Tháng 01, 2019
Thứ ba
Thứ Hai, ngày 12/08/2013 19:29 PM (GMT+7)

Chính quyền đô thị: Giống mô hình công ty mẹ - con

Lãnh đạo chính quyền đô thị có quyền tự quyết lớn, đồng thời “sợ” dân hơn “sợ” cấp trên. Theo nhiều chuyên gia, điều này sẽ giúp tăng hiệu quả hoạt động của chính quyền và mang lại nhiều lợi ích cho người dân.

LTS: Mô hình chính quyền đô thị do TP.HCM đề xuất đang thu hút sự chú ý và tạo nên nhiều luồng ý kiến khác nhau. Trong loạt bài viết này của Khampha.vn, một số chuyên gia sẽ phân tích về đề xuất nêu trên, cũng như làm rõ hơn mô hình chính quyền đô thị thường gặp trên thế giới.

Giống mô hình công ty mẹ - công ty con

Theo TS Võ Trí Hảo, giảng viên khoa Luật (Đại học Kinh tế TP.HCM), mô hình chính quyền đô thị (CQĐT) hai cấp là mô hình được nhiều đô thị trên thế giới lựa chọn và nó thường có quyền tự chủ rất lớn. Cụ thể, về mặt ngân sách, tài sản, quan hệ giữa các đô thị lớn với chính quyền cấp trên giống như quan hệ giữa công ty mẹ - công ty con.

Khi đó, hai cấp chính quyền là hai pháp nhân độc lập về tài sản, hạch toán độc lập. Nguồn thu, bao gồm các nguồn thu thuế, của các thành phố được luật hoá nên họ rất chủ động trong kế hoạch tài chính, không rơi vào bị động chờ phê duyệt. Ngược lại, nếu lạm chi thì thành phố phải bán tài sản của mình để trang trải các khoản chi. Đặc biệt, nếu công chức thi hành công vụ gây thiệt hại thì phải bồi thường cho công dân.

“Nếu ngân sách thường niên không đủ thì phải bán tài sản (trụ sở, đất đai) để bồi thường. Bán tài sản rồi vẫn không đủ, công dân có quyền yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với thành phố. Khi đó, thị trưởng không thể nào giữ được cái ghế của mình, nếu thành phố bị tuyên bố phá sản”, ông Hảo cho biết.

Chính quyền đô thị: Giống mô hình công ty mẹ - con - 1

Theo các thành viên ban soạn thảo đề án, mô hình tổ chức 4 đô thị trực thuộc sẽ tăng tự chủ, có điều kiện nâng cao phúc lợi cho người dân tốt hơn thay vì cả TP lớn phải quán xuyến toàn bộ (Ảnh: Thanh Phương)

Mặt khác, cũng theo TS Hảo, mô hình CQĐT sẽ đem đến quyền lập quy rất lớn. Lấy ví dụ, nếu muốn giãn dân ở khu phố cổ Hà Nội, thành phố sẽ có công cụ lập quy là quyền ấn định thuế suất bất động sản. Áp dụng công cụ này, chỉ những ai đủ khả năng thông minh khai thác hiệu quả mảnh đất vàng, đủ khả năng đóng tiền thuế khổng lồ thì mới ở lại được. TP không vi phạm nhân quyền, cũng chẳng tốn tiền ngân sách mà lại có thêm ngân sách.

“Thêm vào đó, các đô thị có quyền tự chủ lựa chọn mô hình quản lý phù hợp nhất với mình, không cần chờ một ai từ bên trên nghĩ hộ”, ông Hảo nói.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, trách nhiệm của người đứng đầu (thị trưởng) CQĐT cũng không nhỏ vì vị trí này do dân bầu trực tiếp một cách công khai, minh bạch, dân chủ. Vì thế, muốn trúng cử thì người đứng đầu thành phố không còn cách nào khác là làm hài lòng dân. Sự sắp đặt, ưu ái của cấp trên không có mấy ý nghĩa, bởi vậy họ sợ dân hơn sợ cấp trên. Do đó, mọi sai sót, chất lượng dịch vụ công thấp đều có thể quy về trách nhiệm của thị trưởng và thị trưởng buộc phải từ chức nếu không làm tròn trách nhiệm…

Chính quyền đô thị: Giống mô hình công ty mẹ - con - 2

Theo TS Võ Trí Hảo, mô hình chính quyền đô thị là phù hợp với một siêu đô thị như TP.HCM. (Ảnh: Thanh Phương)

Lựa chọn của TP.HCM: Mô hình hai cấp

Ngày 7/8/2013, Đảng bộ TP.HCM tổ chức hội nghị bất thường về dự thảo đề án xây dựng CQĐT và lấy ý kiến các đại biểu tham dự về tờ trình Chính phủ về đề án này. Theo tờ trình, chính quyền đô thị TP.HCM sẽ xây dựng theo mô hình chuỗi đô thị, được tổ chức thành 2 cấp: Chính quyền TP.HCM trực thuộc TƯ và chính quyền cơ sở.

Cụ thể, cấp chính quyền TP.HCM - thành phố trực thuộc TƯ có quy mô toàn bộ 24 quận, huyện hiện nay của TP, trong đó trọng tâm là 13 quận nội thành: 1, 3, 4, 5, 6, 8, 10, 11, Bình Thạnh, Phú Nhuận, Gò Vấp, Tân Bình và Tân Phú. Tại 13 quận này, sẽ có các cơ quan đại diện hành chính của chính quyền TP.HCM dưới hình thức ủy ban hành chính, có chủ tịch ủy ban hành chính quận (hoặc quận trưởng) do chủ tịch UBND TP bổ nhiệm, bãi miễn. Tương tự, dưới quận cũng sẽ tổ chức các ủy ban hành chính tại mỗi phường, có chủ tịch ủy ban hành chính phường (hoặc phường trưởng).

Chính quyền cơ sở gồm 4 đô thị thành lập mới và các xã, thị trấn. Các đô thị thành lập mới lấy tên là thành phố Đông, Nam, Tây, Bắc. Đặc biệt, UBND tại 4 đô thị mới này do HĐND cấp tương ứng bầu, UBND TP.HCM phê chuẩn. Người đứng đầu mỗi đô thị mới, TP đề nghị gọi là chủ tịch hoặc thị trưởng và có ngạch bậc tương đương với phó chủ tịch UBND TP.HCM.

Đề án mô hình chính quyền đô thị TP.HCM cũng nhấn mạnh đến đổi mới chức năng nhiệm vụ của các cơ quan chuyên môn theo hướng gọn nhẹ, quản lý đa ngành, giảm đầu mối, hạn chế cấp trung gian. Đặc biệt, xác định rõ quyền và trách nhiệm trong quản lý của các sở ngành chuyên môn theo nguyên tắc mỗi nhiệm vụ chỉ có một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm.

Chính quyền đô thị: Giống mô hình công ty mẹ - con - 3

“Pháp nhân công quyền” - điểm đột phá về tư duy

Theo phó trưởng đoàn ĐBQH TP.HCM Trần Du Lịch, với mô hình CQĐT mà TP.HCM lựa chọn, sẽ không còn tình trạng phường, xã trở thành cái “máng xối”, mọi việc đều đổ xuống họ. Đồng thời, mô hình CQĐT này sẽ tạo ra bộ máy chính quyền tinh gọn, trách nhiệm rõ ràng, hiệu quả được nâng cao.

Mặt khác, chính quyền cũng sẽ gắn bó thực chất hơn với người dân. HĐND của các đơn vị ở cấp cơ sở sẽ thực sự đại diện lợi ích cho cộng đồng đó. “Họ thực sự gắn bó lợi ích với dân chứ không phải họp theo xuân thu nhị kỳ như bây giờ”, ông Lịch nói.

Tuy nhiên, cũng theo ông Lịch, thách thức lớn nhất là mô hình này so với pháp luật hiện hành có độ chênh lớn. “Nói riêng như Luật Ngân sách thôi cũng đã có rất nhiều vấn đề rồi. Thứ hai là việc xây dựng đội ngũ nhân sự cũng phải phù hợp. Chẳng hạn, đề án đề cập đến bốn TP trực thuộc thì bốn người đứng đầu các TP này phải đúng tầm, có như thế mới tạo ra được năng sự động, bứt phá”, ông Lịch nhấn mạnh.

Chính quyền đô thị: Giống mô hình công ty mẹ - con - 4

Ở một góc nhìn khác, TS Võ Trí Hảo, trong đề án CQĐT mà TP.HCM trình Chính phủ lần này có năm điểm đổi mới lớn về tư duy. Cụ thể, đó là họ coi mỗi cấp chính quyền là một pháp nhân công quyền; giảm bớt cấp chính quyền từ ba cấp hiện nay còn hai cấp (ở vùng 2 và 3) hoặc còn một cấp duy nhất (ở vùng 1), đa dạng hoá mô hình tổ chức ngay trong cùng thành phố để phù hợp đặc thù ba khu vực của thành phố; thành lập bốn thành phố vệ tinh đứng đầu bởi bốn thị trưởng; tăng cường quyền lập quy cho thành phố; tăng cường tự chủ về ngân sách, biên chế công chức, tự chịu trách nhiệm.

“Trong năm điểm đổi mới của đề án, pháp nhân công quyền là điểm đột phá tư duy quan trọng nhất, xuyên suốt bảo đảm sự thành công của bốn điểm đổi mới còn lại. Nếu giảm bớt cấp chính quyền, mà không xây dựng dựa trên quan niệm coi mỗi cấp chính quyền là một pháp nhân công quyền, thì việc giảm bớt cấp chính quyền chỉ thuần tuý là hành động cơ học gộp cấp quận và cấp phường hiện nay thành một cấp, mà không thay đổi về chất trong mối quan hệ về trách nhiệm”, ông Hảo chia sẻ.

Hoài Sa

Tin đọc nhiều

Rút thẻ đầu năm: Thẻ xấu không đáng lo Đầu năm khi bốc được quẻ không tốt, người dân dễ hoang mang,...
Giỗ tổ Hùng Vương và lễ 30/4 - 1/5 được nghỉ bao nhiêu ngày? Sau dịp nghỉ Tết Nguyên đán 9 ngày, tới đây cán bộ, công...
Chuyện cầu con, cầu duyên ở ngôi chùa linh thiêng Không biết từ bao giờ, chùa Phước Hải (còn gọi là chùa Ngọc...
Soi người chết để chơi lô đề Tai nạn, nhà cháy... là nỗi đau, nhưng lại là "niềm hy vọng"...