của Hệ Mặt Trời

Theo Trần Minh (Vietnamnet)

Tin đọc nhiều

Cách khôi phục lại các ứng dụng đã xóa trên Android Chỉ với vài thao tác đơn giản, bạn hoàn toàn có thể phục hồi...
Đoàn giám sát của Quốc hội làm việc với các đơn vị KH&CN tại TP.HCM Đoàn giám sát của Quốc hội đã ghi nhận những ý kiến đề xuất...
Không phải TP.HCM, đây mới là những đô thị tắc đường tồi tệ nhất thế giới Mỗi ngày bạn mất hàng chục phút lãng phí vì kẹt xe, tắc...
Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...